Cá cầu vồng Boeseman

Melanotaenia boesemani mang dáng cá cầu vồng điển hình với mõm nhọn, thân cao, vảy to và rõ nét. Ngoài tự nhiên, loài này hiện đang bị đe dọa tuyệt chủng. Vì vậy toàn bộ cá cầu vồng Boesemani bán trong giới chơi cá đều là cá nhân giống.

Cá cầu vồng ngoài cửa hàng thường là cá con chừng 5 cm, màu nhợt nhạt và gần như chẳng giống cá trưởng thành. Có thể phải mất tới một năm chăm kỹ và cho ăn thức ăn chất lượng cao thì cá mới lên màu. Dù vậy, kết quả hoàn toàn đáng để chờ.2

Đây là loài bơi nhiều, cần bể tối thiểu 120 × 30 × 30 cm, tức khoảng 108 lít.1

Cá thích bể trồng dày cây nhưng vẫn chừa khoảng trống để bơi. Một trong những trò cá khoái nhất là bơi đi bơi lại dọc suốt chiều dài bể. Vì thế khi cá đã lớn hẳn, bạn nên dùng bể dài ít nhất 1,2 m.2

• Nhiệt độ: 27–30°C. Đây là loài nhiệt đới thực thụ.
• pH: 7,0-8,0. Cá sẽ không khỏe trong nước mềm và có tính axit.
• Độ cứng: 10-20 dGH1

Cá cầu vồng Boesemani rất khỏe và chịu được dải thông số nước rộng. Nhiệt độ nên giữ ở mức nhiệt đới, khoảng 24–28°C. Cá chịu được nước ấm hơn, nhưng nhiệt độ cao thường làm cá sống ngắn hơn.

Ngoài tự nhiên cá sống trong nước hơi kiềm, nhưng vẫn dễ dàng chịu được pH 6–8. Cá thích nước cứng hơn một chút, khoảng 8–20 dGH. Nếu nước máy nhà bạn mềm hơn mức này, có thể cân nhắc bổ sung khoáng bằng Wonder Shell hoặc Seachem Equilibrium.2

Giống phần lớn cá cầu vồng, loài này hợp nhất với bể trồng cây. Bạn nên bố trí vài khu cây rậm, xen với những khoảng trống để cá bơi. Các món trang trí khác không quan trọng lắm. Khi chọn cây, nên chọn loại sống được trong nước hơi cứng và kiềm, đúng điều kiện cá ưa. Lọc phải thật tốt và bể phải chăm thật kỹ thì cá đực mới lên được bộ màu rực rỡ.1

Cá không kén ăn, nhận hầu hết các loại thức ăn khô, đông lạnh và thức ăn sống. Nếu thường xuyên cho ăn đồ sống, cá sẽ lên màu đẹp nhất.1

Đây là loài ăn tạp và không kén chọn, thả gì vào bể cũng ăn. Tuy vậy, nếu được chọn thì cá vẫn thích thức ăn nhiều thịt hơn. Muốn cá khỏe nhất, bạn nên cho ăn xen kẽ thức ăn khô, đông lạnh và thức ăn sống.

Miệng cá cầu vồng khá nhỏ so với thân. Vì vậy bạn nên chọn thức ăn cỡ vừa miệng cá như cám vảy krill, Vibra Bites, trùng huyết đông lạnh, bo bo và artemia.2

Cá rất hiền. Tuy vậy, do bơi nhanh và khá to con, nó có thể làm những loài cá nhỏ hoặc bơi chậm bị xáo trộn. Cá nuôi chung hợp gồm các loài cá cầu vồng khác cùng cỡ, cá tetra, cá danio, cá barb và các loài cá da trơn như cá chuột Corydoras. Vì cùng ưa một kiểu nước, loài này cũng nuôi chung được với nhiều loài cichlid hồ Rift. Cá cầu vồng Boeseman khá nhát và sống khỏe hơn hẳn khi nuôi theo đàn ít nhất 6-8 con, càng đông càng tốt. Có đồng loại bên cạnh, cá đực cũng sẽ khoe màu đẹp nhất. Dĩ nhiên, muốn nuôi đàn thật đông thì bể cũng phải đủ rộng.1

Cá thường bơi ở tầng giữa lên nửa trên của bể, nên bạn cần đậy nắp thật kín để cá không nhảy ra ngoài.

Đây là loài cá sống theo đàn, vì vậy hãy nuôi ít nhất sáu con cùng loài. Tốt nhất là cá cái nhiều hơn cá đực một chút để cá đực khoe màu đẹp nhất.

Cá rất hiếu động, nên bạn hãy ghép chung với những loài bơi nhanh và có cỡ tương đương, chẳng hạn các loài cá cầu vồng khác, cá chạch, cá barb, cá da trơn hiền, cá thờ ơ, cá danio và cá đẻ con cỡ trung. Có dịp là chúng sẽ ăn tép cherry, cá con và bất cứ thứ gì lọt vừa miệng.2

Cá đực trưởng thành to hơn và màu rực rỡ hơn cá cái. Càng lớn, thân cá đực càng cao hơn hẳn so với cá cái.1

Cá đực có nửa thân trước màu xanh ánh kim và nửa thân sau màu cam. Cá cái nhạt màu hơn, thân thon hơn và thường chỉ dài khoảng 8 cm.2

Giống các loài khác cùng chi, đây không phải loài khó cho đẻ. Cá thuộc nhóm đẻ trứng rải, nhưng nuôi cá bột thì có thể hơi khó. Bể đẻ nên dài ít nhất 76 cm. Nước nên hơi cứng và kiềm, pH khoảng 7,5, nhiệt độ 26,5–29°C. Một lọc nhỏ chạy bằng sủi khí là đủ cung cấp oxy và tạo dòng chảy. Bạn nên trồng kín bể bằng cây lá nhỏ như rêu java, hoặc thả các búi sợi nylon làm giá đẻ. Bể không cần nền.

