Cây Staurogyne repens

• Tên khoa học: Staurogyne repens
• Tên gọi khác: Mud mat
• Bể tối thiểu: khoảng 40 lít
• Độ khó: Dễ đến trung bình
• Ánh sáng: Trung bình đến mạnh
• pH lý tưởng: 6,0 – 7,0
• GH lý tưởng: 1 – 10
• Nhiệt độ lý tưởng: 22 – 30 °C
• Nền: Cần có (nền giàu dinh dưỡng)
• Tốc độ lớn: Chậm
• Vị trí trong bể: Chủ yếu tiền cảnh và trung cảnh
• Chiều cao: 8 – 10 cm
• Phân bón: Nên châm
• CO2: Không cần, hoặc châm ít
• Nhân giống: Bằng nhánh bên và chồi sinh dưỡng1

• Loại: Cây thân
• Xuất xứ: Nam Mỹ
• Tốc độ phát triển: Trung bình
• Chiều cao: 3–10+ cm
• Nhu cầu ánh sáng: Thấp
• CO2: Thấp2

Bạn nên trồng Staurogyne repens trong bể nước ngọt từ khoảng 40 lít trở lên. Bể cỡ này đủ chỗ cho cây, nhất là khi các nhánh bò ngang bắt đầu lan ra.1

Nhiệt độ: Staurogyne repens hợp nhất với nhiệt độ 20 – 30 °C. Cây lên đẹp nhất trong bể nước ấm.

pH: Staurogyne repens chịu được dải pH rất rộng, từ 5,0 đến 8,0. Dù vậy, pH lý tưởng nhất vẫn là 6,0 – 7,0.

Độ cứng: Cây ưa nước mềm đến cứng vừa, lý tưởng nhất trong khoảng 1 – 10 dGH.1

Đây là loại cây khỏe nên chăm cũng không có gì nhiều. Cây nhỏ và lớn chậm nên việc chăm sóc khá nhẹ nhàng.

Cây không lớn nhanh nên bạn không phải cắt tỉa suốt. Khi thảm cao lên, hoặc có chỗ cao hẳn hơn những chỗ khác, bạn chỉ cần tỉa nhanh một lượt cho thảm phẳng, gọn và dày.

Lưu ý: Ai cũng gọi Staurogyne repens là cây trải thảm, nhưng nói cho đúng thì không phải. Staurogyne repens là cây dạng thân (stem plant), tự nó không trải thành thảm. Dù vậy, bạn vẫn tạo được hiệu ứng thảm bằng cách cắt tỉa rồi cắm lại các ngọn đã cắt.

Nhân lúc tỉa, bạn cắt luôn lá và thân đang mục. Phần nâu được loại bỏ hết thì thảm xanh sẽ đều màu và đẹp hơn.

Bạn nhớ thay nước đều đặn để nước luôn sạch và trong. Nước trong thì ánh sáng mới xuống được các cây ở tầng thấp, trong đó có thảm Staurogyne.

Để cây có đủ dưỡng chất cần thiết, bạn châm phân nước vào bể với liều vừa đủ. Rễ và chồi nhờ vậy lớn khỏe. Muốn thảm luôn tươi, dày và xanh sáng thì bạn nên đưa bước này vào lịch chăm bể thường xuyên.1

Ánh sáng

Staurogyne repens cần đèn sáng mới lên tốt trong bể, nên bạn cần cấp ánh sáng từ trung bình đến mạnh (30 – 50 PAR). Thiếu sáng thì cây bắt đầu vươn lên cao, như thể đang cố với lên mặt nước để đón thêm ánh sáng.

Bạn chỉ nên bật đèn tối đa 10 tiếng mỗi ngày. Để đèn lâu hơn thì rêu hại sẽ mọc. Một bộ đèn LED full spectrum (dải phổ đầy đủ) là đủ cường độ sáng cho cây.

Nền

Cây ưa nền giàu dinh dưỡng. Bạn có thể trộn sỏi hạt nhỏ với phân nền thủy sinh, hoặc chỉ dùng phân nền thủy sinh.

