Cá ăn đất đầu nhọn

Chiều dài chuẩn: 170 mm SL. Đáy bể: 180 × 60 cm. Thể tích: khoảng 648 lít.

Bạn cần bể có đáy tối thiểu 180 × 60 cm hoặc tương đương.1

Bình thường, muốn nuôi Satanopera acuticeps lâu dài thì phải có nước mềm và pH thấp (nước chua). Tuy nhiên, giờ loài cá ăn đất này đã cho đẻ thành công trong bể. Vì vậy, cá sinh ra trong bể có thể dễ nuôi hơn, thậm chí dễ cho đẻ hơn. Đến nay, cá cũng mới chỉ đẻ được trong nước mềm (dưới 4 °dGH) và chua (pH 5,5–6,0) ở 30°C. Nhưng cá sinh ra trong bể vẫn lớn bình thường trong nước cứng, có tính kiềm. Vì thế, có thể yên tâm rằng nuôi chúng không còn khắt khe như trước. Tất nhiên, nuôi bằng nước mềm và chua vẫn tốt hơn.2

• Nhiệt độ: 20–28°C
• pH: 5,5–7,5
• Độ cứng: 2–12 dGH1

Loài này ít ăn đáy hơn hẳn các loài khác cùng chi (xem mục 'Thức ăn'). Dù vậy, thỉnh thoảng cá vẫn sục nền kiếm ăn, nên lót một lớp nền cát là hợp nhất. Vật liệu thô hơn như sỏi hay đá cuội nhỏ có thể khiến cá khó ăn và làm tổn thương tơ mang. Cá thậm chí có thể nuốt phải sỏi, dẫn đến tổn thương nội tạng hoặc tắc ruột.

Phần trang trí còn lại chủ yếu tùy gu từng người. Dù vậy, kiểu bố trí được chuộng nhất thường có ánh sáng khá dịu, vài khúc lũa và rễ hoặc cành cây rải rác.

Ngoài tự nhiên, lớp lá mục phủ đáy là cảnh rất quen thuộc. Trong bể thì không nên rải lá, vì kiểu kiếm ăn của các loài Satanoperca hay khuấy vụn lá phân hủy dở lên lơ lửng khắp bể. Bể trông bẩn mắt, và đống vụn này còn có thể làm nghẽn lọc và máy bơm.

Chất lượng nước là chuyện quan trọng hàng đầu. Các loài cichlid này cực kỳ nhạy với nước xuống cấp và với thông số hóa học dao động. Vì vậy, tuyệt đối không thả chúng vào bể chưa ổn định vi sinh.

Muốn giữ nước ổn định như vậy, cách tốt nhất là chạy lọc thùng ngoài, lọc sump hoặc kết hợp cả hai. Bạn cũng cần thay ít nhất 50–70% nước mỗi tuần.

Nếu chăm sóc không đủ kỹ, cá có thể bị loét đầu và đường bên hoặc còi cọc.1

S. acuticeps là loài cichlid phải cho ăn nhiều bữa (ít nhất 3 lần mỗi ngày) và đổi món thường xuyên.2

Trong chi Satanoperca, S. acuticeps là trường hợp đặc biệt. Loài này có vẻ đã thích nghi ít nhất một phần với lối sống bơi ở tầng nước, chứ không chuyên ăn đáy như các loài khác. Miệng của nó nằm ngay đầu mõm, trong khi mọi loài Satanoperca khác có miệng hơi lệch xuống dưới. Nếp môi dưới của nó liền một dải chứ không đứt quãng. Hàm trên có hai hàng răng thay vì một.

Cá ăn tạp. Trong dạ dày cá hoang dã có động vật không xương sống dưới nước lẫn trên cạn, gồm động vật chân khớp và ấu trùng côn trùng. Ngoài ra còn có khá nhiều động vật phù du, thực vật phù du, vụn thực vật và mùn hữu cơ.

