ปลากาดำ

เช่นเดียวกับปลาตะเพียนขนาดใหญ่อีกหลายชนิด ปลาชนิดนี้เป็นปลาเศรษฐกิจที่เป็นที่ต้องการมากในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงมีการเพาะเลี้ยงในฟาร์ม ลูกปลาบางส่วนจึงหลุดเข้ามาในตลาดปลาสวยงามด้วยช่องทางนี้ เป็นปลาที่น่าสนใจมากสำหรับผู้ที่มีตู้ปลาขนาดใหญ่จริงๆ1

เหมาะเฉพาะกับอะควาเรียมสาธารณะ หรือตู้ปลาส่วนตัวขนาดใหญ่ที่สุดซึ่งจัดเตรียมไว้เฉพาะทางเท่านั้น2

• อุณหภูมิ: 20–26 °C
• ค่า pH: 6.0–8.0
• ความกระด้าง (GH): 2–15 dGH2

ควรถือเป็นข้อบังคับว่าต้องมีระบบกรองขนาดใหญ่ที่เซ็ตตัวแล้ว มีการดูแลอย่างเคร่งครัดโดยเปลี่ยนน้ำทุกสัปดาห์ครั้งละ 50-70% ของปริมาตรตู้ และต้องมีน้ำที่มีออกซิเจนสูงและมีการไหลเวียนพอสมควร

ปลาตัวเล็กจะชอบให้มีโพรงหรือมุมที่มีร่มเงาซึ่งใช้เป็นศูนย์กลางของอาณาเขตได้2

โดยหลักเป็นปลาที่เล็มกินสิ่งมีชีวิตที่เกาะตามพื้นผิว (aufwuchs) เช่น ตะไคร่ สัตว์กลุ่มกุ้งปูขนาดเล็ก ตัวอ่อนแมลง ฯลฯ เพื่อให้ปลามีสีสวยและสภาพร่างกายดีที่สุด ควรให้อาหารสดและอาหารแช่แข็งขนาดเล็กเป็นประจำ เช่น หนอนแดง ไรแดง และไรทะเล ควบคู่กับอาหารแผ่นและอาหารเม็ดเล็กคุณภาพดี รวมถึงพืชผักสด

ถั่วลันเตาแกะเปลือก แตงกวา ซูกินีลวก ผักโขม และผลไม้หั่นชิ้น ล้วนเป็นอาหารเสริมที่ดี เมื่อปลาปรับตัวได้แล้วมักจะขึ้นมากินอาหารในระดับกลางน้ำ และเล็มไบโอฟิล์มที่มักเกิดขึ้นตามหินและพื้นผิวแข็งอื่นๆ2

ปลาชนิดนี้อาจก้าวร้าวและหวงถิ่นอย่างรุนแรงต่อปลาชนิดเดียวกันและปลาที่มีรูปร่างคล้ายกัน โดยเฉพาะเมื่อพื้นที่จำกัด2

ตัวเมียที่โตเต็มวัยแล้วมีแนวโน้มว่าลำตัวจะลึกกว่า และอาจโตได้ใหญ่กว่าตัวผู้2

ในธรรมชาติวางไข่ตามฤดูกาล คือช่วงต้นฤดูฝน ดูเหมือนว่าจะวางไข่บริเวณเหนือสันดอนทรายน้ำตื้น ไข่จะจมลงและฟักเป็นตัวเมื่อระดับน้ำเริ่มสูงขึ้น จากนั้นลูกปลาจะเข้าไปอยู่ในพืชริมตลิ่งที่ถูกน้ำท่วม และคอยเคลื่อนตามขอบน้ำไปเรื่อยๆ ขณะที่น้ำท่วมขยายวงกว้างขึ้น2

แหล่งกำเนิด: ประเทศไทย1

พบแพร่กระจายทั่วไปในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ ลุ่มแม่น้ำโขงในลาว ไทย กัมพูชา และเวียดนาม ลุ่มแม่น้ำด่งไนในเวียดนาม ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาและแม่กลองในไทย และลุ่มน้ำขนาดเล็กหลายแห่งในภาคใต้ของไทย (และอาจรวมถึงเมียนมา) คาบสมุทรมลายู และอินโดนีเซีย (หมู่เกาะซุนดาใหญ่ ได้แก่ เกาะบอร์เนียว สุมาตรา และชวา)

บนเกาะบอร์เนียวมีบันทึกการพบในระบบแม่น้ำกาปูวัสในกาลิมันตัน ซึ่งเป็นส่วนของเกาะที่เป็นของอินโดนีเซีย แต่ก็อาจพบได้ในรัฐซาราวักและซาบาห์ของมาเลเซียด้วย