Nền hạt mịn thì rễ nhỏ của Staurogyne repens đâm xuống dễ hơn và bám chắc hơn. Một số loại nền nên dùng cho cây này:

• ADA Amazonia aqua soil,
• Carib Sea Eco-Complete,
• Seachem Fluorite.

Các loại nền này giàu dinh dưỡng, và rễ mảnh của Staurogyne repens đâm vào cũng dễ.

CO2 và phân bón

Loài này không cần CO2 vẫn lên tốt, nên trồng được trong bể low-tech (bể không châm CO2, đèn vừa phải). Tuy vậy, châm thêm CO2 và phân nước thì vẫn có lợi khá nhiều. Cây có sẵn dưỡng chất dồi dào để hút, không bị thiếu chất hay còi cọc, và lớn nhanh hơn hẳn.

Staurogyne repens có bộ rễ lớn nhưng vẫn hút dinh dưỡng cả qua lá trong nước lẫn qua rễ. Vì thế, ngoài phân nhét gốc, bạn nên tập thói quen thỉnh thoảng châm phân nước vào bể. Bạn cũng nên châm thêm CO2, dùng CO2 nước hoặc bình CO2 nén đều được.

Quan trọng: Nếu bạn nuôi tép chung bể với Staurogyne repens, hãy nhớ rằng CO2 cao và đồng đều cực kỳ nguy hiểm cho tép. Phần lớn các loại phân bón đều có chứa đồng.1

Staurogyne repens có lá mềm yếu và dễ bị ăn, nên khá kén bạn cùng bể. Cây chỉ sống yên trong bể có những loài không coi lá mềm của nó là đồ ăn vặt. Các loài nuôi chung phù hợp gồm:

Cá: Staurogyne repens hợp nhất với các loài cá cộng đồng nhỏ và hiền như cá tetra tim chảy máu (bleeding heart tetra), cá neon, cá molly, cá killifish, cá kiếm, cá bạch vân (White Mountain minnow), cá ngựa vằn, cá platy Sunburst, cá Endler, cá chuột Otocinclus và cá chuột lùn (pygmy Corydoras).

Tép: Staurogyne repens chịu được dải pH rộng nên nuôi chung được với bất kỳ loài tép cảnh nhỏ nào.

Ốc nước ngọt: Bạn không nên nuôi ốc cảnh lâu ngày trong bể pH thấp, vì vỏ ốc sẽ bị hại. Còn nếu pH gần 7,0 thì bạn nuôi được hầu hết các loài ốc hay tép cảnh nhỏ mình thích, ví dụ ốc trapdoor Nhật (Japanese trapdoor snail), ốc sừng (ramshorn), ốc nerite, ốc tháp Malaysia (Malaysian trumpet snail), ốc quỷ đen (black devil snail), Asolene spixi, ốc thỏ (rabbit snail) và nhiều loài khác.

Nên tránh

Bạn nên tránh những loài có thể ăn Staurogyne repens, như cá koi, cá vàng, cá Oscar, cá cầu vồng, cá Jack Dempsey, cá heo hề (clown loach) và cá cichlid châu Phi. Những loài này có thể gây rắc rối trong bể thủy sinh.

Staurogyne repens cũng không hợp với phần lớn các loài tôm hùm đất (crayfish) và cua nước ngọt. Chúng sẽ cắt, ăn và nhổ bật mọi thứ trong bể.1

Cách trồng

Trồng Staurogyne repens không khó. Tuy vậy, bạn nên làm theo đúng các bước dưới đây để tiền cảnh lên đủ dày và đẹp.

Một số người chơi khuyên cứ 8 lít nước thì trồng một nhánh để cây không bị chen chúc. Dù sao thì về sau các nhánh cũng sẽ mọc liền nhau thành một thảm dày.

Lúc đầu, bạn nên để các nhánh cách nhau khoảng 5 – 7 cm. Trồng thưa thì cây ít phải tranh nhau trong giai đoạn đầu và bén rễ dễ hơn.

Bạn vùi mỗi nhánh sâu khoảng 1,5 – 2 cm vào nền. Trồng như vậy thì rễ mảnh sẽ dễ đâm xuống nền. Bạn có thể dùng nhíp để cắm từng nhánh.

