25 loài cá cầu vồng đầy màu sắc cho bể thủy sinh

Cá cầu vồng là một nhóm cá nước ngọt rất đa dạng, có nguồn gốc từ các đảo ở Nam bán cầu như Úc và New Guinea. Chúng có đủ kích cỡ và màu sắc, nên người chơi cá cảnh rất chuộng.

• Phần lớn các loài cá cầu vồng là cá cộng đồng hiền lành. Chúng sống hòa thuận với các loài cá nước ngọt không hung dữ khác.
• Bạn cần để ý yêu cầu về nước của từng loài, vì giữa các loài có thể chênh nhau khá nhiều.

Cá cầu vồng là cá cộng đồng nước ngọt quen thuộc, nhưng số loài của chúng nhiều hơn nhiều người nghĩ. Chúng thuộc họ Melanotaeniidae, một nhóm cá đa dạng có nguồn gốc từ Úc, New Guinea, Indonesia, Sulawesi và Madagascar.

Gần như loài cá cầu vồng nào cũng là cá cộng đồng và sống chung ổn với các loài nước ngọt không hung dữ khác. Có điều, cá đến từ những vùng khác nhau có thể cần nước khác nhau. Không phải loài nào cũng hợp với cùng một bộ thông số nước.

Một số loài trong danh sách này đang bị đe dọa hoặc nguy cấp ngoài tự nhiên. Dù vậy, bạn vẫn tìm được các biến thể nhiều màu của chúng ở những cửa hàng cá uy tín.

Đặc điểm của các loài

Cá cầu vồng được phân loại dựa trên phần răng tiền hàm trên kéo dài. Chúng sống ở sông, hồ và đầm lầy nước ngọt, và ưa những chỗ nhiều cây. Cá cầu vồng đẻ trứng và thường sống thành đàn nhỏ. Kích thước và dáng thân giữa các loài rất khác nhau.

1. Cá cầu vồng Boesemani

Đây là một trong những loài cá cầu vồng nổi tiếng nhất với dân chơi cá cảnh. Cá cầu vồng Boesemani có hai tông màu: phần đầu xanh lam hoặc tím, nửa thân sau cam hoặc đỏ. Loài này dễ nuôi và hay có mặt trong bể cộng đồng nhiệt đới, vì chúng khỏe và thích nghi được với nhiều thông số nước. Chúng sống tốt nhất khi nuôi theo nhóm. Vào mùa sinh sản, cá đực lên màu rực hơn hẳn.

• Tên khoa học: Melanotaenia boesemani
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 10 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, đầu xanh lam/tím, nửa thân sau cam/đỏ

2. Cá cầu vồng Axelrod

Cá cầu vồng Axelrod mang tên Herbert Axelrod, một chuyên gia về cá cảnh nhiệt đới. Thân chúng nhạt màu hơn, phần bụng ánh xanh lam. Loài này ưa nước chảy chậm, giống những con suối êm ở quê nhà của chúng là suối Yungkiri tại Papua New Guinea.

• Tên khoa học: Chilatherina axelrodi
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 10 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu xanh lam nhạt, có vạch tối nằm ngang dọc hai bên thân

3. Cá cầu vồng sa mạc

Cá cầu vồng sa mạc có nguồn gốc từ Úc. Con cái màu trắng bạc, còn con đực màu trắng với vây ánh tím hoặc xanh lục. Vì vùng phân bố hẹp, loài này có yêu cầu riêng về nước. Màu của chúng không rực bằng nhiều loài cá cầu vồng khác. Đặt cạnh đồ trang trí sáng màu thì chúng dễ bị chìm đi, còn trong bể tối màu thì chúng lại nổi bật.

• Tên khoa học: Melanotaenia splendida tatei
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 10 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu trắng đến bạc, vây có ít sắc xanh lục hoặc tím tùy giới tính

4. Cá cầu vồng Madagascar

Cá cầu vồng Madagascar ưa nước pH thấp, người nuôi cần nhớ điểm này. Ngoài tự nhiên, chúng sống trong nước ngọt cực mềm, pH thấp và nhuốm màu tannin. Thân cá màu bạc, vây vàng, con đực đậm màu hơn con cái. Loài này nuôi chung được với các loài cichlid Nam Mỹ như cá đĩa và cá thần tiên, vì nhu cầu về nước của chúng tương tự nhau. Cá cầu vồng Madagascar cũng thích dòng chảy mạnh.

