Tôm hùm đất và các loài nuôi chung phù hợp

Tôm hùm đất (crayfish) có thể là một thú nuôi rất tuyệt. Có điều, nuôi riêng chúng lâu ngày cũng dễ thấy đơn điệu. Vì vậy, nhiều người bắt đầu đi tìm loài nuôi chung hợp với tôm.

Nhìn chung, bạn không nên thả tôm hùm đất vào bể cộng đồng cùng cá, ốc nước ngọt, ếch, tép, rùa, cua và các loài khác. Tốt nhất là nuôi chúng trong bể riêng một loài. Dù vậy, quy tắc này vẫn có vài ngoại lệ.

Cái khó nằm ở chỗ tôm hùm đất ăn tạp và ăn theo kiểu cơ hội, gặp gì ăn nấy. Hành vi của chúng cũng rất riêng và phức tạp. Chọn bạn cùng bể cho nhóm giáp xác này có lẽ là một trong những phần khó nhất của thú chơi.

Vậy tôm hùm đất có sống yên ổn với loài khác được không? Phần dưới đây tổng hợp những suy nghĩ xoay quanh câu hỏi đó.

Tôm hùm đất và bản năng của chúng

Trước hết, bạn cần hiểu bản năng của tôm hùm đất. Hiểu rồi thì mới chọn được bạn cùng bể hợp với tập tính bẩm sinh của chúng.

Loài tôm hùm đất nào cũng ăn theo kiểu cơ hội. Chúng thích nghi rất giỏi và sẽ thử ăn bất cứ thứ gì có trong bể. Chuyện đó chẳng có gì sai cả! Đó chỉ là bản năng sinh tồn. Tôm hùm đất sinh ra đã được “lập trình” như vậy.

Ngoài ra, phần lớn các loài tôm hùm đất khá hung dữ và giữ lãnh thổ, dù con nhỏ hay con lớn. Con nào lại quá gần là dễ xảy ra đánh nhau dữ dội. Lý do là tôm hùm đất sống đơn độc, ngay cả với đồng loại thì chúng cũng hầu như chỉ gặp nhau lúc giao phối.

Vì thế, có loài tôm hùm đất nhỏ xinh thật, nhưng thả vào bể cộng đồng thì chúng vẫn là mối nguy khá lớn. Tôm hùm đất phản xạ nhanh và hay phản ứng theo kiểu tự vệ.

Tính nết có thể khác nhau tùy từng con, nhưng bạn cứ hiểu rằng nhìn chung tôm hùm đất hung dữ. Chẳng hạn, khi bị một con cá lớn hơn đe dọa, chúng có thể không bỏ chạy mà quay lại xé luôn từng mảng vây. Cặp càng của chúng đủ sức gây thương tích rất nặng!

Các loài tôm hùm đất phổ biến trong bể cá và khả năng nuôi chung

• Có: nhìn chung nuôi chung được (ít nguy cơ bị tấn công)
• Không: không nên (nguy cơ bị tấn công rất cao)
• Có thể: cần cẩn thận (nguy cơ bị tấn công ở mức trung bình, kết quả còn tùy từng con)

Tôm hùm đất và nguy cơ tấn công bạn cùng bể

Dĩ nhiên trên mạng có rất nhiều chuyện kể về bể cộng đồng mà tôm hùm đất sống yên ổn với các loài khác. Nhiều khả năng đây là lý do chính khiến không ít người muốn thử làm một bể cộng đồng có tôm hùm đất.

Bạn nên nghe những chuyện này với chút dè chừng. Người khác nuôi được không có nghĩa là bạn cũng nuôi được. Và tất nhiên, bạn cần tự tìm hiểu kỹ!

Ngay cả tôm hùm đất lùn thuộc giống Cambarellus cũng không hoàn toàn hiền lành, vô hại.

Đúng là phần lớn trường hợp, chúng không làm bạn bị bó hẹp lựa chọn như mấy loài họ hàng cỡ lớn. Nhưng tính nết mỗi con lại mỗi khác. Cũng như người, thỉnh thoảng sẽ có một con tôm “dở chứng”, dữ hơn hẳn mức bình thường.

