Chăm hồ thủy sinh mới set 3 tuần đầu: đèn, thay nước, cắt tỉa

Tháng đầu là lúc hồ thủy sinh khó chăm nhất. Nền mới nhả nhiều dinh dưỡng ra nước, lũa ra nhớt và ra màu, còn cây thì đang chuyển từ lá cạn sang lá nước. Rêu hại dễ bùng và cây dễ úng nhất cũng là vào giai đoạn này.

Dưới đây là lịch chăm ba tuần đầu cho một hồ nature 1,2 m trồng nhiều cây cắt cắm. Các phần gồm cách tăng đèn, lịch thay nước, cách chạy CO2, cách xử lý cây úng, nhớt lũa, rêu hại và chuyện thả cá, tép.

Tăng đèn thế nào trong ba tuần đầu

Hồ mới set thì đừng chiếu đèn mạnh ngay. Cây cần thời gian để quen. Đợi cây quen rồi mới đẩy đèn lên tối đa, lúc đó cây lên màu đẹp nhất và mọc khỏe nhất. Cả độ sáng lẫn số giờ chiếu đều tăng dần theo từng tuần:

• Hồ trồng nhiều cây cắt cắm thì bật đèn liền một mạch, không chia thành nhiều quãng.
• Hồ chỉ có rêu, đá và dương xỉ thì có thể chia giờ đèn ra nhiều quãng trong ngày.
• Tuần đầu bạn có thể treo đèn cao hơn bình thường cho ánh sáng xuống hồ dịu hơn.

Tuần đầu, mấy cây đỏ như Rotala colorata hay hồng thái dương thường chưa lên màu, nhìn nhạt nhạt. Thủ phạm là đèn còn yếu, mới để 50%. Tăng đèn lên rồi màu sẽ khác hẳn.

Ngoài giờ đèn chính, hồ tắt đèn nhìn khá tối và xấu. Cách xử lý là gắn thêm một đèn rọi, để ánh sáng yếu cho dễ ngắm. Đèn rọi không giúp cây lên, nhưng cũng chẳng ảnh hưởng gì đến cây. Ngồi ngắm hồ dưới ánh sáng dịu như vậy cũng khá thích.

Lịch thay nước và cách thay cho sạch

Giai đoạn đầu nước chưa ổn định, vì nền nhả dinh dưỡng nhiều, lũa ra nhớt và ra màu. Vì thế hồ cần thay nước dày:

• Tuần 1: thay 50% nước mỗi ngày.
• Tuần 2 và tuần 3: hai ngày thay một lần, mỗi lần 40% nước.

Các bước một lần thay nước:

1. Soi cây trước. Cây nào úng, lá nào hư thì cắt tỉa xong xuôi rồi mới thay nước.
2. Tắt hết lọc thùng, lọc váng và quạt. Chỉ để đèn sáng cho dễ nhìn khi làm.
3. Lấy ống nhựa nhỏ hút bụi bẩn, lá rụng, nhớt trên lũa, cùng phân cá, phân ốc đọng trên đá hay trong đám rêu. Rêu sạch bụi thì lên tốt hơn.
4. Khi hút sát nền, bạn bóp hoặc gập ống lại cho nước ra ít. Lực hút yếu đi thì ống không kéo theo cát hay cây.
5. Xả tiếp cho đủ lượng nước cần thay. Trong lúc chờ nước xả, tranh thủ cạo kính bằng cây cạo lưỡi dao lam. Lưỡi loại này mỏng và mềm nên không làm trầy kính.
6. Bơm nước mới vào, rồi mở lại quạt và lọc.

Thay nước xong và bật lại thiết bị, bạn châm thêm ba loại dung dịch:

• Seachem Prime để khử độc và khử clo trong nước mới.
• Vi sinh cho nước mau ổn định và mau trong.
• Seachem Excel để phòng rêu hại. Excel cũng trị được rêu hại, nhưng liều trị khác liều phòng.

Liều mỗi loại tùy thể tích hồ, cứ làm theo hướng dẫn in trên chai.

CO2, lọc và nhiệt độ

Cây cắt cắm phải đủ CO2 mới lên tốt. Bạn mở CO2 trước giờ bật đèn một tiếng cho khí kịp hòa vào nước. Nhờ vậy đèn vừa sáng là cây quang hợp được ngay. CO2 tắt cùng lúc với đèn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 21:32 Cây thủy sinh mọc giữa các tảng đá đỏ trong hồ mẫu.
• Xem video từ ▶ 21:42 Rêu Fissidens xanh buộc trên nhánh lũa, xung quanh là cây thân đỏ.

Lọc và quạt chạy suốt 24 giờ. Nhiệt độ tốt nhất cho hồ là từ 25 đến 28 °C. Hồ mẫu chạy ở mức 27 đến 29 °C, và đến ngày thứ 18 cây vẫn lên khá mạnh.

Đám rêu Fissidens buộc trên nhánh lũa gần đèn thở rất mạnh, bong bóng khí bám kín lá. Chỗ đó gần đèn nên sáng mạnh, cộng thêm CO2 nhiều, nên rêu mới thở dữ như vậy.