• Tên khoa học: Bedotia madagascarensis
• Tuổi thọ: 5 đến 11 năm
• Chiều dài: 10-15 cm
• Đặc điểm hình thái: thân mảnh, màu vàng/nâu vàng với vạch đen dọc hai bên, bụng và vây có chóp đỏ

5. Cá cầu vồng sọc

Cá cầu vồng sọc (banded rainbowfish) được nhiều người nuôi vì màu tươi và tính hiền. Chúng có nguồn gốc từ vùng nước ngọt phía bắc nước Úc. Con đực thân rộng hơn, nhiều màu hơn và có trán gồ. Cả đực lẫn cái đều có vây rực rỡ và một sọc sẫm chạy dọc giữa thân. Loài này thích sống thành nhóm nhỏ trong bể nhiều cây. Giống một số loài khác, con đực trở nên hung hăng khi vào mùa sinh sản.

• Tên khoa học: Melanotaenia trifasciata
• Tuổi thọ: 5 đến 8 năm
• Chiều dài: 15 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu bạc với các sọc đỏ/cam/vàng, đuôi đỏ

6. Cá cầu vồng vây sợi

Cá cầu vồng vây sợi (threadfin rainbowfish) khác hẳn các loài khác về yêu cầu pH và nhiệt độ, và dáng thân lẫn vây của chúng cũng rất lạ. Chúng ưa nước mềm đến cứng vừa, hơi axit (pH 6,0 đến 7,0), nhiệt độ 23 đến 29 °C. Loài này nhỏ hơn đáng kể so với các loài cá cầu vồng khác và có thân mảnh. Con đực có vây lưng và vây hậu môn kéo dài. Ngoài bộ vây dài, con đực còn có các sọc dọc mờ và vây đuôi màu đỏ/cam.

• Tên khoa học: Iriatherina werneri
• Tuổi thọ: 3 đến 5 năm
• Chiều dài: 5 cm
• Đặc điểm hình thái: thân hẹp, hai bên thân đỏ, con đực có vây lưng/vây hậu môn đen kéo dài và vây đuôi có chóp đỏ

7. Cá cầu vồng Celebes

Cá cầu vồng Celebes là loài nhỏ và thon hơn. Chúng thích sống thành đàn lớn từ 8 đến 10 con, nên bạn cần tính trước kích thước bể sao cho đủ chỗ cho cả đàn. Bộ vây của loài này rất đặc biệt, gồm hai vây lưng màu vàng/vàng kim và đen. Thân cá trong mờ.

• Tên khoa học: Marosatherina ladigesi
• Tuổi thọ: 3 đến 5 năm
• Chiều dài: 8 cm
• Đặc điểm hình thái: thân hẹp, thân trong mờ, vây điểm vàng/đen, có vạch xanh lam dọc đường bên

8. Cá cầu vồng neon

Cá cầu vồng neon là một trong những loài cá cầu vồng nhỏ nhất trên thị trường. Vì nhỏ con, chúng thích sống trong đàn lớn từ 10 con trở lên. Loài này rất kén thông số nước. Nếu thả nhiều cá cùng lúc, bạn càng phải chịu khó test nước. Cái tên neon đến từ màu xanh lam và xanh lục neon của chúng. Khi cả đàn bơi cùng nhau, bể như có những vệt sáng lấp lánh.

• Tên khoa học: Melanotaenia praecox
• Tuổi thọ: 3 đến 4 năm
• Chiều dài: 6 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu nhạt với điểm nhấn xanh lục/xanh lam sặc sỡ, vây có màu đỏ

9. Cá cầu vồng hồ Kutubu

Cá cầu vồng hồ Kutubu mang tên quê nhà của chúng là hồ Kutubu ở Papua New Guinea. Loài này nổi tiếng với màu như ngọc: xanh lam, vàng và/hoặc xanh ngọc. Giống hầu hết các loài cá cầu vồng, con đực thường rực màu hơn con cái.