Quan trọng: cá, ếch, tép, ốc và các loài khác đều cảm nhận được có kẻ săn mồi ở gần. Cho nên dù tôm hùm đất không bắt được chúng, chúng vẫn chắc chắn bị stress. Stress dù chỉ một thời gian ngắn cũng có thể làm hại sức khỏe. Nếu kéo dài, stress có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, rút ngắn tuổi thọ và khiến chúng dễ mắc bệnh hơn.

Tôm hùm đất và bản năng gặp gì ăn nấy

Tôm hùm đất là loài ăn cơ hội và ăn xác rất điển hình. Chúng ăn đủ thứ, từ rêu tảo, mùn bã đến động vật và thực vật, còn sống hay đang phân hủy đều ăn.

Thức ăn của chúng rất đa dạng. Nuôi trong bể, chúng sẽ ăn gần như mọi thứ có trong đó.

Với tôm hùm đất, ngoài tự nhiên con nào cũng chỉ là kẻ săn mồi hoặc con mồi. Nếu bạn nghĩ cho ăn nhiều hơn là đổi được tính này thì bạn đã nhầm.

Tôm được ăn no thì bớt hung hăng thật. Nhưng bạn không thể xóa hẳn thói quen này, vì chúng làm vậy theo bản năng. Vậy nên đừng ngạc nhiên khi tôm hùm đất vẫn tìm cách vồ bất cứ con mồi nào nếu có dịp.

Nuôi tôm hùm đất trong bể cộng đồng: vài lưu ý

Nếu bạn vẫn không muốn nuôi tôm hùm đất trong bể riêng và sẵn sàng chấp nhận rủi ro, hãy áp dụng mấy biện pháp phòng ngừa sau.

Quan trọng: làm đúng các quy tắc này cũng không đảm bảo được kết quả gì. Bạn vẫn phải sẵn sàng can thiệp khi cần.

1. Cá

KHÔNG nuôi tôm hùm đất chung với cá tầng đáy, cá bơi chậm hoặc cá vây dài (như cá betta). Những con này sẽ bị thương đầu tiên.

Ít ra bạn cũng phải cho cá một cơ hội sống sót. Chỉ chọn cá bơi nhanh, sống ở tầng mặt hoặc tầng giữa, hoặc cả hai. Ví dụ như:

• Cá ngựa vằn (zebrafish),
• Cá tam giác (harlequin rasbora),
• Boraras,
• Cá neon,
• Clown killifish,
• Least killifish,
• Cá bảy màu (guppy),
• Endler,
• Cá kiếm lùn (dwarf swordtail),
• Cá molly, v.v.

2. Chỗ trốn

Bể phải có thật nhiều chỗ trốn. Bản thân tôm hùm đất cũng cần nơi trú ẩn để đỡ stress, mà tôm bị stress thì có thể trở nên hung hăng. Chỗ trốn càng quan trọng lúc tôm lột xác, vì khi đó thân tôm mềm, yếu và gần như nằm im một chỗ.

Tép và cá cũng cần chỗ trốn để tránh mặt hoặc ít đụng độ với tôm hùm đất hơn.

Bạn có thể dùng đủ loại lá, đá, lũa, ống PVC, lưới nhựa, cây giả, cây thật và các vật trang trí khác để bể có nhiều ngóc ngách hơn.

Mẹo:

• Tôm hùm đất không bơi. Vì vậy cây nổi, hoặc cây lá to và dày, là chỗ trốn và chỗ nghỉ lý tưởng cho các loài khác. Nhất là về đêm, lúc tôm đi kiếm ăn còn cá thì đang ngủ.
• Nhiều loài tôm hùm đất sẽ ăn cây, cắt cây và nhổ cây trong bể. Tốt nhất bạn nên trồng loại cây mọc nhanh, khỏe, rẻ và mất cũng không tiếc.
• Đặt các vật lớn như đá, lũa khắp bể để chắn tầm nhìn. Tôm hùm đất không thấy mục tiêu thì bớt hung hăng, nhờ vậy các bạn cùng bể an toàn hơn.

3. Kích thước bể

Muốn nuôi bất kỳ loài nào chung với tôm hùm đất thì kích thước bể rất quan trọng. Bể nhỏ thì tôm săn mồi dễ hơn nhiều.

