Cá Fossorochromis rostratus

Chiều dài chuẩn của cá là 250 mm SL. Đáy bể cần rộng 150 × 38 cm, thể tích khoảng 257 lít.

Bể 150 × 38 × 45 cm chứa được khoảng 257 lít.1

• Nhiệt độ: 25–29°C
• pH: 7,5–8,8
• Độ cứng: 10–25 dGH1

Bể nên có những đống đá lớn xếp thành hang, nhiều khoảng nước trống rộng để cá bơi và nền cát. Chỉ nên xếp đá sát các mép bể. F. rostratus bơi rất nhanh và hiếu động, nên trong bể chất đầy đá, cá có thể va vào đá mà bị thương.1

Cá không kén ăn, nhưng thức ăn sống và đông lạnh nên chiếm phần lớn khẩu phần. Cá đặc biệt khoái mọi loại động vật không xương sống, như artemia, tôm và trùng huyết. Tuy vậy, đây không phải loài ăn cá, và cá thường không chịu ăn thịt cá.1

Cá khá hiền nhưng vẫn ăn cá nhỏ. Không nên nuôi chung với các loài hung hăng, náo động như mbuna. Bạn cùng bể lý tưởng gồm Frontosa, Cyrtocara moorii và các loài Synodontis ở các hồ Rift. Đây là loài sống theo đàn nên cần nuôi thành nhóm. Nếu được, bạn nên mua 2–3 con cái cho mỗi con đực. Khi vào giai đoạn sinh sản, cá đực trở nên giữ lãnh thổ. Muốn nuôi nhiều hơn một con đực thống trị thì cần bể thật lớn.1

Cá đực thống trị lên màu rực rỡ hơn cá cái rất nhiều. Cá đực cấp dưới thì trông giống cá cái.1

Loài này ít khi được cho sinh sản trong bể. Đây là loài đa thê, cá mẹ ấp trứng bằng miệng. Bể sinh sản nên dài ít nhất 150 cm và bố trí như hướng dẫn ở trên. Bạn thêm vài tảng đá lớn, phẳng để cá có chỗ đẻ. Bể cũng cần những khoảng cát trống rộng. Mức lý tưởng là pH 8,0–8,5 và nhiệt độ 25–27°C. Nhóm sinh sản nên gồm một con đực và 3–6 con cái. Cách tốt là mua một nhóm 8–10 con non rồi để chúng tự lớn lên. Quá trình này có thể mất khá lâu, vì F. rostratus phải dài khoảng 15–20 cm mới thành thục sinh dục.

Khi đã sẵn sàng, cá đực sẽ chọn chỗ đẻ. Đó có thể là một mặt đá phẳng, hoặc một cái hố nó tự đào trên nền. Ngoài tự nhiên, hố này có thể rộng tới 2,5 m đường kính. Vì thế trong bể, cá đực đôi lúc trông rất hung dữ. Lý do đơn giản là nó coi cả bể là lãnh thổ của mình. Cá đực sẽ khoe mình quanh chỗ đẻ đã chọn, lên màu thật đậm và tìm cách dụ cá cái đến giao phối.

Khi cá cái chịu, nó bơi đến chỗ đẻ và đẻ trứng ở đó. Ngay sau đó cá cái ngậm trứng vào miệng. Trên vây hậu môn của cá đực có những đốm hình quả trứng, và cá cái bị các đốm này thu hút. Lúc cá cái tìm cách đớp các đốm đó vào ổ trứng trong miệng, thực ra nó đang nhận tinh dịch của cá đực. Trứng được thụ tinh theo cách đó.

Cá cái ngậm ổ trứng, tối đa khoảng 130 trứng, trong khoảng 3 tuần rồi mới nhả cá bột đã tự bơi được. Suốt thời gian này cá mẹ không ăn. Bạn dễ nhận ra cá đang ngậm trứng nhờ cái miệng phồng to. Nếu cá cái bị stress quá mức, nó có thể nhả trứng sớm hoặc ăn luôn trứng. Vì vậy, nếu quyết định chuyển cá mẹ sang bể khác để cá bột khỏi bị ăn, bạn phải làm thật cẩn thận. Cũng cần biết rằng cá cái rời đàn quá lâu có thể mất vị trí trong thứ bậc của nhóm. Trừ khi cá cái bị quấy phá, tốt nhất là chờ càng lâu càng tốt rồi mới chuyển nó ra.

Ngay từ ngày được nhả ra, cá bột đã đủ lớn để ăn ấu trùng artemia và thức ăn dạng mảnh bóp vụn. Cá bột lớn nhanh nếu bạn cho ăn đều đặn mỗi lần một ít. Nếu để cá mẹ ở chung với con, nó sẽ không hại chúng. Cá mẹ còn tiếp tục ngậm cá bột vào miệng vào ban đêm hoặc khi thấy nguy hiểm thêm vài tuần nữa.1

Cá hay gặp nhất ở những vùng nước nông có nền cát.1

Trước đây F. rostratus được xếp vào loài Haplochromis rostratus. Khi giật mình, cá có thể vùi mình xuống nền. Trong bể, cá vẫn thường kiếm ăn bằng cách xới cát như ngoài tự nhiên. Nền cát là bắt buộc, vì sỏi có thể làm cá bị thương. Ngoài tự nhiên, chỉ những con đực thống trị lớn nhất mới xây ổ, còn cá đực cấp dưới và cá cái bơi chung thành đàn. Loài này còn có quan hệ kiếm ăn với Cyrtocara moorii ngoài tự nhiên. Từng đàn C. moorii bám theo các nhóm F. rostratus đang kiếm ăn và ăn những mẩu thức ăn bị chúng xới tung lên từ cát.1