• Tên khoa học: Melanotaenia lacustris
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 12 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu nhạt với điểm nhấn xanh lục/xanh lam sặc sỡ

10. Cá cầu vồng đỏ Irian

Cá cầu vồng đỏ, hay cá cầu vồng đỏ Irian, có nguồn gốc từ sông Tami và hồ Sentani ở New Guinea. Con đực dễ nhận ra nhờ màu đỏ rực và phần lưng cao, tròn. Con cái thì ngược lại, thân màu bạc ánh vàng và xanh lục.

• Tên khoa học: Glossolepis incisus
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 15 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, con đực màu đỏ/cam, con cái màu nhạt hơn

11. Cá cầu vồng hồ Wanam

Loài này mang tên quê nhà là hồ Wanam ở Papua New Guinea, nhưng ngoài tự nhiên gần như không còn tìm thấy chúng. Cá cầu vồng hồ Wanam nằm trong nhóm cực kỳ nguy cấp. Chúng không phổ biến trong giới chơi cá và chỉ có ở các trại gây giống chuyên biệt. Với bất kỳ loài cá nào định mua, bạn cũng nên xem cá đến từ trại gây giống hay bị bắt ngoài tự nhiên.

• Tên khoa học: Glossolepis wanamensis
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 8 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu sẫm với các sọc nâu vàng/cam/đỏ dọc thân

12. Cá cầu vồng đuôi chẻ

Cá cầu vồng đuôi chẻ (forktail rainbowfish) là loài nhỏ, thon, mắt xanh lam và có chiếc đuôi chẻ đúng như tên gọi. Vào mùa sinh sản, màu của chúng tươi hơn và con đực chuyển sang vàng rực. Vì nhỏ con, loài này đặc biệt thích sống trong đàn lớn, trong bể có nhiều cây để ẩn nấp.

• Tên khoa học: Pseudomugil furcatus
• Tuổi thọ: 3 năm
• Chiều dài: 6 cm
• Đặc điểm hình thái: thân thon, mắt xanh lam, thân trong với điểm nhấn vàng/đen

13. Cá cầu vồng đốm đỏ

Cá cầu vồng đốm đỏ còn gọi là cá cầu vồng Duboulay. Cái tên đốm đỏ đến từ chấm đỏ đặc trưng ở hai bên đầu. Màu đỏ này kéo tiếp thành các đốm đỏ/cam dọc hai bên thân, đôi khi nối liền thành một đường. Loài này có nguồn gốc từ Úc. Người ta từng thả chúng vào đầm lầy và sông để diệt muỗi, vì chúng ăn bọ gậy.

• Tên khoa học: Melanotaenia duboulayi
• Tuổi thọ: 3 năm
• Chiều dài: 11 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu xám/đen với các đốm đỏ/cam

14. Cá cầu vồng sông Murray

Cá cầu vồng sông Murray còn gọi là cá cầu vồng Murray hay cá cầu vồng Úc. Màu của chúng dịu hơn, thường là một dải cầu vồng nhẹ gồm xanh lam, xanh lục, vàng hoặc bạc. Khi sắp đẻ, con đực có sọc cam sáng ở nửa thân sau.

• Tên khoa học: Melanotaenia fluviatilis
• Tuổi thọ: 3 năm
• Chiều dài: 11 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng màu bạc, vảy ánh xanh lục, vây có thể có sắc vàng, đỏ hoặc cam

15. Cá cầu vồng lùn vây đỏ

Cá cầu vồng lùn vây đỏ có vẻ ngoài rất riêng với các sọc đen và bộ vây ánh đỏ/cam rực rỡ. Loài này có nguồn gốc từ Úc. Chúng chịu được nhiều thông số nước và đẻ dễ trong bể nuôi.

• Tên khoa học: Melanotaenia maccullochi
• Tuổi thọ: 3 năm
• Chiều dài: 8 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng màu xanh lục bạc, sọc đen ngang, vây đỏ/cam

16. Cá cầu vồng Parkinsoni

Cá cầu vồng Parkinsoni pha trộn giữa màu bạc và vàng rực. Tùy từng con, sắc vàng có thể phủ nhiều ở hai bên thân hoặc chỉ có ở vây.

