Rotala lá tròn

• Tên gọi khác: dwarf rotala (Rotala lùn), round-leaf toothcup, pink sprite
• Độ khó: dễ đến trung bình
• Ánh sáng: trung bình đến mạnh
• pH lý tưởng: 6,0–8,0
• GH lý tưởng: 2–12
• Nhiệt độ lý tưởng: 20–28 °C
• Nền: cần có
• Dạng cây: cây thân
• Tốc độ mọc: trung bình đến nhanh
• Vị trí trong bể: trung cảnh hoặc hậu cảnh
• Chiều cao: 5–30+ cm
• Phân: không cần hoặc châm ít
• CO2: không cần hoặc bơm ít
• Nhân giống: giâm ngọn hoặc tách thân bò

Bể nên có dung tích tối thiểu 40 lít.

Cây chịu được dải nhiệt rộng, nhưng mọc đẹp nhất trong bể nhiệt đới ở 20–28 °C. Nó cũng chịu được nước khá mát. Một quần thể sống chìm dưới nước ở Ôn Châu, Chiết Giang, Trung Quốc vẫn sống qua mùa đông khi nhiệt độ xuống tới 4 °C.

pH có thể dao động từ 6 đến 8. Bạn nên đo các thông số nước thường xuyên. Độ cứng nên giữ ở mức 4–15 °dGH.

Muốn cây lên màu hồng đỏ đẹp hơn, hãy giữ nitrat dưới 5 ppm và photphat trên 1 ppm.

Cây không bắt buộc phải châm phân. Dù vậy, phân có vi lượng như sắt là thứ không thể thiếu nếu muốn cây mọc khỏe. Sắt chelate và kali giúp lá lên đỏ rực và tránh cho cây bị còi. Châm phân nước ngay từ lúc mới trồng sẽ cho cây một khởi đầu tốt.

Khi trồng, bạn lấy cây ra khỏi chậu, khử trùng và rửa thật sạch. Sau đó cắm từng thân vào lỗ trên nền, mỗi thân cách nhau 3–4 cm để cây không bị chen chúc. Cây hợp với bể phong cách Nature và Dutch (Hà Lan), trồng ở hậu cảnh hoặc trung cảnh.

Để nhân giống, bạn dùng kéo sắc cắt phần ngọn. Mỗi đoạn ngọn nên dài ít nhất 10 cm. Tạo một lỗ sâu khoảng 3–4 cm trên nền, cắm đoạn thân vào rồi vùi nền lại.

Cây gần như không cần chăm. Nó chịu được amoniac nên sống tốt qua giai đoạn chạy vi sinh. Cây hút nitơ và photpho trong nước rất hiệu quả. Bạn nên dùng nhíp gắp bỏ phần cây và lá chết để chúng không làm bẩn nước. Chỗ thân mọc dày, hãy khuấy nhẹ để cặn bẩn nổi lên rồi vớt ra.

Muốn cây rậm thì phải tỉa thường xuyên. Lần tỉa đầu tiên, bạn cắt thấp hơn chiều cao mong muốn khoảng 10 cm. Khi các ngọn mọc lên, cây nào vượt nhanh hơn số còn lại thì cắt đi. Nhờ vậy chồi sẽ phân nhánh và tán cây dày hơn. Phần ngọn tỉa ra có thể bỏ hoặc trồng lại.

Cây hay gặp vài vấn đề sau.

Vàng lá và cháy mép lá. Lá nhạt màu, vàng hoặc vàng trắng là do thiếu sắt hoặc thiếu nitơ. Thủ phạm cũng có thể là pH dưới 5,0 hoặc nước quá kiềm. Cách xử lý là châm sắt chelate và giữ pH ở mức phù hợp.

Cây còi. Nguyên nhân là nitrat quá thấp, thiếu vi lượng, hoặc không có hay không đủ CO2. Bạn cần khắc phục những điểm này và tăng thêm ánh sáng.

Rụng lá gốc. Đây là dấu hiệu cây thiếu sáng. Cũng có thể bạn trồng quá dày nên phần gốc bị che khuất.

Nhiều người trồng cây này dưới đèn trung bình. Tuy vậy, muốn cây mọc khỏe và lên màu đẹp nhất thì cần ánh sáng khá mạnh. Cây thích mức 35–50 PAR từ đèn full phổ (5000–7000 K). Khi đủ sáng, lá xanh sẽ chuyển sang hồng đỏ. Thiếu sáng thì cây mọc ốm yếu và có màu xanh vàng.

Cây sống được trên gần như mọi loại nền, thậm chí thả nổi cũng được. Phân nền hạt nhỏ cho kết quả tốt nhất. Trồng trên loại nền này, cây cao hơn, đẻ nhiều nhánh hơn và có sinh khối lớn hơn so với trồng trên cát hay sỏi. Cây lên rất mạnh trên các loại nền giàu dinh dưỡng như ADA Amazonia, Caribsea Eco-Complete và Seachem Flourite Black Sand. Nếu bể dùng cát hoặc sỏi, thỉnh thoảng bạn nên nhét thêm phân nhét gốc.

Không bơm CO2, cây vẫn mọc tốt sau một thời gian thích nghi. Có CO2 thì cây rậm hơn, mọc nhanh hơn và lên màu đẹp hơn.

Rotala rotundifolia là cây thủy sinh sống lâu năm, gốc ở Đông Nam Á, thuộc họ Lythraceae (bộ Myrtales). Tên loài lấy từ tiếng Latin, nghĩa là "cây lá tròn". Chi Rotala gồm những cây thân mọc nhanh. Dân chơi thủy sinh dùng chúng rất nhiều vì màu đẹp, từ xanh lá đến đỏ hoặc hồng đỏ tùy loài.