Sau 3 – 4 tuần, bạn kiểm tra xem cây lên thế nào. Nếu vẫn còn những khoảng trống lớn chưa phủ kín thì cắm thêm vài nhánh.

Bạn châm phân nước và thỉnh thoảng tỉa ngọn để cây chịu bò ngang. Nếu bể có cây thả nổi, bạn để mặt nước đủ thoáng cho ánh sáng xuống tới thảm.

Làm đúng cách thì sau vài tháng bạn sẽ có được thảm như ý.

Nhân giống

Staurogyne repens có thể tạo chồi sinh dưỡng. Ở dạng cạn, cây ra chồi kiểu này nhiều hơn.

Cây mẹ thường đâm ra các nhánh bên. Những nhánh này tách ra, rơi xuống nền, rồi lớn lên thành cây riêng. Trong bể, bạn chỉ cần cắt các nhánh đã trưởng thành rồi cắm lại xuống nền.

Bạn không cần nhổ cả nhánh. Chỉ cần cắt một đoạn kha khá, dài khoảng 5 cm, rồi cắm xuống nền. Dù chưa thấy rễ, đoạn cắt vẫn sống tốt và dần thành cây mới.

Một cách trồng khác

Nếu đang set bể mới, bạn có thể dùng phương pháp dry start (trồng ẩm trước khi đổ nước). Bạn cắm các nhánh trên nền giàu dinh dưỡng và phun nước đều đặn để giữ ẩm. Khi cây bắt đầu lên thì đổ nước vào bể.

Dry start làm các loại cây lớn chậm phát triển nhanh hơn hẳn. Phương pháp này còn làm chín nền và loại bỏ được chuyện rêu hại.1

Staurogyne repens là loài cây thủy sinh dùng được vào nhiều kiểu bố cục. Cây thuộc họ Ô rô (Acanthaceae), một họ thực vật hai lá mầm sống nổi có khoảng 250 chi và hơn 2500 loài.

Chi Staurogyne có sáu loài sống ở nước ngọt. Loài phổ biến nhất là Staurogyne repens, vốn nổi tiếng vì được dùng nhiều trong bể thủy sinh nước ngọt.1

Loài cây nước ngọt này có nguồn gốc từ sông Rio Cristalino ở bang Mato Grosso, vùng nam Amazon. Ngoài tự nhiên, cây nhỏ này mọc trên đá và len giữa các khe đá dọc bờ con sông nước chảy xiết.

Có một chuyện khá thú vị: Staurogyne repens còn ăn được. Cây mọc hoang, và người bản địa thường cho lá của nó vào nấu cùng cơm để cơm có mùi vị dễ chịu hơn.1

Mô tả

Nhìn bề ngoài, Staurogyne repens khá giống Hygrophila và có họ hàng gần với chi này. Hygrophila cũng sống ở các vùng nước Nam Mỹ. Muốn phân biệt hai nhóm thì nhìn lá: lá Hygrophila to và dài hơn lá Staurogyne repens. Hai nhóm còn khác nhau về tốc độ lớn, vì các loài Hygrophila đã biết đều lớn nhanh hơn Staurogyne repens.

Nhìn chung, Staurogyne repens có màu xanh lá tươi, thân màu xanh hoặc nâu. Lá cây nhỏ và mỏng, thường có hình bầu dục và bầu rộng về phía gốc. Lá mềm và mịn nên cá ăn thực vật và một số loài ốc rất dễ xơi. Vì vậy bạn cần cẩn thận khi chọn cá và ốc nuôi chung.

Từ gốc, Staurogyne repens đâm ra các nhánh bò ngang. Những nhánh này thường phủ thành một lớp thấp và dày trên mặt nền. Lớp phủ thường cao khoảng 10 cm, và nhờ vậy cây được xếp vào hàng những loài tiền cảnh tốt nhất khi làm bố cục.

Tan lá (melt)

Cây chuyển từ dạng cạn sang dạng thủy sinh thì hay bị tan lá. Khi bạn đem Staurogyne repens trồng cạn xuống bể, lớp lá cũ sẽ nhũn ra rồi rụng để nhường chỗ cho lá mới, sau đó cây vẫn lớn tiếp. Chỉ cần thân còn xanh thì không phải lo nhiều. Cây sẽ ra lá lại.

