Tự làm lọc mút góc bể kiểu sump trong từ xô nhựa

Lọc mút góc (corner matten filter) là kiểu lọc đơn giản nhất. Nó chỉ gồm một tấm mút dày chặn ngang một góc bể, giữ cố định bằng vài thanh kính hoặc mica. Lọc rẻ, hiếm khi hỏng và lọc được cả cơ học lẫn vi sinh. Điểm yếu của kiểu gốc là mỗi lần rút mút ra vệ sinh thì phía sau bị lộ hết. Nền có thể tràn vào, cá chui ra sau, còn máy bơm và sưởi thì nằm trơ ra.

Phần dưới đây hướng dẫn làm bản nâng cấp: thêm một vách nhựa cong cắt từ xô, trên vách khoan dày lỗ, rồi ép tấm mút vào phía trước. Phía sau vách thành một ngăn kín để giấu bơm, sưởi và vật liệu lọc phụ, giống một cái sump nằm ngay trong bể. Vật liệu ít, tiền làm thấp, và bạn chỉnh kích thước, màu sắc theo bể của mình được.

Cần chuẩn bị những gì

• Một cái xô nhựa, càng cao càng tốt.
• Keo silicone dùng cho bể cá.
• Mút lọc dày khoảng 2,5 cm.
• Dao lam và máy khoan. Có hai món này là đủ, máy cưa hay kìm cắt chỉ giúp làm nhanh hơn.
• Máy bơm (hoặc powerhead), hoặc máy sủi khí nếu bể nhỏ.
• Tùy chọn: giấy nhám và sơn xịt chuyên cho nhựa nếu muốn đổi màu vách.

Cắt và tạo vách từ xô nhựa

1. Cắt bỏ đáy xô. Dùng dao lam cũng được, chỉ tốn thời gian hơn.
2. Úp thân xô lên góc bể để ước lượng cần cắt một miếng cong rộng chừng nào. Nhớ chừa đủ chỗ phía sau cho máy bơm, sưởi và những thứ khác muốn giấu.
3. Cắt lấy miếng cong đó, rồi cắt bỏ phần gờ viền miệng xô. Gờ khá cứng, nên kết hợp kìm cắt với dao lam thì đỡ mất sức.
4. Nếu bể cao hơn miếng nhựa, cắt thêm một mảnh từ phần xô còn thừa rồi dán silicone nối lại cho đủ chiều cao. Chờ 24 giờ cho keo khô.
5. Khoan thật nhiều lỗ khoảng 6 mm trên toàn bộ vách. Lỗ càng nhiều thì nước chảy qua càng đều và càng lâu bị nghẹt.

Vách không bắt buộc phải nằm ở góc. Góc bể là chỗ ít chiếm không gian nhất và chỉ cần một miếng cong nhỏ. Nếu làm vách lớn hơn, bạn đặt nó dọc vách hông hay vách sau đều được.

Có nên sơn vách không

Xô thường chỉ có vài màu, hay gặp nhất là màu trắng. Màu trắng đặt trong bể nhìn rất lộ. Muốn đổi màu, bạn chà nhám vách trước rồi xịt sơn chuyên cho nhựa như Krylon Fusion, chọn loại mờ để vách hòa vào bể.

Nhà sản xuất nói sơn không độc sau khi khô hẳn, nhưng phải đợi đủ 7 ngày. Loại sơn này không được công bố dùng dưới nước, nên lâu ngày có thể bị tróc. Chà nhám kỹ trước khi sơn thì sơn bám chắc hơn. Nếu không chịu được rủi ro này, bạn cứ tìm xô có sẵn màu tối là yên tâm nhất.

Gắn vách và mút sao cho đúng

Khi sơn đã khô hẳn, dán vách vào góc bể bằng silicone và chờ keo khô. Có hai chi tiết bạn cần làm đúng:

• Vách thấp hơn miệng bể khoảng 2,5 cm. Lỡ lỗ nghẹt hết, nước vẫn tràn qua mép vách được, bơm không bị hút cạn.
• Mút phải cao tới miệng bể. Phần mút nhô cao hơn vách sẽ chặn không cho cá nhảy ra sau.
• Mút cắt hơi lớn hơn vách một chút để ép vào cho khít, không cần thêm nẹp giữ.
• Bề ngang mút tối thiểu khoảng 20 cm. Vậy mới đủ chỗ đặt bơm và sưởi phía sau, và đủ diện tích mút cho vi sinh sống.

Chạy bằng bơm hay bằng sủi

Sủi khí kết hợp ống airlift là cách rẻ nhất và chạy ổn với bể dài tới khoảng 90 cm. Với bể 120 cm hay 180 cm thì nên dùng máy bơm hoặc powerhead. Bơm cho lưu lượng mạnh hơn và chỉnh được dễ hơn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:37 Ống PVC chữ L đưa nước chảy về bể qua miếng mút lọc.