Cây có hai dạng khác hẳn nhau là dạng cạn (emersed, mọc trên cạn) và dạng thủy (submersed, mọc chìm dưới nước). Ở dạng cạn, lá tròn và dày hơn. Khi mọc dưới nước, lá chuyển sang hẹp, mỏng và có hình mác. Cây có thể cao tới 30 cm.

Đây là cây lưỡng cư, sống được cả dưới nước lẫn trên cạn, phân bố ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Hình dạng của nó thay đổi rất nhiều theo môi trường. Ở vùng nước nông, cây sống chìm hoàn toàn như một cây thủy sinh thực thụ. Nó cũng mọc được ở chỗ bán ngập hoặc trên cạn. Cây có nhiều nhất ở Đông Nam Á, gồm Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan, Lào, Việt Nam, Thái Lan và Ấn Độ. Ở những nơi này, nó mọc như cỏ dại trên ruộng lúa, đồng trũng, đầm lầy và bãi lầy.

Cây cũng đã du nhập vào Mỹ và bị coi là loài xâm lấn ở một số vùng. Năm 2007, Hội đồng Cây dịch hại ngoại lai Florida xếp nó vào nhóm xâm lấn loại Một. Hiện các bang khác của Mỹ không còn coi nó là mối đe dọa tiềm tàng. Ở Úc thì nó vẫn được công nhận là cỏ dại xâm lấn.

Thân cây mềm, màu hồng, phân nhánh thành những bụi thấp bò lan. Lá thường dài không quá 2,5 cm và mọc thành cụm 2 hoặc 3 lá quanh thân. Cây ra rễ khí sinh. Thân của nó hoạt động như thân bò, cong dần xuống mặt đất. Cây chỉ ra những bông hoa nhỏ màu hồng xếp thành chùm ở các ngọn vươn lên khỏi mặt nước. Cây lan rất mạnh, vì mỗi đoạn thân gãy ra đều có thể ra rễ ở các đốt phía dưới. Nó còn tạo hạt, và hạt nảy mầm được khi gặp điều kiện thuận lợi.

Có vài loài họ hàng hay gặp. Rotala indica (đôi khi gọi là Rotala 'Bonsai') trước đây hay bị nhầm với R. rotundifolia. Cây này nhỏ hơn, lá tròn và xanh hơn, thường dùng cho bể nano. Nó cần ánh sáng trung bình và phải bơm thêm CO2. Rotala macandra (Rotala khổng lồ, còn gọi là King of the Reds) có lá bầu dục rộng hơn, mép lượn sóng, cao tới 40–50 cm. Cây này khó chơi vì cần nước axit, nhiều sắt, có dòng chảy, có CO2 và đèn mạnh. Rotala wallichii chỉ có một thân không phân nhánh, cao tới 40–50 cm. Lá của nó hình kim, mọc vòng quanh thân, dài 10–12 mm và rộng 1,25 mm.

Cây hợp với bể phong cách rừng rậm (jungle) và có nhiều lợi ích khác. Lá cây tạo diện tích lớn cho màng vi sinh (biofilm) bám. Đây là món ăn đầu đời lý tưởng cho cá bột và tép con mới nở. Bụi cây cũng là chỗ trốn cho cá và tép nhát. Cây hút bớt dinh dưỡng thừa và nitrat, đồng thời cung cấp oxy cho nước. Rễ cây phá các túi yếm khí trong nền. Những túi này sinh ra khí hydro sunfua (H2S), có mùi trứng thối và có thể gây nguy hiểm cho cá và tép. Cây còn tích tụ được kim loại nặng nên có thể dùng để xử lý nước thải. Ngoài ra, nó tranh dinh dưỡng với rêu hại nên kìm được rêu. Bạn có thể thả thêm các loài ăn rêu như tép Amano, ốc nerit và cá otocinclus để hỗ trợ.

Cây khỏe và không độc, nên hợp với hầu hết cá nước ngọt và động vật không xương sống. Về cá, bạn có thể nuôi chung cá bảy màu, cá molly, cá kiếm, cá ông tiên, các loại chạch (chạch hề, chạch coolie), cá đĩa, cá platy, cá tetra, cá ngựa vằn và cá otocinclus. Về tép, mọi loại tép Neocaridina và Caridina đều ổn, cùng với tép Amano, tép ma, tép tre và tép ma cà rồng. Về ốc, có thể nuôi ốc sừng cừu (ramshorn), ốc nerit, ốc tháp Malaysia, ốc trapdoor Nhật và ốc mystery, nhưng cẩn thận với những loại ốc phá cây. Nên tránh các loài cá dữ hay xé cây như cá oscar, cá Frontosa, cá Texas, cá Red Devil và cá Jack Dempsey. Đừng nuôi chung với tôm càng hoặc cua, vì chúng sẽ nhổ cây lên. Về cây, Rotala rotundifolia trồng chung tốt với Anubias nana, rong Anacharis, dương xỉ Java và water wisteria.

Cây rẻ và dễ mua. Khi chọn, bạn nên lấy những cây lá không bị dập, thủng hay rách. Lá nên có màu xanh tươi hoặc ửng đỏ, thân và rễ phải khỏe.

Cây mới mua nên được cách ly trước khi cho vào bể. Cây có thể mang theo ký sinh trùng, sinh vật hại như ốc, hoặc sinh vật săn mồi như ấu trùng chuồn chuồn và chuồn chuồn kim. Nó cũng có thể đã bị phun thuốc trừ sâu, loại cực độc với cá, tép và các động vật không xương sống khác.