Cá sặc rằn

Chiều dài chuẩn (SL): 30 cm.

Đáy bể: 120 × 30 cm.

Thể tích: khoảng 108 lít (120 × 30 × 30 cm).2

• Nhiệt độ: 22–30°C
• pH: 5,8–8,5
• Độ cứng: 2–30 dGH2

Bể lý tưởng cho loài này là bể có trồng cây, có cây nổi và chỗ trốn. Bể cũng cần chừa một khoảng nước trống để cá bơi.2

Ngoài tự nhiên, sặc rằn là cá ăn tạp. Thức ăn chính của nó là thực vật, tảo và các loại thực vật phù du khác. Cá cũng săn động vật không xương sống cả trên cạn lẫn dưới nước, như ấu trùng côn trùng, sên và nhện.2

Đây là loài gourami rất hiền. Bạn có thể nuôi chung nó với các loài cá hiền khác, miễn là chúng không sợ con sặc rằn khi nó đã lớn hết cỡ. So với các loài gourami khác, cá đực khá ít giữ lãnh thổ. Cá có thể ăn những con cá nhỏ hơn mình. Những bạn cùng bể hợp gồm cá barb, cá chạch, cá chuột, cá họ loricariid, các loài danio và rasbora cỡ lớn, và cá ông tiên.2

Phải đợi cá dài khoảng 7–9 cm thì mới phân biệt đực cái tương đối chắc chắn. Cá đực có vây lưng rộng và dài hơn. Các tia vây lưng của cá đực cũng kéo dài ra, giống ở cá sặc ngọc trai (T. leerii). Sọc dọc thân bình thường rất rõ, nhưng tùy tâm trạng của cá mà nó có thể mờ hẳn đi. Đây không phải dấu hiệu phân biệt đực cái.1

Cá đực có vây lưng và vây hậu môn nhọn, vây bụng màu cam hoặc đỏ. Cá cái thì bụng tròn hơn.2

Sặc rằn dễ sinh sản. Đây là loài làm tổ bọt. Bể đẻ nên có mực nước không quá 15–20 cm và thả thật nhiều cây nổi. Lọc chỉ nên chạy nhẹ, tốt nhất là dùng lọc chạy bằng khí. Trước khi cho đẻ, bạn nên cho cá ăn thức ăn sống để vỗ béo.

Khi cá cái đã căng bụng trứng, cá đực sẽ xây một tổ bọt lớn giữa đám cây nổi, đường kính có thể tới 25 cm. Sau đó cá đực bắt đầu khoe mình trước cá cái. Lúc cá cái bơi lại gần tổ, bạn sẽ thấy hai con chạm vào nhau bằng đôi vây bụng dạng sợi. Cá đẻ ngay dưới tổ, con đực quấn lấy con cái theo kiểu quen thuộc của cá mê cung. Trứng tự nổi lên, và cá đực lùa chúng vào tổ. Cặp cá đẻ thêm vài lần nữa và có thể cho tới 5000 trứng.

Khi đẻ hết trứng, cá cái sẽ bị cá đực đuổi đi. Lúc này tốt nhất là vớt cá cái ra, nếu không nó có thể bị thương nặng. Cá đực ở lại canh tổ cho tới khi trứng nở, thường mất khoảng 20–30 giờ. Thêm 4–5 ngày nữa thì cá bột bơi được. Đến lúc đó bạn cũng nên vớt cá đực ra.

Trong tuần đầu, cho cá bột ăn trùng cỏ hoặc thức ăn lỏng dành cho cá bột. Sau tuần đầu, cá đủ lớn để ăn ấu trùng artemia, giun vi sinh (microworm) và thức ăn dạng vảy nghiền thành bột. Cá bột lớn rất chậm. Trong khoảng 3 tháng đầu, cá con rất nhạy với thay đổi nhiệt độ nước, nên khi thay nước bạn phải cẩn thận.2

Cá sặc rằn sống tự nhiên ở cả lưu vực sông Mekong lẫn sông Chao Phraya, thuộc Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan và Myanmar. Đây là loài cá ăn phổ biến, và một số nước nuôi nó để lấy thịt. Do cá nuôi thoát ra ngoài nên hiện đã có quần thể hoang ở Malaysia, Philippines, Singapore, Indonesia, Papua New Guinea, Sri Lanka, New Caledonia và Colombia.2

Sặc rằn thích nghi rất giỏi và sống được ở nhiều kiểu môi trường khác nhau. Dù vậy, cá thường khỏe nhất ở vùng nước chảy chậm hoặc nước đứng, nơi cây ven bờ và cây thủy sinh mọc dày. Ở hạ lưu sông Mekong, mùa mưa đến là cá tràn vào rừng ngập và đồng cỏ ngập nước. Khi nước bắt đầu rút, cá quay về các ao, sông, hồ có nước quanh năm.2

Nhiều năm nay giới chuyên môn vẫn tranh cãi chuyện tên giống đúng của cá sặc. Một phe gồm các nhà ngư học chuyên nghiệp cho rằng nếu theo sát quy tắc đặt tên thì không được giữ một lỗi cũ từ năm 1923. Theo họ, tất cả các loài cá sặc trước đây mang tên Trichogaster giờ phải gọi là Trichopodus. Còn tên giống Trichogaster đúng ra thuộc về nhóm loài trước đây gọi là Colisa.

Phe còn lại là những người thực dụng. Họ cho rằng sau 100 năm, không có lý do chính đáng để đổi tên dễ dãi những loài cá có giá trị kinh tế như cá sặc. Áp dụng quy tắc cứng nhắc như vậy là không cần thiết. Bản thân các quy tắc này sinh ra chỉ để tránh nhầm lẫn và giữ cho tên gọi ổn định nhất có thể. Chúng cũng ghi rõ là cho phép ngoại lệ, và với cá sặc thì rất nên có một ngoại lệ.

Cuộc tranh cãi học thuật này còn lâu mới ngã ngũ, và trước mắt chưa thấy có quyết định nào. Có điều chẳng ai cãi rằng cá sặc rằn là một loài cá cảnh đẹp, dù bạn gọi nó bằng tên gì.1

Ngoài tiệm ít khi thấy bán loài này, nhưng nó rất đáng thả vào một bể cộng đồng cỡ lớn. Ở các nước bản địa, người ta nuôi sặc rằn quy mô thương mại để lấy thịt, và nó nấu canh cá thì ngon khỏi bàn. Sặc rằn cũng có thể phát ra tiếng "lách tách", nhất là khi sinh sản hoặc tranh chấp lãnh thổ.2