Tự đóng bể cá bằng gỗ ép: dựng chân và khung chịu lực

Muốn có một bể lớn cỡ nghìn lít mà không biết cắt kính hay dán acrylic thì bể gỗ ép là lựa chọn dễ nhất. Bạn chỉ cần biết cắt gỗ và bắt vít. Bể được dựng lên như một cái hộp gỗ, sau đó bọc gỗ ép và phủ epoxy chống thấm, giống cách người ta làm thuyền.

Bài này đi qua phần đầu của quá trình: lên kế hoạch vị trí, chuẩn bị vật liệu, đóng chân bể chịu lực, dựng khung bể và chừa gờ cho tấm kính mặt trước. Mẫu làm ở đây là một bể góc hình ngũ giác (corner pentagon), mặt trước vát chéo, cao khoảng 76 cm, nằm trên chân cao khoảng 86 cm.

Vì sao chọn bể gỗ ép thay vì kính hay acrylic

Bể kính khó làm nhất nếu chưa có kinh nghiệm. Bể acrylic thì làm sai một mối là coi như hỏng cả bể. Bể gỗ ép có nhiều bước, nhưng mỗi bước sai thường chỉ là lỗi nhỏ, tháo ra làm lại được. Người chưa từng đóng bể vẫn có thể làm được.

Bể gỗ ép chỉ rẻ hơn thật sự khi làm cỡ lớn, khoảng 1.100–1.900 lít trở lên. Với bể nhỏ, mua bể có sẵn thường hợp lý hơn. Bể gỗ còn nhẹ: bể khoảng 1.170 lít nước trong bài này hoàn thiện chỉ nặng chừng 90 kg. Khi cần khoan lỗ, bạn dùng mũi khoan gỗ thường là được, không cần mũi kim cương như khi khoan kính.

Về chống thấm, sơn cao su lỏng (liquid rubber) rẻ và dễ quét nên từng được nhiều người dùng. Nhược điểm của nó là hay xuống cấp theo thời gian và khó làm kín quanh tấm kính mặt trước. Vì vậy nhiều người đã quay lại dùng epoxy.

Lên kế hoạch vị trí và kích thước trước khi cắt gỗ

1. Dán băng keo lên sàn và tường để đánh dấu chỗ đặt bể. Bạn sẽ hình dung được bể to cỡ nào so với căn phòng.
2. Muốn chắc hơn nữa thì dựng một mô hình bằng bìa carton đúng kích thước.
3. Kiểm tra cửa sổ, cửa ra vào. Bể không được che lối thoát hiểm.
4. Đo chiều cao trần. Tổng chiều cao chân cộng bể ở đây khoảng 163 cm, phía trên vẫn còn chừng 30 cm để thao tác chăm bể.
5. Nếu nhà có mèo thì tính luôn nắp đậy ngay từ đầu.

Đừng chạy theo số lít. Một bể vừa phòng, dễ chăm và đẹp mắt đáng giá hơn một bể khổng lồ chiếm hết chỗ. Nên nhớ rằng số cá nuôi được phụ thuộc vào diện tích mặt nước, chứ không phụ thuộc vào chiều cao bể. Một bể rất cao nhưng mặt nước hẹp thì nuôi được ít cá hơn bạn nghĩ.

Vị trí đi ống lọc cũng nên tính sớm. Một góc khuất phía sau là chỗ hợp lý để giấu đường ống, vì người xem không nhìn thấy góc đó.

Vật liệu và dụng cụ cần chuẩn bị

• Gỗ thanh 2x4 (theo quy cách gỗ Bắc Mỹ, khoảng 3,8 x 8,9 cm) làm khung bể. Bể mẫu dùng 17 thanh.
• Gỗ thanh 2x6 (khoảng 3,8 x 14 cm) làm chân bể. Bể mẫu dùng 15 thanh.
• Vít gỗ. Bể mẫu dùng khoảng 300 con.
• Gỗ ép để bọc trong và ngoài, cùng epoxy để chống thấm (dùng ở giai đoạn sau).
• Máy khoan và máy cắt cơ bản. Nếu không có máy cắt, bạn có thể nhờ xưởng gỗ cắt sẵn theo kích thước.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:30 Máy cắt gỗ đặt ngoài trời cùng thanh gỗ chuẩn bị cắt.

Bạn nên cắt gỗ ngoài trời hoặc ở xưởng vì mạt cưa bay rất nhiều. Phần khung và chân trong bài làm xong trong một ngày, hết khoảng 300 đô la Canada.

