Cách thiết lập và duy trì bể nước lợ

Nuôi bể nước ngọt được một thời gian, có thể bạn thấy mình đã thử gần hết các kiểu chơi: bể nano, bể thủy sinh, cá cichlid châu Phi, hồ ngoài trời. Lúc đó, set một bể nước lợ đầu tiên sẽ mở ra cho bạn cả một nhóm sinh vật hoàn toàn mới. Nhiều người hơi ngại khi nghĩ đến chuyện pha nước lợ. Thật ra ai đã từng nuôi bể nước ngọt thì làm khá dễ. Dưới đây là từng bước để set và chăm một bể nước lợ đầu tiên.

Ưu và nhược điểm của bể nước lợ

Trước khi bắt tay vào làm, bạn nên cân nhắc cái được và cái mất để biết bể nước lợ có hợp với mình không. Cái được lớn nhất là bạn nuôi thêm được nhiều loài mới, gồm:

• Cá nóc xanh đốm (Dichotomyctere nigroviridis)
• Cá nóc số 8 (Dichotomyctere ocellatus hay Tetraodon biocellatus)
• Cá bống ong (Brachygobius spp.)
• Cá bống hiệp sĩ (Stigmatogobius sadanundio)
• Cá bống thòi lòi (Periophthalmus spp.)
• Cá chim bắn nước vằn (Toxotes jaculatrix)
• Cua càng đỏ (Perisesarma bidens)
• Cá thòi lòi Đại Tây Dương hay Tây Phi (Periophthalmus barbarous)

Bạn cũng có thể thử cho tép Amano và ốc nerite sinh sản, vì con non của hai loài này chỉ sống được trong nước lợ. Một số loài cá nước ngọt như cá bảy màu và cá molly cũng sống tốt trong nước lợ. Nuôi mấy loài cá đẻ con này trong bể nước lợ có cái lợi là nước lợ có sẵn đủ khoáng vi lượng và các thông số nước mà chúng cần để khỏe nhất. Thêm nữa, nhiều bệnh và ký sinh trùng của cá nước ngọt không sống nổi trong nước lợ. Vì thế các trại cá thường nuôi cá đẻ con trong nước pha một phần ngọt, một phần mặn để có đàn cá khỏe hơn và đỡ tốn chi phí.

Bạn cũng yên tâm là bể nước lợ không đòi hỏi lượng muối chính xác. San hô trong bể biển rất kén, còn các loài nước lợ thì đã quen với điều kiện lên xuống thất thường. Chúng sống ở vùng cửa sông, nơi sông suối đổ ra biển. Tùy con nước hay lượng mưa, trong cùng một ngày chúng có thể gặp nước ngọt hoàn toàn rồi lại gặp nước mặn hoàn toàn. Chỉ cần nước có lượng muối tối thiểu là cá vẫn ổn (chi tiết ở phần dưới).

Bù lại, bể nước lợ giới hạn số loài động vật và cây bạn có thể nuôi. Những loài này đôi khi cũng khó kiếm, vì phần lớn cửa hàng cá không chuyên về nước lợ. Khâu chăm bể có thêm vài bước là cho muối đúng lượng và đo tỷ trọng (SG) của nước. Cuối cùng, muối có thể đóng cặn ở những chỗ nước bắn ra ngoài bể. Bạn chỉ cần lau bằng khăn ẩm là sạch, hoặc đặt tấm lưới nhựa dùng làm đồ thủ công lên các lỗ trên nắp bể để hạn chế chuyện này.

Cần chuẩn bị những gì cho bể nước lợ

Đồ cần có gần như y hệt bể nước ngọt: bể, kệ bể (có hay không cũng được), nắp, đèn, sưởi, nhiệt kế, lọc, thuốc khử clo và ống siphon. Nền thì bạn dùng sỏi thường, cát hay các loại nền trơ khác đều được. Có điều, nếu nguồn nước nhà bạn mềm và pH thấp thì rất nên dùng aragonite hoặc san hô vụn. Loại nền này giữ ổn định nước và tạo môi trường gần giống nước biển.

Muối thì bạn phải mua muối biển hoặc muối dành cho bể san hô, loại dùng cho bể nước mặn. Đừng dùng muối bể cá thông thường của bể nước ngọt. Muối bể cá chỉ là natri clorua (NaCl). Muối biển thì ngoài natri clorua còn có nhiều khoáng thiết yếu khác như magiê, kali và canxi.

Để theo dõi lượng muối trong nước, bạn nên mua một cái khúc xạ kế để đo tỷ trọng (SG). Nó đắt hơn tỷ trọng kế một chút, nhưng đo chính xác hơn và dễ dùng hơn, nhất là bạn không phải nhúng tay vào nước.

Cây nào sống được trong nước lợ?

Trên mạng có nhiều danh sách cây chịu được nước lợ. Thực tế thì phần lớn cây đều èo uột khi nước có muối. Cây đước là loài duy nhất được biết chắc chắn chịu được từ nước ngọt hoàn toàn đến nước mặn hoàn toàn. Có thể mua cây đước con trên mạng rồi treo bên thành bể bằng dây buộc cây loại chắc, sao cho đầu có lá nằm trên mặt nước. Khi cây bắt đầu ra thêm lá, bạn nên dùng một đèn riêng rọi vào cây đước để nó đủ sáng. Trong bể nước lợ, thỉnh thoảng bạn cần lau phần muối bắn lên lá để cây vẫn quang hợp được. Khi cây đủ cao, bạn có thể trồng nó xuống một bể có lớp nền dày hơn và nhét thêm phân nền dạng viên cho cây ăn.