Cây úng, tịt ngọn thì xử lý ra sao

Dù dùng chung một loại nền và mua cây cùng một chỗ, vẫn có khoảng 70% cây lên tốt và 30% gặp trục trặc. Nguyên nhân cụ thể thì khó mà biết. Vì vậy chăm hồ giai đoạn này chủ yếu là ngày nào cũng soi cây, cây nào hư thì bỏ ra và trồng bù.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:49 Dùng nhíp tỉa những cây sao nhỏ mới trồng trên nền đất đen.
• Xem video từ ▶ 1:59 Đám sao nhỏ trên nền, có cây lên tốt, có cây còn yếu.

• Lá già bị rữa (hay gặp ở sao nhỏ mua dạng lá cạn): lấy kéo cắt bỏ. Sao nhỏ có thể úng khá nặng trong mấy ngày đầu. Đến ngày 18 thì đám sao nhỏ trong hồ đã hết úng và chuyển hẳn sang lá nước.
• Lá dính rêu hại từ lúc mua về: cắt bỏ ngay để rêu khỏi lan.
• Trân châu úng trắng đọt: cắt bỏ những ngọn đó. Trân châu ngọc trai là cây khó, có khóm úng tới một nửa. Cây không vàng, vẫn bò, vậy mà tự nhiên úng, nên rất khó đoán trước. Phần còn sống, nếu không úng thêm, sẽ bò ra lấp chỗ trống.
• Ngọn thấp, đứng yên từ lúc trồng (gặp ở Rotala colorata, hồng thái dương): nhổ lên xem. Gốc vẫn ra rễ nhưng ngọn đã úng hoặc tịt, chỉ ra lá li ti và nhánh nhỏ không lớn nổi. Loại này nhổ bỏ rồi trồng cây mới.

Khi nhổ cây, bạn rút nhẹ và từ từ để nền không bung lên. Cây đã ra nhiều rễ thì đừng cố kéo, cứ cắt ngang sát gốc và để rễ lại dưới nền.

Cây cắt cắm mọc chạm mặt nước thì cắt lấy ngọn, trồng lại vào chỗ còn thưa. Chỗ trân châu bị nhổ nhiều thì có thể lấy ngọn trân châu ở các góc khác cấy sang cho mau kín nền, không nhất thiết phải mua thêm.

Lũa ra nhớt và rêu hại tháng đầu

Lũa mới bỏ vào hồ thường ra nhớt trong thời gian đầu. Khoảng nửa tháng đến một tháng thì hết. Trong lúc chờ, bạn có mấy cách:

• Chà bằng bàn chải đánh răng.
• Hút nhớt ra mỗi lần thay nước.
• Thả cá mún cho cá ăn nhớt.

Không cần làm sạch hết. Vệ sinh sơ qua là đủ, phần còn lại cứ để cá ăn.

Rêu hại tháng đầu thì thấy là xử lý ngay, đừng đợi đến lịch định kỳ. Rêu tóc (hair algae) là một ví dụ. Loại này là những sợi mảnh như sợi tóc, màu xanh nhạt, mọc lẫn trong đám rêu Fissidens trên lũa. Lúc mới có vài sợi thì lấy tay gỡ ra là xong. Để lâu nó lan rộng, mà đã nhiều thì rất khó diệt.

Thả cá, tép, ốc lúc nào và thả gì

Thông thường nên chờ 7 đến 10 ngày sau khi set rồi mới thả cá cho an toàn. Hồ mẫu là hồ nhà nên chủ hồ thả cá sớm, vào ngày thứ 5, sau khi đã châm dung dịch xử lý nước của Seachem. Cá vẫn ổn, nhưng đây là trường hợp riêng, không phải cách ai cũng nên làm.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:59 Thả cá vào hồ ngày thứ 5, cá đang bơi ra khỏi túi.
• Xem video từ ▶ 3:09 Cá nhỏ bơi gần đá trong hồ sau khi thả.

• Đừng thả nhiều cá.
• Đừng để thức ăn thừa trong hồ.
• Nên thả nhiều tép ăn rêu hại, và thả càng sớm càng tốt. Tép đỏ là một lựa chọn.
• Ốc Nerita ăn rêu hại bám trên đá và trên kính.

Bắt đầu từ đâu

1. Tuần đầu hạ đèn xuống 50%, bật 5 tiếng mỗi ngày, rồi lên lịch tăng dần theo bảng ở trên.
2. Tuần đầu thay 50% nước mỗi ngày. Mỗi lần thay, nhớ tắt lọc và quạt, hút cặn và nhớt lũa trước, rồi châm khử độc và vi sinh.
3. Cài giờ cho CO2 bật trước đèn một tiếng và tắt cùng lúc với đèn.
4. Mỗi ngày bỏ ra vài phút soi hồ. Thấy lá úng, ngọn tịt hay sợi rêu tóc thì cắt hoặc gỡ ngay.