Tốt nhất là vỗ béo cá bố mẹ theo nhóm trong một bể riêng, cho ăn nhiều thức ăn sống và đông lạnh. Khi cá vào độ, cá cái sẽ tròn bụng thấy rõ, còn cá đực gần như lúc nào cũng khoe màu với nhau. Bạn chọn cặp mập nhất, màu đẹp nhất rồi thả sang bể đẻ. Tăng nhiệt độ lên một chút thường đủ kích cá đẻ. Cặp cá sẽ đẻ trong vài tuần liền, ngày nào cũng đẻ một mẻ trứng. Trứng bám vào bề mặt nhờ một sợi tơ nhỏ.

Cá bố mẹ thường không ăn trứng, nhưng nuôi cá bột ở bể riêng vẫn dễ hơn. Vì thế bạn nên kiểm tra cây hoặc búi sợi thường xuyên, thấy trứng thì chuyển sang bể ương có nước lấy từ bể đẻ. Trứng nở sau 7-12 ngày, tùy nhiệt độ. Cá bột lúc đầu rất nhỏ, cần thức ăn cỡ trùng cỏ. Sau khoảng một tuần, chúng chuyển sang ăn được thức ăn trôi lơ lửng như artemia mới nở. Không nên dùng thức ăn chìm vì cá bột thường bơi sát mặt nước.1

Boesemani là một trong những loài cá cầu vồng dễ cho đẻ hơn cả. Cái khó nằm ở khâu nuôi cá bột, vì cá bột rất nhỏ. Bạn cần có đủ cả cá đực lẫn cá cái và vỗ cá bố mẹ bằng cách cho ăn nhiều hơn bình thường. Bể đẻ nên có pH hơi kiềm, nhiệt độ ấm hơn và dùng lọc sủi mút để lọc không hút mất cá bột.

Thả cá bố mẹ vào bể cùng một tổ đẻ dạng búi sợi tự làm. Cá đực sẽ hiện một vệt trắng trên đầu và uốn mình lắc lư để tán cá cái. Mỗi ngày cá đẻ một mẻ trứng nhỏ. Sau 7–10 ngày, bạn hãy vớt cá bố mẹ ra hoặc chuyển trứng đi để cá lớn không ăn cá bột.

Mỗi ngày bạn cho cá bột ăn ba đến năm lần bằng thức ăn dạng bột cho cá bột, lươn giấm, trùng cỏ và những loại thức ăn li ti khác. Hãy thay nước ít một nhưng thường xuyên để bỏ thức ăn thừa và giữ nước sạch. Sau đó chuyển dần sang artemia mới nở. Ăn artemia, cá sẽ lớn nhanh và khỏe. Cá cầu vồng Boesemani cần thời gian nuôi lớn lâu hơn nhiều loài cá khác.2

Indonesia.1

Loài này sống ở các hồ trên núi và các dòng nhánh ở Tây Papua, Indonesia.2

Loài này có vùng phân bố tự nhiên rất hẹp. Người ta chỉ ghi nhận nó ở cụm ba hồ gọi chung là Ajamaru, nằm trên bán đảo Vogelkop hẻo lánh thuộc Irian Jaya, và ở hai hồ lân cận là Hain và Aitinjo. Cá thường tụ tập ở vùng nước nông và trong của các hồ, nơi cây thủy sinh mọc rất dày. Nước các hồ này cứng và kiềm (pH 8,0-9,0). Dù vậy, cá cũng sống ở một số nhánh suối xung quanh, nơi thông số nước khác hẳn (pH 6,0-6,5).1

Cá thường ở những vùng nước cạn hơn, nơi cây cỏ mọc nhiều.2

Với hoa văn độc đáo, đây là một trong những loài cá cầu vồng được chơi nhiều nhất, và bạn có thể gặp chúng trong bể của hầu hết các cửa hàng. Tuy nhiên, gần như toàn bộ số cá này đến từ các trại nhân giống hàng loạt ở Viễn Đông và Đông Âu. Thật ra M. boesemani khá hiếm ngoài tự nhiên và có tên trong Sách đỏ IUCN về các loài nguy cấp. Đáng buồn là thương mại cá cảnh đã gây hại cực kỳ nặng nề cho loài này. Ước tính mỗi năm có khoảng một triệu con bị thu bắt để làm cá bố mẹ cung cấp cho giới buôn cá.

Rất hiếm khi gặp cá trưởng thành. Cá bày bán gần như lúc nào cũng là cá con, màu xỉn hơn nhiều. Nhưng nếu đủ kiên nhẫn (dù cho ăn tốt, cá vẫn có thể mất hơn 12 tháng mới lên đủ màu), bạn sẽ được đền đáp bằng một loài chắc chắn thuộc hàng đẹp ngoạn mục nhất trong số cá nước ngọt nhiệt đới mà dân chơi có thể tìm mua.1