Cá nheo cuckoo

Chiều dài chuẩn (SL): 15 cm. Đáy bể: 120 × 30 cm.

Bể tối thiểu là 120 × 30 × 30 cm, khoảng 108 lít. Lý do là loài này cần nuôi theo nhóm.1

• Nhiệt độ: 24–28°C
• pH: 7,5–8,5
• Độ cứng: 15–35 dGH1

Loài này hợp với bể biotope hồ Tanganyika. Bạn xếp đá thành từng đống để tạo hang, và chừa khoảng nước trống cho cá bơi. Đèn để dịu thì cá sẽ chịu ra ngoài nhiều hơn.1

Synodontis là cá ăn tạp và cực kỳ dễ ăn. Thức ăn đông lạnh, thức ăn sống hay thức ăn khô chúng đều nhận hết. Chúng cũng rất thích rau củ như đậu Hà Lan bóc vỏ, dưa chuột… Cá dùng hàm răng dưới để nạo ăn những thứ này.1

Đừng nuôi chung với cá nhỏ tới mức lọt miệng chúng. Ngoài chuyện đó ra, loài này rất hợp với bể cộng đồng cichlid nước cứng. Tốt nhất là nuôi cùng các loài cichlid ấp trứng bằng miệng có nguồn gốc từ các hồ vùng Rift. Bạn nên nuôi theo nhóm từ bốn con trở lên. Cá nuôi lẻ thường rất nhát và gần như suốt ngày trốn biệt.1

Cá cái trưởng thành mập tròn hơn cá đực. Cá đực thì có vây lưng cao và nhọn hơn.

Bạn cũng có thể xem gai sinh dục để phân biệt đực cái, nhưng cách này không dành cho người mới chơi. Bạn đặt cá nằm ngửa bụng trong lòng bàn tay. Kẹp vây lưng giữa ngón giữa và ngón áp út để khỏi bị tia vây lưng sắc đâm vào tay. Vùng sinh dục nằm khuất dưới vây bụng. Muốn thấy rõ, bạn kéo nhẹ vây đuôi. Cá đực có gai sinh dục dài, nhọn và có gờ. Ống dẫn tinh nằm ở phía đuôi. Cá cái cũng có gai sinh dục nhìn thấy rõ, nhưng gai tròn hơn. Ống dẫn trứng của cá cái nằm ở phía ngược lại so với ống dẫn tinh của cá đực.

Phần lớn các loài Synodontis cỡ vừa và lớn đều phân biệt đực cái được theo cách này. Có điều đa số loài phải mất từ 2 năm trở lên mới thành thục sinh dục.1

Khác với phần lớn các loài trong chi, S. multipunctatus khá hay đẻ trong bể. Người chơi nào may mắn được tận mắt xem cá đẻ sẽ thấy một kiểu sinh sản độc nhất vô nhị. Đây là một trong rất ít loài cá được biết là ký sinh ổ đẻ. Những loài còn lại cũng đều là Synodontis ở hồ Tanganyika. Cá nheo canh đúng lúc một loài cichlid ấp trứng bằng miệng làm "vật chủ" đẻ trứng, rồi đẻ trứng của mình lẫn vào đó. Trứng Synodontis nở nhanh hơn trứng cichlid rất nhiều. Cá nheo con nở ra là nhanh chóng ăn sạch trứng của cá chủ. Con cichlid không hề hay biết, vẫn bảo vệ đàn cá bột như con ruột.

Trong bể, bạn có thể làm được chuyện này tương đối dễ. Trước hết bạn phải set một bể sinh sản riêng. Nếu trong bể còn loài khác thì trứng Synodontis cũng có thể bị ăn mất. Bể cần có các đống đá hoặc hang làm từ chậu đất nung. Tuy vậy, bố cục nên đơn giản hơn một bể Tanganyika bình thường, vì sau khi đẻ bạn sẽ phải vớt cá bố mẹ ra.