Loài cây còn lại từng trồng thành công là dương xỉ java. Tuy vậy, cây phải được chuyển từ từ từ nước ngọt sang nước lợ nhẹ (SG 1,005) trong vòng hai đến ba tháng. Cây không chết, nhưng lên cũng chẳng nhanh. Những cây hay được gọi là "chịu nước lợ" khác, như anubias và rong đuôi chó, có vẻ chỉ chịu được độ mặn rất thấp. Mức mặn đó không hợp với phần lớn động vật nước lợ.

Cách set bể nước lợ

Phần lớn các bước giống hệt set bể nước ngọt, nên phần này chỉ tập trung vào cách chuẩn bị nước. Mục tiêu là đưa tỷ trọng về khoảng 1,004 đến 1,012. Phần lớn bể nước lợ được giữ ở mức 1,005–1,008.

1. Chọn chỗ đặt bể và lắp kệ nếu cần.
2. Rửa bể và phụ kiện bằng nước ngọt, không dùng xà phòng. Nếu dùng aragonite hoặc san hô vụn, bạn nhớ rửa nền nhiều lần để nước đỡ bị đục.
3. Đặt bể lên kệ rồi cho nền, thiết bị và đồ trang trí vào.
4. Đổ nước đã khử clo vào bể. Nếu bạn định cho cá và cây làm quen dần từ nước ngọt sang nước lợ, cứ đổ nước sinh hoạt như bình thường, không cho muối. Nếu muốn có nước lợ ngay từ đầu, bạn đổ nước ngọt khoảng 80% bể và cho 2 muỗng canh muối biển vào mỗi khoảng 4 lít nước. Để dòng chảy của lọc hoặc máy tạo dòng làm tan muối, rồi đo tỷ trọng sau khoảng 8 giờ. Tùy số đo trên khúc xạ kế, bạn cho thêm nước ngọt và muối biển đến khi đạt SG mong muốn.
5. Lắp nắp và đèn.

Nếu là bể mới set, bạn cần chạy chu trình nitơ trước khi thả cá. Có vậy hệ vi sinh trong bể mới xử lý được amoniac, chất độc sinh ra từ chất thải của cá. Cách chạy chu trình cho bể nước ngọt và bể nước lợ giống nhau. Chỉ khác là trong nước lợ thì khó dùng cây để hỗ trợ.

Cho cá mới làm quen với bể nước lợ

Phần lớn cá nước lợ bán ở cửa hàng thường được nuôi trong nước ngọt. Nếu cá bạn mua cũng vậy, bạn cần ít nhất bốn tuần để chúng quen dần với nước lợ. Nếu đang set bể mới, bạn làm theo cách chỉ dùng nước ngọt ở bước 4 phía trên. Khi bể chạy xong chu trình, thả cá vào rồi thêm muối biển từ từ trong bốn tuần đến khi đạt SG cần thiết.

Nếu bạn đã có bể nước lợ đang chạy ổn định có cá, và muốn thả thêm con mới vốn quen nước ngọt, hãy set riêng một bể hoặc thùng cách ly chứa nước ngọt hoàn toàn. Sau đó nâng SG dần lên theo cách như trên đến khi bằng bể chính. Vì nước trong bể cách ly được thêm muối dần, một số ký sinh trùng và bệnh có thể bị diệt luôn trong quá trình này. Đó là cái lợi đi kèm khá hay.

Thay nước và chăm bể nước lợ

Các bước chăm bể giống hệt bể nước ngọt, chỉ khác ở khâu chuẩn bị nước. Mỗi lần thay nước, một phần muối cũng bị rút ra theo. Vì vậy bạn phải nắm được mình đã rút ra bao nhiêu nước để giữ độ mặn không đổi.

Ví dụ, bạn thay 50% nước cho bể khoảng 75 lít. Với nồng độ ban đầu là 2 muỗng canh muối cho mỗi khoảng 4 lít, bạn cần bù lại khoảng 38 lít nước đã khử clo và 20 muỗng canh muối. Các hãng muối biển khuyên nên pha sẵn nước với muối trong xô hoặc thùng. Như vậy bạn có thể đổ đầy hai xô 19 lít, mỗi xô cho 10 muỗng canh muối. Muối biển tan rất nhanh. Bạn có thể khuấy bằng tay, thả đá sủi, hoặc dùng máy tạo dòng nếu lượng nước lớn. Đổ nước lợ đã pha vào bể, đợi vài giờ rồi đo SG của bể. Muốn tăng SG thì rắc thêm muối vào bể. Muốn giảm SG thì rút bớt nước bể ra và bù bằng nước ngọt đã khử clo.

Bạn nhớ là cá nước lợ sống được trong khoảng độ mặn khá rộng. Vì thế khi cần cho muối thẳng vào bể thì cũng không phải lo nhiều. Đổ muối quanh cửa xả của lọc hoặc máy tạo dòng thì muối phân tán nhanh hơn.

Khi mực nước trong bể xuống thấp và cần bù phần nước bay hơi, bạn chỉ châm nước ngọt. Muối không bay hơi theo nước, nên nếu bạn châm nước lợ thì SG sẽ tăng lên.

Bao lâu thì nên đo độ mặn? Bạn nên đo SG sau mỗi lần thay nước, thường là vài giờ sau hoặc ngày hôm sau.

Nhìn chung, bể nước lợ chơi rất vui, nhất là khi bạn nuôi được bao nhiêu loài độc đáo. Bể nước lợ dễ hơn bể san hô nước mặn nhiều. Nếu bạn đã tự tin với bể nước ngọt thì bể nước lợ bạn cũng sẽ làm được.