Ngay cả cá lớn cũng có vẻ không nuốt trọn được mồi to. Vì vậy, khẩu phần trong bể nên gồm nhiều loại thức ăn chế biến chất lượng cao, hạt nhỏ mịn, thêm Daphnia (bo bo), Artemia, lăng quăng... sống hoặc đông lạnh. Trong số thức ăn khô, ít nhất vài loại nên có nhiều thành phần thực vật như Spirulina hoặc tương tự.

Thức ăn tự làm, đóng khuôn bằng gelatin, đã được kiểm chứng là cho cá ăn rất ổn. Chẳng hạn, bạn có thể trộn thức ăn khô cho cá với hải sản có vỏ xay nhuyễn, trái cây và rau tươi. Sau đó dùng đầu ống pipette sắc cạnh hoặc dao nhỏ cắt thành từng miếng tròn vừa miệng cá.

Thay vì cho một bữa lớn, nên chia 3–4 bữa nhỏ mỗi ngày để cá được nhẩn nha kiếm ăn như ngoài tự nhiên. Cho ăn kiểu này thì cá có vẻ lớn nhanh và khỏe nhất.1

Không nên nuôi chung với cá háu ăn hoặc hung dữ. S. acuticeps dài tới 20 cm nhưng chỉ tranh giành được chút ít với cá khác.2

Ngoài lúc sinh sản, loài này hiền đến bất ngờ và không săn những con cá dài hơn vài milimet. Có rất nhiều lựa chọn bạn cùng bể, gồm phần lớn các loài hiền ưa điều kiện nước tương tự. Nên tránh các loài sống đáy hung dữ hoặc giữ lãnh thổ, và cả những loài cần nước ít chua hơn hay nhiều khoáng hơn.

Một số người nuôi Satanoperca chung với cá đuối nước ngọt chi Potamotrygon. Nhiều trường hợp nuôi chung vẫn ổn, nhưng cũng có trường hợp đám cichlid biến mất trong đêm.

S. acuticeps thích sống theo đàn. Ngoài lúc đẻ, chúng thường tụ thành nhóm lỏng lẻo. Cá con đặc biệt có bản năng bầy đàn rất mạnh. Bạn nên mua ít nhất một nhóm 5–8 con. Trong nhóm sẽ hình thành thứ bậc trên dưới khá rõ. Nếu nuôi ít hơn, những con yếu có thể bị con đầu đàn bắt nạt quá mức, hoặc cả nhóm không ổn định được và lúc nào cũng nhát, dễ hoảng.1

Quan sát trong bể cho thấy cá đực thường lớn hơn cá cái một chút. Các tia phía sau vây lưng của cá đực cũng kéo dài thành sợi dài hơn. Còn cá cái khi mang trứng thì thân cao và đầy lên trông thấy.1

Loài này đẻ trứng trên nền, cả bố lẫn mẹ cùng chăm con, nhưng rất hiếm khi chịu đẻ trong bể. Có vẻ cá không cần tác nhân kích thích đặc biệt nào để đẻ. Yêu cầu chính là bể đủ rộng, cho ăn hợp lý và chăm sóc thật nghiêm ngặt.

Phân biệt trống mái chính xác rất khó. Vì vậy, có lẽ cách tốt nhất là nuôi một nhóm cá còn nhỏ và để chúng tự ghép cặp. Bạn cũng cần kiên nhẫn, vì cá có thể mất ít nhất một năm mới trưởng thành sinh dục.

Cặp cá sẽ chọn chỗ phù hợp và đào một hố lớn để đẻ trong đó. Cá cái đẻ từng đợt trứng, cá đực bơi theo sau để thụ tinh. Cá bố mẹ thường phủ một lớp cát mỏng lên ổ trứng. Cả hai cùng chăm ổ, nhưng cá cái là con dành nhiều thời gian trông trứng nhất. Cá đực thì lo thêm việc canh giữ khu vực xung quanh.