Có hai cách đưa nước về bể:

• Khoan xuyên vách. Bạn khoan một lỗ ở vị trí muốn đặt đầu ra, phía trên hay phía dưới đều được. Cách này nhìn gọn hơn. Có thể chia ống bằng cút chữ T, cho một đầu ra ở trên và một đầu ra sát đáy để nước lưu thông khắp bể.
• Vắt ống qua mép vách. Cách này đơn giản hơn, không phải khoan.

Gắn thêm một cút cong hoặc cút 45 độ ở đầu ra thì hướng dòng chảy dễ hơn. Chọn ống và cút cùng màu vách để nhìn đỡ lộ. Hướng đầu ra hơi chếch lên mặt nước cho mặt nước gợn mạnh. Màng dầu protein trên mặt nước sẽ bị phá và oxy trao đổi tốt hơn.

Chọn lưu lượng thế nào

Lưu lượng nên đạt khoảng 4–6 lần thể tích bể mỗi giờ. Một bể khoảng 190 lít cần bơm cỡ 750–1.100 lít/giờ. Bể dài 120–180 cm thì một bộ không đủ. Bạn làm hai bộ ở hai góc, dùng hai bơm và chia lưu lượng cho nhau, hoặc chạy cao hơn một chút.

Lưu lượng cụ thể còn tùy mật độ cá và loài cá. Có loài thích nước chảy mạnh, có loài không. Vì vách có rất nhiều lỗ nên lực hút trải đều trên một diện tích lớn. Do đó lưu lượng nhỉnh hơn hay thấp hơn một chút cũng không làm lọc kém đi nhiều.

Lọc này hoạt động ra sao

Lọc chạy theo nguyên lý chênh mực nước. Bơm hút nước từ ngăn sau vách đẩy ra trước, làm mực nước phía trước cao hơn. Nước muốn cân bằng lại nên phải thấm ngược qua tấm mút và các lỗ trên vách. Khi đi qua mút, cặn và rác lơ lửng bị giữ lại. Đó là phần lọc cơ học. Vi sinh có lợi sống trong mút lo phần lọc sinh học. Ngăn sau vách còn đặt thêm được sưởi hay một túi than hoạt tính, trong bể không còn thiết bị nào lộ ra.

Vệ sinh và biết khi nào mút bị nghẹt

1. Rút điện bơm, tháo bơm và ống đầu ra.
2. Rút tấm mút ra, bóp xả trong xô nước cũ lấy từ bể lúc thay nước. Không xả bằng nước máy để giữ vi sinh.
3. Ép mút vào lại, nối bơm rồi cắm điện.

Thao tác nhanh nên bạn có thể xả mút mỗi lần thay nước, dù không bắt buộc. Thông thường vài tuần xả một lần là được, tùy đàn cá xả thải nhiều hay ít. Dấu hiệu rõ nhất của việc đã để quá lâu là mực nước trong ngăn bơm thấp hơn mực nước trong bể quá 2,5 cm. Lúc đó phần lớn lỗ đã bị nghẹt.

Ưu và nhược điểm

• Đơn giản, dễ chăm, và lọc tốt, nhất là khi chạy bằng bơm.
• Rút mút ra mà mọi thứ vẫn nằm yên phía sau. Nền không tràn vào, cá không chui ra sau. Cá dữ, cá phá cũng không xuyên qua vách được.
• Hợp với nhiều loại bể: bể cách ly, bể chữa bệnh, bể nuôi lớn, bể đẻ và bể cá bột. Lực hút trải đều qua nhiều lỗ nên cá bột không bị hút vào mút.
• Rẻ. Một cái xô làm được ít nhất ba vách, một tấm mút lớn cắt chia cho ba bộ. Phần tốn tiền nhất là máy bơm.
• Nhược điểm: phải xả cạn bể mới dán vách được. Bể đang chạy thì khá phiền, còn khi set bể mới hay làm cả phòng cá thì đây là lựa chọn rất đáng.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo chiều cao và chiều dài bể để quyết định làm một hay hai bộ, chạy sủi hay chạy bơm.
2. Tìm một cái xô cao, nếu được thì chọn màu tối để khỏi phải sơn.
3. Ướm thử xô vào góc bể cùng bơm và sưởi bạn định dùng để chắc chắn phía sau đủ chỗ, mút rộng tối thiểu 20 cm.
4. Nếu bể đang có cá, để dành việc này cho lần set lại bể kế tiếp vì bắt buộc phải xả cạn nước.