ปลากดคัง

ความยาวมาตรฐาน 710 mm SL เหมาะสำหรับตู้จัดแสดงในสถานที่สาธารณะหรือตู้ปลาในบ้านที่ใหญ่ที่สุดเท่านั้น1

• อุณหภูมิ: 20–27 °C
• ค่า pH: 6.0–8.0
• ความกระด้าง (GH): 2–20 dGH1

มีแนวโน้มชอบแสงสลัวและที่หลบซ่อน เช่น ขอนไม้ หินก้อนใหญ่ หรือท่อพลาสติก

ระบบกรองขนาดใหญ่มากและการเปลี่ยนน้ำอย่างสม่ำเสมอเป็นสิ่งที่ควรถือว่าขาดไม่ได้1

ปลาชนิดนี้เป็นปลานักล่า กินสัตว์กลุ่มกุ้งปูและปลาที่เล็กกว่าเป็นหลัก แต่เมื่อเลี้ยงในตู้ปลาไม่จำเป็นต้องให้เหยื่อมีชีวิตแบบนั้น

ปลาขนาดเล็กรับหนอนแดงและไส้เดือนน้ำทั้งแบบมีชีวิตและแช่แข็ง รวมถึงอาหารแห้งส่วนใหญ่ได้ง่าย ส่วนปลาโตเต็มวัยให้ไส้เดือนดิน กุ้ง หอยแมลงภู่ เนื้อปลาขาวหั่นเป็นชิ้น และอาหารเม็ดจมขนาดใหญ่ได้

ลูกปลาต้องการอาหารที่มีโปรตีนค่อนข้างสูง ส่วนปลาโตเต็มวัยไม่จำเป็นต้องให้อาหารทุกวัน ให้สัปดาห์ละ 1-2 มื้อก็เพียงพอ

ห้ามให้เนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น หัวใจวัว หรือเนื้อไก่ เพราะไขมันและสารอินทรีย์บางชนิดในเนื้อเหล่านี้ปลาไม่สามารถเผาผลาญได้อย่างเหมาะสม ทำให้เกิดการสะสมไขมันมากเกินไป และอาจถึงขั้นอวัยวะเสื่อมในระยะยาว1

หวงถิ่นอย่างก้าวร้าวและเลี้ยงรวมกับปลาอื่นไม่ได้ ยกเว้นในตู้จัดแสดงสาธารณะขนาดใหญ่ที่สุด และถึงอย่างนั้นก็อาจยังทำร้ายปลาที่เลี้ยงร่วมกันได้

นอกจากนี้ยังเป็นปลาน้ำจืดไม่กี่ชนิดที่ดูเหมือนไม่กลัวคน จึงต้องระมัดระวังขณะดูแลทำความสะอาดตู้1

ปลาชนิดนี้มีการกระจายพันธุ์กว้างมาก พบได้ทั่วไปในตอนกลางของอินโดจีนและภาคตะวันตกของอินโดนีเซีย

มีบันทึกการพบในลุ่มน้ำโขงและลุ่มน้ำเจ้าพระยาในลาว เวียดนาม กัมพูชา และไทย ลุ่มแม่น้ำปะหังในมาเลเซียตะวันตก ลุ่มแม่น้ำบาตังฮารีและแม่น้ำมูซีในเกาะสุมาตรา ลุ่มแม่น้ำจิตารุมในเกาะชวา รวมถึงระบบแม่น้ำบารัม ราจัง กาปัวส์ และบาริโตในเกาะบอร์เนียว

สถานที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) ระบุไว้ว่า 'Java in flumine Tjitarum, provinciae Preanger, prope vicum Parongkalong' แปลว่า เกาะชวา แม่น้ำ Tjitarum (Citarum) จังหวัด Preanger ใกล้หมู่บ้าน Parongkalong1

มักเก็บตัวอย่างได้บ่อยที่สุดบริเวณช่วงกลางของแม่น้ำขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ บางครั้งพบในแก่งน้ำเชี่ยวและแหล่งน้ำที่ไหลปั่นป่วนอื่น ๆ

นอกจากนี้ยังอพยพในระยะใกล้เข้าไปในป่าน้ำท่วมช่วงฤดูน้ำหลากระหว่างเดือนกรกฎาคมถึงตุลาคมด้วย1

บางครั้งมีลูกปลาวางขายในวงการปลาสวยงาม แต่ไม่แนะนำให้ซื้ออย่างยิ่ง และเมื่อพิจารณาจากขนาดเมื่อโตเต็มที่ นิสัยก้าวร้าว และการที่อาจมีอายุยืนได้หลายสิบปี จึงไม่ควรถือว่าปลาชนิดนี้เหมาะกับตู้ปลาในบ้าน ยกเว้นในกรณีพิเศษจริง ๆ เท่านั้น