Bể lớn cho con nào cũng có thêm chỗ để bơi lội và tránh xa tôm hùm đất. Vậy nên bể càng to càng tốt!

4. Cho ăn

Đừng để tôm bị đói! Đói chắc chắn khiến tôm hùm đất hung hăng hơn.

Mẹo: tôm hùm đất hoạt động về đêm. Để tránh tranh ăn và đánh nhau, bạn nên cho chúng ăn vào ban đêm, hoặc ít nhất là buổi tối. Làm vậy cũng giống với giờ giấc và điều kiện chúng kiếm ăn ngoài tự nhiên.

5. Nuôi chung nhiều con

Tôm hùm đất vốn ưa sống một mình, nên nuôi nhiều con chung rất khó. Chúng không sống theo đàn và không thích bị nuôi theo nhóm. Thực tế là phần lớn các loài tôm hùm đất chắc chắn sẽ đánh nhau với đồng loại hoặc với tôm loài khác.

Nhiều nghiên cứu cho thấy ăn thịt đồng loại là một trong những nguyên nhân chính khiến tỷ lệ sống thấp ở nhiều loài tôm hùm đất. Con đực đặc biệt hay đánh nhau, và nuôi chung thì rất dễ đến lúc giết nhau.

Nếu nuôi nhiều con, bạn chỉ nên nuôi theo nhóm một đực nhiều cái. Hai con đực trưởng thành sẽ cần chỗ rộng hơn nhiều mới tránh được cảnh tranh giành lãnh thổ.

Lưu ý: tôm hùm đất lùn nhìn chung chịu sống gần nhau và ít hung hăng hơn, nên có thể nuôi với mật độ tương đối dày. Nhưng như vậy không có nghĩa là chúng thích sống bầy đàn. Chỉ là chúng chịu được mật độ dày tốt hơn các loài tôm hùm đất khác.

6. Những loài cần tránh

• Cá lớn, cá hung dữ hoặc cá hiếu động, quậy phá (như cá cichlid, cá vàng, cá rồng, cá Mono và Scat, Jack Dempsey, cá Oscar, v.v.).
• Rùa (nhiều loài rùa ăn tép, cua và tôm hùm đất).
• Phần lớn các loại cua nước ngọt (vì chúng hung hăng).
• Ếch (tôm hùm đất dễ làm rách da ếch và cuối cùng có thể giết chết chúng).

Thả tôm hùm đất vào bể cộng đồng sau cùng thì sao?

Có người nghĩ rằng nếu thả tôm hùm đất vào sau cùng, chúng có thể quen với bạn cùng bể ngay từ đầu. Tiếc là cách này không ăn thua. Mẹo này thường hiệu quả với cá, nhưng với tôm hùm đất thì không.

Vấn đề là tôm hùm đất không phải loài giáp xác thông minh. Chúng hành động chủ yếu theo bản năng và không có trí nhớ dài hạn để học.

Vì vậy, bạn không cần thả các loài khác vào ổn định trước rồi mới cho tôm hùm đất vào sau.

Tìm hiểu kỹ trước khi mua! Trước khi mua tôm hùm đất, bạn phải nắm được chúng cần gì và chuyện gì có thể xảy ra. Mua theo hứng nhất thời thường để lại hậu quả rất tệ. Nhiều người không biết rằng bản tính của tôm hùm đất khiến lựa chọn bạn cùng bể bị thu hẹp rất nhiều nếu muốn nuôi trong bể cộng đồng.

Kết luận

Muốn nuôi tôm hùm đất trong bể cộng đồng cùng cá, tép, ốc, ếch và các loài khác, bạn cần cân nhắc thật kỹ. Mức độ hung hăng của tôm hùm đất khác nhau tùy loài.

Mình tin chắc rằng các loài tôm hùm đất cỡ lớn nhìn chung không có bạn cùng bể nào phù hợp. Vì vậy, nuôi chung chúng không phải lựa chọn hay.

Với các loài tôm hùm đất lùn thì có dễ hơn một chút. Dù vậy, bạn vẫn hoàn toàn không thể đoán trước kết quả, vì mọi thứ còn tùy vào từng con.