Tự làm lọc bể cá bằng chai nhựa và bơm: lọc, hớt váng, hút nền

Một bộ lọc cho bể nhỏ và vừa không nhất thiết phải đắt. Chỉ với một chiếc bơm và một chai nước bằng nhựa, bạn có thể ráp được bộ lọc làm cùng lúc nhiều việc: lọc cơ học, lọc vi sinh, làm trong nước, tạo dòng chảy, hớt váng mặt nước, và cả hút cặn nền khi cần.

Bài này hướng dẫn cách chọn bơm, cách ráp chai, cách tính cỡ lọc theo bể, cách xử lý mấy lỗi thường gặp lúc chạy thử và cách bảo trì. Phiên bản trong bài hợp với bể tới khoảng 190 lít, chi phí không quá khoảng 20 USD.

Cần chuẩn bị những gì

• Một bơm (powerhead) có họng hút dạng ống, tức là có một đầu vào và một đầu ra rõ ràng. Loại bơm hút nước qua các khe ở đáy, không có họng hút riêng, thì không dùng được cho cách làm này dù nó vẫn có vòi ra phía trên.
• Một chai nước bằng nhựa, khoan một lỗ vừa với họng hút của bơm.
• Vật liệu lọc vi sinh: sứ lọc, hoặc đá núi lửa (lava rock) đập thành miếng nhỏ. Đá núi lửa rất xốp nên vi sinh bám tốt, hiệu quả gần như sứ.
• Bông lọc để lọc cơ học. Nếu muốn lâu phải thay thì dùng mút lọc.

Hiện nay bơm bể cá đã rẻ hơn trước nhiều, có loại chỉ khoảng 15 USD. Vì vậy cả bộ lọc thường không tốn quá 20 USD.

Ráp lọc thế nào

1. Khoan lỗ trên chai cho vừa họng hút của bơm, rồi cắm chai vào họng hút sao cho chai đứng phía trên bơm.
2. Cắt các khe ở phần đầu chai. Mỗi khe dài khoảng 2,5 cm.
3. Đổ sứ lọc hoặc đá núi lửa vào chai. Lượng sứ trong bản làm mẫu thường đủ cho bể khoảng 115 lít.
4. Nhét bông lọc lên trên lớp vật liệu vi sinh.
5. Đặt cụm lọc vào bể sao cho khoảng một nửa chiều dài khe nằm trên mặt nước, nửa còn lại nằm dưới mặt nước. Sau đó cắm điện cho bơm chạy.

Trông cụm lọc có vẻ chênh vênh, nhưng chai vẫn đứng vững trên bơm dù đã chứa đầy vật liệu.

Nước đi qua lọc ra sao

Bơm hút nước qua chai. Nước trên mặt tràn vào qua các khe, nên lớp váng nổi trên mặt bị kéo theo. Tiếp đó nước đi qua bông lọc. Bông giữ lại cặn bẩn, thức ăn thừa và làm nước trong. Cá thì không lọt qua được lớp bông này. Sau bông, nước chảy qua lớp sứ hoặc đá núi lửa. Đây là nơi vi sinh làm chu trình nitơ. Cuối cùng nước ra khỏi bơm và tạo dòng chảy đi khắp bể.

Lớp váng mờ như vệt dầu trên mặt nước (thường gọi là váng protein) hay do cho ăn quá nhiều, thay nước ít hoặc mặt nước không đủ xao động. Bộ lọc này hớt được lớp váng đó, ít nhất là giữ cho mặt nước sạch tới lần thay nước kế tiếp. Nó không thay cho việc thay nước, nên lịch thay nước vẫn phải giữ.

Khe cắt dài bao nhiêu là vừa

Khe dài khoảng 2,5 cm là hợp lý. Khe dài hơn thì phí phần chai, vì đoạn đó lẽ ra chứa được vật liệu lọc. Khe ngắn hơn thì hớt váng kém, và cá có thể vượt qua mép trên của chai để vào trong.

Chạy thử bị hút khí, nước tràn thì sửa thế nào

Nếu khe cắt quá nhỏ hoặc quá ít, nước không vào kịp qua khe. Khi đó nước tràn qua miệng chai và bơm hút theo nhiều không khí. Hút khí thật ra cũng có lợi chút ít cho vi sinh trong vật liệu, nên chuyện này không quá tệ. Muốn hết thì có ba cách:

• Cắt khe rộng hơn.
• Cắt thêm khe.
• Giảm lưu lượng bơm, nếu bơm chỉnh được tốc độ.

Bơm quá mạnh so với bể cũng làm chuyện này rõ hơn. Ngoài ra, sứ lọc mới cho vào thường còn kẹt nhiều bọt khí bên trong. Lúc đầu bơm sẽ đẩy bọt ra khá nhiều. Đợi khí thoát hết thì lọc chạy êm hơn hẳn.

Chọn cỡ lọc theo bể

Lưu lượng bơm nên đạt ít nhất 6 lần thể tích bể mỗi giờ. Ví dụ bơm khoảng 1135 lít/giờ dùng được cho bể tới khoảng 190 lít. Con số cụ thể còn tùy bể nuôi dày hay thưa.

Cách làm này dễ nhân rộng. Bể lớn hơn thì đổi sang chai lớn hơn và chọn bơm có lưu lượng đủ theo quy tắc 6 lần ở trên.

Bảo trì và dùng làm máy hút nền

Bảo trì hằng ngày rất đơn giản. Bạn tắt bơm, rút bông lọc cũ ra, nhét bông mới vào là xong.

Thỉnh thoảng nên vệ sinh cả cụm lọc:

1. Nhấc cụm lọc ra, bỏ bông lọc cũ.
2. Lấy một ít nước bể, cho sứ hoặc đá núi lửa vào tráng sơ rồi để ráo. Không tráng bằng nước máy, vì làm vậy có thể giết lớp vi sinh có lợi sống trong vật liệu.

Lúc cụm lọc đang ở ngoài bể, bạn có thể biến nó thành máy hút nền:

1. Nhét bông lọc vào chai, ấn sâu tới tận đầu chai.
2. Cắm điện và dùng đầu chai hút qua mặt nền như hút nền bình thường. Cặn bẩn, thức ăn thừa và phân cá bị hút vào và giữ lại trong bông, còn nước được trả lại bể. Bạn không phải rút nước ra xô như khi hút nền bằng ống xi phông.
3. Hút xong, lật cụm lọc về tư thế ban đầu rồi mới tắt bơm. Tắt bơm khi chai còn chúc xuống thì cặn có thể rơi ngược lại vào bể.

Nhược điểm cần biết

Nhược điểm lớn nhất của bộ lọc này là xấu. Chai nhựa và bơm đặt giữa bể khá lộ. Bạn có thể giấu nó sau cây thủy sinh, hoặc bọc ngoài bằng ống nhựa ABS cho gọn mắt.

Bắt đầu từ đâu

• Kiểm tra bơm đang có xem có họng hút dạng ống không, và lưu lượng có đạt ít nhất 6 lần thể tích bể mỗi giờ không.
• Ráp thử với chai nước, sứ lọc hoặc đá núi lửa đập nhỏ và bông lọc. Cắt khe khoảng 2,5 cm.
• Chạy thử và quan sát. Nếu bơm hút nhiều khí hay nước tràn qua miệng chai thì nới khe, cắt thêm khe hoặc giảm bơm.
• Sau khi lọc chạy ổn, lần vệ sinh đầu tiên hãy thử luôn chế độ hút nền.