• Tên khoa học: Melanotaenia parkinsoni
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 14 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu xanh lục bạc, sọc đen ngang, vây đỏ/cam

17. Cá cầu vồng mắt xanh đốm

Cá cầu vồng mắt xanh đốm, còn gọi là cá cầu vồng đốm Gertrude, là một loài nhỏ. Vây của chúng rất đặc biệt, có các đốm đen trên nền vàng rực. Đúng như tên gọi, mắt cá có viền xanh lam, trông rất nổi. Vì cá rất nhỏ, chúng sống tốt nhất khi nuôi thành đàn từ 6 con trở lên.

• Tên khoa học: Pseudomugil gertrudae
• Tuổi thọ: 12-18 tháng
• Chiều dài: 4 cm
• Đặc điểm hình thái: thân hẹp, có đốm dọc vây lưng và vây hậu môn, vây đuôi, vây lưng và thân ánh vàng

18. Cá cầu vồng hồ Tebera

Cá cầu vồng hồ Tebera có nguồn gốc từ vùng gần hồ Tebera ở Papua New Guinea. Giống cá cầu vồng Axelrod, tên khoa học của loài này đặt theo nhà chơi cá Herbert Axelrod. Thân chúng có thể vàng rực, với một sọc đen chạy dọc giữa hai bên thân. Vây có thể ánh đỏ hoặc vàng.

• Tên khoa học: Melanotaenia herbertaxelrodi
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 10 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu vàng với sọc đen dọc hai bên

19. Cá cầu vồng Sentani

So với các loài cá cầu vồng khác, cá cầu vồng Sentani có thể không được xem là quá “sặc sỡ”. Dù vậy, màu cam/nâu vàng của chúng nổi bật hẳn trên nền xanh của bể thủy sinh. Vây cá pha sắc xanh lam, xanh lục và đỏ, bắt sáng mỗi lần chúng lao qua bể. Đây là loài cực kỳ nguy cấp, nên bạn cần cẩn thận chọn nơi mua và chắc chắn cá được sinh sản trong bể nuôi. Cá cầu vồng Sentani sống chung môi trường với cá cầu vồng đỏ và hay bị nhầm với Chilatherina fasciata.

• Tên khoa học: Chilatherina sentaniensis
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 10 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng màu nâu vàng với các sọc nhạt, đuôi nhiều màu

20. Cá cầu vồng phương Đông

Cá cầu vồng phương Đông (eastern rainbowfish) là họ hàng gần của cá cầu vồng sa mạc. Chúng ngả về màu cam và xám hơn, vảy óng ánh. Loài này đẹp nhất trong bể đèn mạnh và nhiều cây. Đây là loài cá cầu vồng cỡ lớn hơn, nhưng vẫn sống tốt nhất khi nuôi thành nhóm nhỏ.

• Tên khoa học: Melanotaenia splendida splendida
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 15 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu cam và xám, vảy óng ánh

21. Cá cầu vồng hồ Ajamaru

Cá cầu vồng hồ Ajamaru, hay cá cầu vồng Ajamaru, đến từ các hồ Ajamaru ở Tây Papua, Indonesia. Giống các loài cá cầu vồng khác, chúng thích sống thành đàn trong bể nhiều cây. Đây là loài hai màu, thân mang các sắc xanh lam và vàng. Loài này cũng cực kỳ nguy cấp, nên bạn cần cẩn thận mua cá từ các trại gây giống uy tín.

• Tên khoa học: Melanotaenia ajamaruensis
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 10 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu nền từ xanh lam đến vàng, sọc sẫm ngang hai bên thân

22. Cá cầu vồng Aru

Cá cầu vồng Aru còn gọi là cá cầu vồng sơn (painted rainbowfish). Loài này thật sự rất đẹp, nhất là khi bơi trong bể thủy sinh có cây. Chúng thích bể có đá và lũa để bơi luồn quanh. Con đực màu xanh xám, có đốm đỏ ở mặt.