Trứng nở sau 2–3 ngày. Sau khi nở, thường cả bố lẫn mẹ tiếp tục canh cá bột thêm một thời gian, dù có trường hợp chỉ còn cá cái ở lại trông. Ngay khi cá bột bơi tự do, chúng đã ăn được ấu trùng Artemia, giun vi sinh (microworm)... Một cách khác là hút trứng hoặc cá bột ra khỏi bể để ương riêng.1

Brazil: Rio Branco, Negro, Solimões.2

Loài này có nguồn gốc ở lưu vực trung Amazon, Brazil. Cá sống ở dòng chính Amazon và vùng hạ lưu của các nhánh sông nằm giữa rio Tapajós và rio Tefé. Phạm vi này gồm hạ lưu rio Negro cùng phụ lưu chính của nó là rio Branco, thêm các sông Arapiuns, Trombetas, Mamuru, Curuçá, Urubu và Purus.

Nơi thu mẫu chuẩn (type locality) là 'Manaus, Brazil'.1

Cá thường sống ở nước trong hoặc nước đục, chứ không ưa vùng nước đen nhuộm tanin và nghèo dinh dưỡng. Người ta đã gặp cá ở dòng sông chính, các nhánh sông nhỏ và hồ ngập lũ. Nền ở những nơi này thường là cát hoặc bùn, có từng mảng lá mục và cành cây chìm.

Ở hạ lưu rio Purus, các loài sống cùng khu vực gồm Acarichthys heckelii, Apistogramma spp., Crenicichla inpa, Wallaciia regani, Laetacara thayeri, Symphysodon aequifasciatus, Uaru amphiacanthoides, Osteoglossum bicirrhosum, Crenuchus spilurus, Hemiodus spp., Carnegiella marthae, C. strigata, Axelrodia stigmatias, Gnathocharax steindachneri, Hemigrammus bellottii, H. hyanuary, H. ocellifer, H. schmardae, Hyphessobrycon copelandi, Iguanodectes spirulus, Paracheirodon innesi, Copella nattereri, Nannostomus eques và nhiều loài cá da trơn họ loricariid không ưa nước chảy xiết.1

Loài này khá hiếm trong giới cá cảnh. Người bán còn gọi nó là 'sparkling eartheater' và 'four-spot eartheater'.

Đôi khi người ta nhầm nó với hai loài cùng chi có hoa văn giống nhau là S. daemon và S. lilith. Cả ba loài đều có 1–3 đốm sẫm bên thân và một đốm mắt (ocellus) khá lớn ở phần trên gốc vây đuôi. Nhờ hai đặc điểm này, có thể tách ngay chúng khỏi các loài còn lại trong chi. Những loài kia không có đốm trên thân, và đốm mắt ở phần trên gốc vây đuôi tương đối nhỏ.

Riêng S. acuticeps có ba đốm bên sườn, trong khi S. daemon có hai và S. lilith có một. Loài này cũng khác hai loài kia ở một số đặc điểm hình thái.

Trong nhiều thập kỷ, Satanoperca bị coi là tên đồng nghĩa của Geophagus, cho đến khi Kullander (1986) khôi phục lại chi này. Điểm tách Satanoperca khỏi mọi chi khác trong phân họ cichlid Geophaginae (một phân họ vẫn còn mang tính giả định) là đốm mắt nhỏ ở phần trên gốc vây đuôi.

Chi này nhiều khả năng còn thêm những loài khác. Hiện chi được chia thành ba nhóm có hình thái riêng, gồm nhóm S. jurupari, nhóm S. daemon và nhóm S. acuticeps chỉ có một loài.

Các nhóm này cũng khác nhau về cách sinh sản. Nhóm S. daemon và nhóm S. acuticeps đẻ trứng trên nền, còn nhóm S. jurupari ấp trứng trong miệng.

Các nghiên cứu phát sinh chủng loại ủng hộ khá chắc rằng nhóm S. acuticeps là một nhóm đơn ngành. Dù vậy, có vẻ vẫn có sự đa dạng di truyền theo vùng địa lý. Chẳng hạn, các quần thể ở rio Maués và rio Purus có phần tách biệt nhau.1