ถิ่นที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'Kalimas River, Surabaya, Java, Indonesia' ซึ่งตรงกับแม่น้ำที่ปัจจุบันเรียกว่าแม่น้ำบรันตัสในชวาตะวันออก2

มักอาศัยอยู่ในลำน้ำสายใหญ่ แต่ก็พบได้ในลำน้ำสาขาขนาดเล็ก คลอง และที่ราบน้ำท่วมถึง ส่วนในอ่างเก็บน้ำและแหล่งน้ำที่มนุษย์สร้างขึ้นพบได้น้อยกว่า

ปลาโตเต็มวัยจะอพยพตามฤดูกาลเพื่อหากินในที่ราบน้ำท่วมถึง และไปวางไข่ทางต้นน้ำ (ดูหัวข้อ 'การสืบพันธุ์')2

แม้ในทางสัตววิทยาจะไม่ได้เป็นญาติกับฉลาม แต่ชื่อ “shark” ก็เป็นชื่อที่สื่อลักษณะได้ดี เพราะปลาชนิดนี้มีครีบหลังขนาดใหญ่ซึ่งมักกางโชว์ขณะแสดงท่าทาง ปลาชนิดนี้ยังมีแบบเผือกด้วย ซึ่งอาจเรียกได้ว่า “white shark”1

L. chrysophekadion มีอีกชื่อหนึ่งว่า 'black sharkminnow' ยังคงมีจำหน่ายในตลาดปลาสวยงาม แม้จะเห็นได้ชัดว่าไม่เหมาะกับตู้ปลาตามบ้าน และมีการคัดสายพันธุ์ปลาเผือกขึ้นมาเพื่อการนี้โดยเฉพาะ

แยกจากปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกันได้จากลักษณะต่อไปนี้ร่วมกัน: ลำตัวและครีบสีดำ ครีบหลังใหญ่ ก้านครีบหลังแขนงด้านหน้ายาวกว่าความยาวหัว ขอบปลายครีบตรงถึงเว้าเล็กน้อย มีก้านครีบหลังแขนง 15-18½ ก้าน ริมฝีปากทั้งสองมีขอบเป็นชายครุย ปลาวัยอ่อนดำทั้งตัว ปลาโตเต็มวัยขนาดใหญ่มีสีเทาถึงดำ และมีจุดเหลือบแวววาวหนึ่งจุดบนเกล็ดแต่ละเกล็ด

สกุล Labeo เป็นกลุ่มที่ยังคลุมเครือ มีสมาชิกมากกว่า 100 ชนิด และจำเป็นอย่างยิ่งต้องได้รับการทบทวนทางอนุกรมวิธาน สมาชิกพบได้ทั่วไปในแอฟริกาและเอเชียเป็นส่วนใหญ่ และถูกจัดอยู่ในเผ่า Labeonini ภายใต้วงศ์ย่อย Cyprininae ของวงศ์ปลาตะเพียนซึ่งยังเป็นที่ถกเถียง หรือจัดเป็นวงศ์ย่อย Labeoninae (ชื่อแตกต่างกันไปตามผู้เขียน) จากงานวิจัยด้านสายวิวัฒนาการล่าสุด กลุ่มนี้ถูกแบ่งย่อยออกเป็นสี่เผ่าย่อย ได้แก่ Labeoina, Garraina, Osteochilina และ Semilabeoina (Yang et al., 2012) ในจำนวนนี้ Labeo อยู่ใน Labeoina ร่วมกับ Bangana sensu stricto (ซึ่งรวมสกุล Nukta), Cirrhinus sensu stricto, Cirrhinus microlepis (ซึ่งมีสายพันธุกรรมต่างจาก Cirrhinus ชนิดอื่น), Gymnostomus และ Incisilabeo

การศึกษานี้ใช้ปลาสกุล Labeo สามสิบชนิด และพบว่าสกุลนี้เป็นกลุ่มที่มีหลายบรรพบุรุษ (polyphyletic) แม้ทั้งหมดจะอยู่ภายในเคลด Labeoina (Yang et al., 2012) โดย Labeo boggut, L. bata และ L. bata var. รวมเป็นเคลดเดียวกับ Incisilabeo behri, Schismatorhynchos nukta และ Bangana dero (ชนิดต้นแบบของสกุล) และ B. sp. Salween ส่วน Labeo ชนิดอื่นทั้งหมดรวมเป็นกลุ่มที่เรียกว่า Labeo sensu stricto ซึ่งรวม Gibelion catla ไว้ด้วย ผู้วิจัยเสนอให้ยุบ Gibelion catla เป็นชื่อพ้องของ Labeo แต่ข้อเสนอนี้ดูเหมือนจะยังไม่เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวาง (เช่น Kottelat, 2013)2