• Tên khoa học: Melanotaenia picta
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 9 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, màu xanh xám, vây và mép vảy có sắc vàng

23. Cá cầu vồng vằn

Cá cầu vồng vằn (barred rainbowfish) đến từ New Guinea. Chúng ưa pH từ 7,1 đến 8,1 và nhiệt độ nước từ 28 đến 32 °C. Màu thân của loài này rất đa dạng, con đực đậm màu hơn con cái. Khi con đực vào mùa sinh sản, phần trên đầu chuyển sang màu đồng.

• Tên khoa học: Chilatherina fasciata
• Tuổi thọ: 8 năm
• Chiều dài: 12 cm
• Đặc điểm hình thái: thân rộng, nhiều màu khác nhau, chẳng hạn nửa trên xanh lam-xanh lục hoặc nâu, nửa dưới vàng đến trắng

24. Cá cầu vồng sọc đen

Đúng như tên gọi, cá cầu vồng sọc đen có một sọc đen dài chạy dọc giữa thân từ đầu đến đuôi. Giống các loài cá cầu vồng khác, thân chúng óng ánh nên trông rất rực rỡ khi bơi. Muốn bể giống môi trường sống tự nhiên của chúng, bạn nên trồng cây và trải nền sỏi mịn.

• Tên khoa học: Melanotaenia nigrans
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 10 cm
• Đặc điểm hình thái: thân mảnh, màu xanh tím oải hương, sọc sẫm chạy suốt chiều dài thân

25. Cá cầu vồng Bonti

Cá cầu vồng Bonti có màu rực rỡ, thân thon, mắt to. Loài cá sống đàn này có bộ vây đẹp nhưng mỏng manh, gồm cả hai vây lưng. Vì thế đừng nuôi chúng chung với những loài hay cắn vây. Thân cá màu nhạt nhưng có thể ánh lên nhiều sắc khác nhau, và vây có thể hơi vàng, rất nổi.

• Tên khoa học: Telmatherina bonti
• Tuổi thọ: 5 năm
• Chiều dài: 8 cm
• Đặc điểm hình thái: thân mảnh, có thể mang các sắc trắng, xanh lục, xanh lam, vàng và nâu

Cách chăm sóc cá cầu vồng

Mỗi lần thêm cá vào bể, bạn cần chắc chắn thông số nước hợp với tất cả các loài trước khi nuôi chung. Cố tìm một “điểm cân bằng” để chiều nhiều yêu cầu nước khác nhau thường không đem lại kết quả tốt. Cách tốt nhất là chọn những loài hợp nhau về nước, đừng ghép chỉ vì thấy đẹp.

Trong bể nuôi ở nhà, cá cầu vồng cần nước giàu oxy, pH từ 6,8 đến 7,2, nhiệt độ lý tưởng từ 22 đến 28 °C. Bạn nên trồng nhiều cây thủy sinh để cá có chỗ ẩn nấp. Nếu chăm đúng cách, cá cầu vồng có thể sống đến 5 năm trong bể.

Cá cầu vồng ăn gì?

Cá cầu vồng là loài ăn tạp, tức là ăn cả thức ăn động vật lẫn thực vật. Bạn có thể cho chúng ăn nhiều loại thức ăn và đồ ăn vặt bán ở cửa hàng thú cưng, như cám viên, cám vảy, thức ăn đông lạnh, thức ăn sấy khô đông lạnh và thức ăn sống.

Nên nuôi bao nhiêu cá cầu vồng cùng nhau?

Phần lớn cá cầu vồng thích sống thành đàn nhỏ. Với các loài cỡ lớn, bạn nên nuôi ít nhất 5 đến 6 con. Với các loài cỡ nhỏ thì nên nuôi 8 đến 10 con. Bể cần đủ rộng cho cả đàn.

Nhìn chung, cá cầu vồng là cá cộng đồng hiền lành. Chúng dễ nuôi chung với các loài cá cộng đồng nhiệt đới khác như tetra, bảy màu, molly và danio. Điều kiện vẫn là yêu cầu về nước của các loài phải hợp nhau.

Trước khi mua, bạn nên tìm hiểu kỹ người bán để chắc chắn cá là cá sinh sản nhân tạo, không phải cá nguy cấp bắt từ tự nhiên. Nhiều loài cá cầu vồng đang bị đe dọa hoặc nguy cấp, nên bạn cần mua chúng từ nơi bán đáng tin cậy chuyên cá nuôi thương mại.