Tiếp theo là chọn loài vật chủ cho phù hợp. Các loài cichlid Haplochromine cỡ nhỏ của hồ Victoria hoặc hồ Malawi là lựa chọn tốt. Sau đó bạn vỗ béo cả hai nhóm cá bằng thức ăn sống và đông lạnh. Nước phải giữ thật sạch, nitrat càng thấp càng tốt.

Cá nheo đực sẽ theo dõi sát động tĩnh của bầy cichlid. Khi thấy chúng bắt đầu có biểu hiện sinh sản, nó sẽ đi tìm cá cái. Nếu cá cái thấy thời cơ đã đến, hai con cá nheo sẽ rượt nhau một lúc trong khi chờ cichlid đẻ. Cichlid vừa bắt đầu đẻ là cá nheo lao vào đẻ trứng và phóng tinh. Chúng thường tranh thủ ăn càng nhiều trứng cichlid càng tốt. Cảnh này có thể lặp lại nhiều lần, vì cichlid đực thường bảo vệ chỗ đẻ rất hung hăng.

Khi cichlid đẻ xong, con cichlid cái sẽ ngậm hết số trứng vào miệng để ấp, kể cả trứng cá nheo. Đến lúc này bạn có thể vớt cá nheo bố mẹ ra. Trứng Synodontis thường nở sau khoảng 3 ngày. Thức ăn đầu đời của cá con là trứng cichlid và những con cá bột cichlid nở sớm. Khi cichlid mẹ đã nhả đàn con ra khỏi miệng, bạn có thể vớt luôn cá vật chủ ra. Cá bột ăn artemia mới nở rất hăng cho đến khi đủ lớn để ăn mồi to hơn.

Cũng đã có ghi nhận cá đẻ trong bể mà không cần loài vật chủ, dù chuyện này hiếm. Nhiều khả năng ngoài tự nhiên chúng cũng đẻ theo cách đó.1

Loài này chỉ có ở hồ Tanganyika (Burundi, CHDC Congo, Tanzania và Zambia).1

Loài này chỉ có ở hồ Tanganyika. Ở đó người ta thường gặp chúng bơi thành đàn lớn.1

Bạn nên chọn cichlid ngoài hồ Tanganyika làm vật chủ. Lý do là chưa từng có ghi nhận nào về việc cá đẻ thành công trong bể với cichlid Tanganyika. Nguyên nhân có thể nằm ở một quá trình tiến hóa người ta quan sát được trong hồ. Nhiều loài cichlid ở đó dường như đã học được cách né S. multipunctatus khi sinh sản. Chuyện này giống ở các loài chim ký sinh ổ đẻ, nơi chim chủ biết loại bỏ trứng lạ. Hồ Malawi và hồ Victoria không có loài cá nheo ký sinh ổ đẻ nào. Vì vậy cichlid từ hai hồ này là cá vật chủ lý tưởng trong bể. Chúng chưa hề học được cách phản ứng khi có S. multipunctatus lảng vảng lúc đẻ.

S. multipunctatus không nhất thiết phải nhờ loài khác ngậm trứng hộ. Trong bể đã có những lần cá đẻ khi không có cá vật chủ. Nhiều khả năng chuyện này cũng xảy ra trong hồ. Quần thể loài này rất đông, trong khi số trứng gửi thành công qua kiểu ký sinh ổ đẻ lại tương đối ít. Một con S. multipunctatus cái có thể đẻ vài trăm trứng. Thế nhưng qua các đợt khảo sát, người ta chỉ thấy tương đối ít cichlid ấp miệng mang trứng cá nheo. Cộng thêm chuyện cichlid đã học cách né, có lý do để cho rằng loài này cũng đẻ trứng tự do như nhiều loài Synodontis khác.

Đây là một loài rất đẹp. Ngoài tự nhiên chúng bơi thành đàn lớn. Phần lớn cá bán trên thị trường hiện nay là cá sinh sản nhân tạo. Loài này còn có tên gọi Many-spotted Synodontis.1