Đóng chân bể sao cho đủ chịu lực

Chân bể đóng theo kiểu quen thuộc: một khung đáy và một khung trên giống hệt nhau, nối với nhau bằng các thanh đứng.

1. Đóng khung đáy bằng mối nối đối đầu (butt joint) ở phần lớn các góc. Riêng hai cạnh trước vát chéo tạo hình kim cương, bạn cắt góc 22,5° để các thanh khớp vào nhau.
2. Đóng một khung y hệt để làm khung trên.
3. Gắn các thanh dẫn đứng ở các góc. Thanh dẫn quyết định chiều cao chân bể và cho thanh chịu lực chỗ tựa. Mỗi góc có hai điểm tiếp xúc nên chắc hơn. Bể mẫu có 8 thanh quanh viền.
4. Gắn khung trên lên.
5. Thêm thanh giằng ở chính giữa chân bể.

Bước giằng giữa là chỗ bể gỗ ép khác bể kính. Bể kính dồn gần hết sức nặng lên viền nên chân chỉ cần đỡ quanh mép. Bể gỗ ép giống bể acrylic, sức nặng đè đều lên toàn bộ đáy, kể cả phần giữa. Không có giằng giữa thì đáy dễ bị võng.

Bạn cũng đừng trông vào vít để chịu lực. Mỗi con vít chỉ chịu được lực cắt khoảng 23 kg trước khi gãy. Vít chỉ giữ cho thanh dẫn khỏi lắc ngang. Sức nặng thật sự phải đè thẳng lên các thanh gỗ đứng. Mỗi thanh đứng chịu được khoảng 545 kg, nên khi đủ thanh, cả chân bể chịu được tối thiểu khoảng 6.500 kg, dư sức cho hơn một tấn nước.

Dựng khung bể như dựng vách tường

Khung bể dựng giống một bức vách nhỏ. Điểm khác là các thanh đứng đặt cách nhau khoảng 15 cm, chứ không thưa khoảng 40 cm như vách nhà. Đặt dày như vậy thì khung cứng hơn nhiều.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:47 Các mảng khung đứng cao với thanh đứng đặt sát nhau trên chân bể.
• Xem video từ ▶ 5:16 Hai mảng khung phía sau đã dựng và nối góc trên chân bể.

1. Đóng từng mảng khung cao bằng chiều cao bể (ở đây khoảng 76 cm), các thanh đứng cách nhau khoảng 15 cm.
2. Hai mảng phía sau nối với nhau bằng mối nối đối đầu.
3. Phần mặt trước khó hơn. Bạn cắt góc 22,5° giống như ở chân bể để khớp với hình vát.
4. Bắt vít các mảng vào nhau và lên chân bể.

Công đoạn này không khó, chỉ lặp đi lặp lại và tốn thời gian. Bể mẫu mất khoảng 6–8 tiếng. Thấy khung chỉ bắt vít thì đừng lo nó yếu. Khi bọc gỗ ép cả trong lẫn ngoài, cả khối sẽ cứng hơn hẳn. Với bể cỡ này, làm khung dày như vậy có phần dư. Nhưng nhà có mèo nghịch hoặc bể đặt trong phòng sinh hoạt thì làm chắc hơn mức cần vẫn đáng.

Chừa gờ cho tấm kính mặt trước

Mặt trước là phần khó nhất vì đây là chỗ giữ tấm kính nhìn. Quanh tấm kính phải có gờ gỗ đỡ tối thiểu khoảng 3,8 cm ở cả bốn cạnh. Đây là mức tối thiểu nên giữ với mọi bể gỗ ép.

Ở bể mẫu, tấm kính mặt trước rộng khoảng 122 x 74 cm. Trừ phần gờ đi thì vùng nhìn thấy còn khoảng 114 x 66 cm. Bạn nên tính kích thước kính theo cách này: lấy vùng nhìn mong muốn cộng thêm phần gờ ở mỗi cạnh. Khung mặt trước phải được giằng thêm cho thật chắc, vì đây là chỗ chịu áp lực nước lớn nhất.

Bắt đầu từ đâu

1. Dán băng keo đánh dấu vị trí bể trên sàn. Kiểm tra cửa sổ, lối đi, chiều cao trần và chỗ đi ống lọc.
2. Vẽ kích thước chân bể và khung bể. Ghi rõ các góc cắt, khoảng cách thanh đứng 15 cm và gờ kính tối thiểu 3,8 cm.
3. Tính số thanh gỗ và vít cần mua, rồi hỏi xưởng gỗ xem họ có cắt sẵn được không.
4. Đóng chân bể trước, nhớ thêm giằng giữa. Xong chân bể rồi hãy dựng khung bể lên trên.