Cá killi Aphyosemion ogoense

• Cần nắp đậy thật kín vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Đây là loài nhảy rất giỏi nên nắp phải thật khít.

Cá killi đuôi đàn lia đứt nét (broken-line lyretail), Aphyosemion ogoense, là một loài cá killi ở thượng lưu lưu vực sông Ogooué, đông nam Gabon và Cộng hòa Congo. Chúng sống trong các dòng suối nhỏ dưới tán rừng và không phải loài cá killi sống một mùa (annual killifish). Có hơn 20 dạng từ các địa điểm khác nhau, một số ít có tên phân loài như A. o. ottogartneri và A. o. pyrophore, và tuyệt đối không được nuôi chung vì có thể lai tạp.1

Chiều dài chuẩn: 50 mm SL. Đáy bể: 45 × 25 cm. Thể tích: khoảng 28 lít.

Một bể hoặc hộp có đáy từ 45 × 25 cm trở lên là chấp nhận được cho một cặp hoặc một bộ ba.1

• Nhiệt độ: 18–22°C
• pH: 5,0–6,5
• Độ cứng: 0–8 dGH1

Bể lý tưởng nên có những khu vực trồng cây dày và đồ trang trí khác làm nơi ẩn nấp, và nên dùng cây thủy sinh nổi để làm dịu ánh sáng. Đây là loài nhảy rất giỏi nên nắp đậy phải thật khít.1

Cá thích thức ăn sống hoặc đông lạnh cỡ nhỏ như Daphnia hoặc lăng quăng đỏ (bloodworm), tuy nhiên cá thường cũng nhận thức ăn mảnh chất lượng tốt.1

A. ogoense có thể nuôi trong bể chung nếu chọn bạn cùng bể cẩn thận. Loài được chọn không được quá khỏe và năng động đến mức tranh mồi lấn át cá killi, đồng thời phải chịu được nhiệt độ hơi mát mà loài này cần. Tốt nhất nên nuôi trong bể riêng cho loài.1

Cá đực có màu sắc rực rỡ hơn nhiều so với cá cái và có vây lưng, vây đuôi và vây hậu môn dài hơn.1

Có nhiều phương pháp cho cá đẻ khác nhau và phần lớn tùy sở thích cá nhân. Một cặp có thể đẻ trong bể có đáy nhỏ chỉ 30 × 20 cm. Người ta thường khuyên cho loài này đẻ theo bộ ba, nhưng cách này thường cho ít trứng hơn, có thể do con cá không đẻ đã ăn bớt trứng.

Nhiều người nuôi không dùng lọc trong bể sinh sản cá killi, nhưng dùng một bộ lọc bọt biển nhỏ chạy bằng khí để tránh nước tù đọng cũng là ý hay. Nước nên hơi axit (pH 6,0–6,5), nhiệt độ khá mát (18–20°C) và bể không chiếu sáng. Lọc qua than bùn cũng có lợi.

Cá nên được vỗ béo bằng chế độ ăn đa dạng gồm thức ăn sống và đông lạnh. Nên nuôi riêng hai giới trong các bể vỗ béo khác nhau, rồi chọn con đực đẹp nhất và con cái mập nhất cho vào bể đẻ. Cách này giúp cá cái hồi phục giữa các lần đẻ. Trong tự nhiên, A. ogoense đẻ trứng vào nền đáy hoặc vào các búi thực vật, nên giá thể đẻ có thể là một lớp rêu than bùn dưới đáy bể, các búi cây lá nhỏ như rêu java, hoặc búi giá thể đẻ (spawning mop). Chúng tôi khuyến nghị bể không lót đáy với búi giá thể đẻ để dễ vệ sinh và dễ thu trứng.

Có thể để trứng nở trong bể cùng cá bố mẹ, nhưng một số trứng và cá con có thể bị ăn. Nếu muốn nuôi được một đàn đông, nên vớt trứng ra. Mỗi cặp đẻ 10–20 trứng mỗi ngày trong khoảng 2 tuần, và nên nhẹ nhàng vớt trứng ra khi thấy. Mỗi cặp chỉ nên cho đẻ khoảng một tuần rồi đưa trở lại bể vỗ béo, vì quá trình đẻ rất vất vả với cá (nhất là cá cái) và cá có thể mệt, yếu nếu để quá lâu.

Sau khi vớt, trứng có thể được ấp trong nước hoặc đặt trên một lớp rêu than bùn ẩm trong hộp nhỏ (hộp bơ thực vật rất lý tưởng). Ấp trên rêu than bùn thường ít trứng bị nấm hơn, tuy vậy vẫn nên vớt trứng bị nấm ngay khi phát hiện để ngăn nhiễm trùng lây lan.

Nếu ấp trong nước, có thể chuyển trứng sang một hộp/bể nhỏ chứa nước lấy từ bể đẻ với độ sâu 2,5–5 cm, có thêm 1–3 giọt xanh methylene tùy thể tích. Hộp này nên để trong bóng tối (trứng rất nhạy cảm với ánh sáng) và kiểm tra hằng ngày để vớt trứng bị nấm bằng ống nhỏ giọt (pipet). Trứng sẽ nở sau khoảng 12–21 ngày tùy nhiệt độ.

Nếu ấp trên rêu than bùn, đặt hộp ở nơi ấm, tối và cứ để yên 18 ngày, sau đó trứng sẵn sàng nở. Nếu bạn cho nhiều loài đẻ hoặc có nhiều lứa, nên dán nhãn từng hộp ghi ngày, ngày nở, loài và số trứng để tránh nhầm lẫn. Thường có thể kích thích nở bằng cách cho trứng vào bể nuôi cá con sau 18 ngày, khi trứng gặp nước sẽ kích thích nở. Nếu không được, có thể nhẹ nhàng thổi vào nước qua ống hút hoặc một đoạn dây khí để kích thích nở.

Cá con đủ lớn để ăn ngay Artemia nauplii hoặc thức ăn tương tự khi bắt đầu bơi tự do, và bổ sung thức ăn đông lạnh cỡ lớn hơn sau khoảng 2 tuần. Ban đầu phải giữ mực nước rất thấp, rồi nâng dần khi cá con lớn.

Phải hết sức chú ý chất lượng nước trong bể nuôi cá con vì cá con rất dễ mắc bệnh nhung (velvet). Nên cho cá con ăn hai lần mỗi ngày và thay nước ít mỗi 2–3 ngày để cá lớn tốt nhất.1

Loài được mô tả từ sông M'Passa thuộc lưu vực thượng nguồn sông Ogooué, đông nam Gabon. Vùng phân bố hiện biết trải từ khu vực đó sang phía bắc và trung Cộng hòa Congo.1

Chúng thường được tìm thấy trong các dòng suối nhỏ dưới tán rừng.1

Loài này không phải cá killi sống một mùa (annual killifish); trong tự nhiên chúng sống ở các vùng nước thường xuyên. Đã phát hiện hơn 20 dạng khác nhau ở nhiều địa điểm và một số ít được đặt tên phân loài. Phổ biến nhất trong giới chơi cá cảnh gồm A. o. ottogartneri và A. o. pyrophore, cả hai ban đầu đều được mô tả là các loài riêng biệt. Hiển nhiên, các dạng khác nhau tuyệt đối không được nuôi chung trong bể vì có thể lai tạp.1