H. wyckii แยกจากปลาสกุลเดียวกันส่วนใหญ่ได้ด้วยลักษณะวินิจฉัยของกลุ่มชนิด H. wyckii ที่ระบุไว้ใน Ng and Kottelat (2013) และแยกจากสมาชิกอื่นในกลุ่มเดียวกันได้จากการมีก้านแข็งครีบหลังที่เป็นกระดูกแข็งแรงและหนาอย่างน้อยเท่ากับก้านครีบหลังแบบแตกแขนง (เทียบกับก้านแข็งที่เป็นกระดูกไม่สมบูรณ์และบางกว่าก้านครีบหลังแบบอ่อน) มีหยัก 10–12 หยักที่ขอบด้านหลัง (เทียบกับไม่มีหยัก) บริเวณกระดูก cleithrum สีครีม (เทียบกับสีเทาหรือเขียวมะกอก) ก้านครีบหลักของแพนครีบหางทั้งบนและล่างสีครีม (เทียบกับสีส้ม แดง หรือเทา) และหนวดที่ขากรรไกรบนสั้นกว่า (ยาวถึงกึ่งกลางฐานครีบหลัง; 144–195% HL เทียบกับยาวถึงอย่างน้อยกึ่งกลางฐานครีบไขมัน; 230–301% HL)

นอกจากนี้ยังมีครีบหางสีเทา ซึ่งช่วยแยกจาก H. maydelli และ H. wyckioides ได้อีก เนื่องจากทั้งสองชนิดมีครีบหางสีแดงอมส้มถึงสีส้ม

Desoutter (1975) ตั้งข้อสังเกตว่าตัวอย่างจากอินโดจีนมีก้านครีบอกน้อยกว่า (10–11 เทียบกับ 11–12) และมีกระดูกสันหลังมากกว่า (45 เทียบกับ 41–44) ตัวอย่างต้นแบบจากเกาะชวา แต่ Ng and Rainboth (1999) ถือว่าเป็นความแปรผันภายในชนิด

สกุล Hemibagrus ถูกแบ่งออกเป็นกลุ่มชนิดสมมุติหลายกลุ่ม ซึ่งอาจเป็นหรือไม่เป็นกลุ่มที่มีบรรพบุรุษร่วมกันเดียว (monophyletic) และหลังการทบทวนครั้งใหญ่โดย Ng and Kottelat (2013) H. wyckii ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม H. wyckii

สมาชิกของกลุ่มนี้แยกจากปลาสกุลเดียวกันชนิดอื่นได้จากการมีหัวกว้างและแบนมาก กระดูกสันหลัง 50-54 ชิ้น และก้านครีบหลักของแพนครีบหางทั้งบนและล่างสีอ่อน

สมาชิกที่ยังถือว่าถูกต้องในปัจจุบันได้แก่ H. maydelli, H. microphthalmus, H. wyckii และ H. wyckioides

ปัจจุบันสกุล Hemibagrus มีชนิดตามชื่อ (nominal species) 40 ชนิด กระจายพันธุ์อยู่ทางตะวันออกของระบบแม่น้ำโคทาวรีในอินเดีย และทางใต้ของลุ่มแม่น้ำฉางเจียง (แยงซี) ในจีน โดยมีเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นศูนย์กลางความหลากหลายที่สำคัญ

หลายชนิดเป็นปลาเศรษฐกิจที่สำคัญ และบางชนิดมีการเพาะเลี้ยงเพื่อเป็นอาหารหรือเพื่อการตกปลาเชิงกีฬา

เดิมเคยถือว่า Hemibagrus เป็นชื่อพ้องของ Mystus แต่ตาม Ng and Kottelat (2013) สมาชิกในสกุลนี้วินิจฉัยได้จากขนาดตัวเต็มวัยที่ปานกลางถึงใหญ่ และหัวที่แบนลงมาก โดยบริเวณระหว่างตาปกติแบนราบหรือนูนเล็กน้อย

กลุ่มนี้ยังมีลักษณะร่วมหลายประการกับสกุล Sperata และ Bagrus และทั้งสามสกุลแยกจากปลาวงศ์ Bagridae อื่น ๆ ได้ดังนี้: กระดูก mesethmoid แบนมาก (เทียบกับไม่แบนมาก) ส่วนยื่นแผ่นบางด้านหลังบนของ mesethmoid เด่นชัด (เทียบกับลดรูป) กระดูก infraorbital ชิ้นแรกมี (เทียบกับไม่มี) หนามด้านหลังข้าง กระดูก premaxilla ขยายใหญ่ (เทียบกับขนาดปานกลางหรือเล็ก) และกระดูก metapterygoid มีขอบด้านหลังยาวและเป็นอิสระ (เทียบกับติดกับกระดูก quadrate และ hyomandibular)

Hemibagrus แยกจาก Sperata ได้จากการมีกระดูก interneural ที่ค่อนข้างสั้นและเรียว (เทียบกับขยายใหญ่และยาว) และการไม่มี (เทียบกับมี) ผิวเว้าที่ส่วนหลังของกระดูก posttemporal ซึ่งเป็นที่อยู่ของกระเพาะลมบางส่วน

แยกจาก Bagrus ได้จากการมีก้านครีบหลังแบบอ่อน 7 ก้าน ซึ่งน้อยครั้งมากจะมี 8 ก้าน (เทียบกับ 8-10 ก้าน)

ที่มาของชื่อ: Hemibagrus มาจากภาษากรีก hemi แปลว่า 'ครึ่ง' รวมกับชื่อสกุล Bagrus1