Lưu ý: Đôi khi Staurogyne repens đang lên tốt mấy tháng liền rồi tự nhiên tan lá. Dân chơi gọi hiện tượng này là hội chứng tan lá của Staurogyne. Tiếc là đến giờ chưa ai biết rõ nguyên nhân.

Lá đổi màu

Lá vàng hoặc nhạt màu thường là dấu hiệu cây thiếu dinh dưỡng. Cách xử lý là châm đủ sắt chelate để tăng lượng sắt (Fe) trong nước bể.

Bạn cũng cần cấp đủ phân đa lượng và vi lượng để cây lớn khỏe. Nền và nước bể có đủ các dưỡng chất cần thiết, cộng thêm CO2, thì lá sẽ luôn tươi và xanh sáng.

Cây vươn cao

Trồng cây tiền cảnh thấp là để có một thảm dày, gọn và đẹp ở phía trước bể. Thế nhưng có trường hợp cây lại mọc thẳng lên phía mặt nước chứ không bò ngang.

Đèn càng mạnh thì thảm càng dày và gọn. Nếu trồng dưới ánh sáng yếu, cây sẽ vươn cao lêu nghêu và trông kém đẹp.

Mua cây

Loài này bán khá sẵn ở các tiệm cá. Nếu tiệm gần nhà không có thì bạn tìm trên mạng, vì nhiều shop online có bán loại cây này.

Đừng mua cây yếu hoặc dập nát, vì loại cây này trồng xuống bể thường lên kém. Cây khỏe thường có thân tươi, đứng thẳng, màu xanh hoặc hơi nâu. Một bó lớn khoảng 10 nhánh là đủ để trồng cho bể khoảng 40 – 75 lít.

Cách ly

Nếu cần, bạn nên cách ly Staurogyne repens trước khi cho vào bể. Chẳng hạn, cây "in vitro" thì không cần cách ly. Đây là cây cấy mô, được nuôi trên môi trường dinh dưỡng trong điều kiện vô trùng ở phòng thí nghiệm. Với mọi trường hợp còn lại thì nên cách ly, vì những lý do sau:

• Cây có thể mang theo ký sinh trùng, sinh vật hại như ốc, thậm chí cả loài săn mồi như ấu trùng chuồn chuồn, ấu trùng chuồn chuồn kim.
• Cây cũng có thể đã bị xử lý bằng hóa chất (thuốc trừ sâu) để diệt ký sinh trùng, ốc và các loài khác. Những hóa chất này cực kỳ độc với cá, tép và các loài không xương sống khác.

Lưu ý: Theo một nghiên cứu, Staurogyne repens đủ khỏe để chịu được nồng độ oxy già (H2O2) khá cao. Kết quả tốt nhất ghi nhận ở các mẫu cấy ngâm H2O2 5,5% trong 20 phút.

Kết luận

Nếu bạn cần một loại cây khỏe, phủ được thảm cỏ dày và đẹp dưới đáy bể, Staurogyne repens là lựa chọn hợp lý. Cây lớn chậm và vẫn lên tốt dù có hay không có CO2. Sau khi trồng, cây mất tới 2 – 3 tháng mới phủ kín tiền cảnh, nên bạn không phải cắt tỉa nhánh thường xuyên.1

Staurogyne repens là cây tiền cảnh khỏe, dáng gọn, lá xanh tươi. Người ta tìm thấy loài này ở sông Rio Cristalino, phía nam vùng Amazonas. Trong giới chơi thủy sinh, họ hàng gần nhất của nó là Hygrophila. Điểm khác là Staurogyne mọc thấp, gọn và rậm (5–10 cm), lá xanh và nhỏ (mỗi thân rộng 3,4 cm).

Lúc trồng vào bể, bạn nên cắt bỏ những nhánh mọc thẳng dài nhất. Chẳng bao lâu sau, gốc cây sẽ đâm ra các nhánh mới bò ngang và dần phủ kín mặt sỏi.2