Tôm càng Appalachia

Nuôi một con Cambarus bartonii thì bể nên có ít nhất 40 lít. Nuôi một cặp (một đực, một cái) thì cần tối thiểu 60 lít.

Dĩ nhiên bể càng lớn càng tốt, vì nước trong bể lớn ổn định hơn. Bể rộng cũng dễ bố trí nhiều kiểu chỗ trốn cho chúng hơn.

• Nhồi quá nhiều tôm càng vào chỗ chật thì chắc chắn chúng sẽ hung hăng hơn, cắn nhau bị thương và ăn thịt lẫn nhau. Nuôi quá dày là nguyên nhân chính khiến tôm càng bị stress. Bạn càng phải để ý chuyện này khi nuôi từ hai con đực trở lên, vì con đực dữ hơn con cái.
• Cùng một dung tích, bể dài nuôi tôm càng tốt hơn bể cao, loài nào cũng vậy. Tôm càng không bơi lên xuống như cá. Thứ chúng cần chủ yếu là mặt đáy để bò qua bò lại.
• Tôm càng trốn bể rất tài, nên bắt buộc phải đậy nắp. Chúng còn đủ khỏe để đẩy nắp ra. Vì vậy bạn phải dùng loại nắp đậy thật chắc!1

Nhiệt độ: Cambarus bartonii hợp nhất với nước 15–20°C. Đây là loài ưa nước lạnh.

Ngoài tự nhiên, Cambarus bartonii chịu được biên độ nhiệt rất rộng, từ gần 0°C đến 30°C. Thí nghiệm trong phòng lab cho thấy ngưỡng nhiệt gây chết cao nhất với con trưởng thành là 33°C.

pH: pH tối ưu cho loài này là 6,0–7,0. Khác với phần lớn các loài tôm càng, Cambarus bartonii sống rất khỏe trong nước axit. Thí nghiệm cho thấy con trưởng thành chịu được pH 2,43 trong 96 giờ (ngưỡng LC50).

Dù vậy, pH thấp mà chưa đến mức gây chết vẫn gây hại cho chúng theo nhiều cách:

• sinh sản kém hơn,
• dễ mắc bệnh hơn,
• ăn ít đi,
• khả năng đánh hơi tìm thức ăn bị suy giảm.

Lưu ý: Khi nước bị axit hóa nặng, hạ nhiệt độ nước xuống thì con trưởng thành đang ở giữa hai lần lột chịu axit tốt hơn và sống được lâu hơn.

Độ cứng: Loài tôm càng này hợp với KH 1–6 và GH 3–12.1

Mỗi tuần thay 20–25% nước.

Cambarus bartonii khá trâu và dễ quen với đời sống trong bể. Dù vậy, muốn chúng sống thoải mái thì bạn vẫn phải lo đủ những nhu cầu cơ bản của chúng.1

Oxy: Cambarus bartonii sống ở vùng nước chảy xiết, nên bể nuôi phải có đủ oxy. Muốn vậy, bạn gắn thêm một máy bơm riêng ngoài lọc.

Lọc: Không có yêu cầu gì đặc biệt. Bạn chỉ cần chọn lọc có công suất hợp với kích thước bể là ổn.

Đèn: Không có yêu cầu gì đặc biệt. Ngoài tự nhiên, Cambarus bartonii hoạt động về đêm và quen sống ở chỗ rất ít ánh sáng. Nếu trong bể có cây hoặc nuôi chung loài khác thì bạn chỉnh đèn theo nhu cầu của chúng.

Nền: Không có yêu cầu gì đặc biệt. Bể có nhiều chỗ trốn thì không cần trải nền dày. Còn nếu bạn muốn làm lớp nền, cách tốt nhất là đắp nền thật dốc để chúng đào hang.

Đồ trang trí: Đồ trang trí trong bể không chỉ để mình ngắm cho đẹp. Với tôm càng, chúng có nhiều công dụng, mà quan trọng nhất là làm chỗ trú ẩn. Bể càng nhiều đồ trang trí thì tôm càng càng thoải mái. Lá khô, đá, lũa, ống PVC hay đủ thứ khác chúng đều thích.

Cambarus bartonii rất dễ tính và dễ chăm, người mới chơi cũng nuôi được. Chúng rất hợp với bể low-tech (bể đơn giản, ít thiết bị) không cần sưởi, nhất là khi nước nhà bạn có tính axit.1

Cambarus bartonii vừa là loài săn mồi, vừa ăn xác thối.

Nghiên cứu cho thấy chúng ăn tạp kiểu cơ hội, gặp gì ăn nấy: thực vật còn sống lẫn đang phân hủy, tảo, ấu trùng côn trùng nước, nhiều loại giun, cá nhỏ, kỳ giông, ếch, nòng nọc và xác động vật. Chuyện ăn thịt đồng loại ở loài này cũng khá phổ biến.

Khi nuôi trong bể, bạn có thể cho chúng ăn:

• lá cây,
• cây thủy sinh,
• rau củ,
• ốc đập dập,
• giun đất,
• Artemia,
• cá hoặc tôm chết,
• trùng huyết đông lạnh,
• giun mùn hữu cơ,
• trùng chỉ,
• giun đen, v.v.

• Kiểu ăn: Ăn tạp
• Thức ăn ưa thích: Cả thịt lẫn thực vật.
• Số lần cho ăn: Con trưởng thành 3–4 lần mỗi tuần. Con non cho ăn mỗi ngày.

Nguyên tắc cho ăn khi nuôi trong bể

• Để thức ăn trong bể 24 giờ rồi mới dọn. Trước khi cho ăn bữa mới, bạn dùng ống siphon hút sạch thức ăn thừa cho nước khỏi bẩn. Riêng lá cây thì có thể để trong bể vài ngày.
• Để nguyên vỏ lột. Bạn đừng vớt vỏ cũ ra, vì sau đó chúng sẽ ăn lại.
• Kiểm tra chỗ trốn của chúng. Cambarus bartonii có thể tha thức ăn về chỗ trốn cất lại để ăn dần. Thỉnh thoảng bạn nên kiểm tra mấy chỗ này để nước không bị nhiễm khuẩn.
• Tôm càng cần ăn đa dạng. Bạn đừng cho ăn mãi một món. Cứ một thời gian lại đổi thực đơn cho chúng.

Canxi và tôm càng

Giống các loài giáp xác khác, tôm càng rất cần canxi, nhất là lúc lột xác.

Canxi có lẽ là cation quan trọng nhất và nhiều nhất trong cơ thể tôm càng. Phần lớn canxi nằm trong lớp vỏ ngoài, ở dạng CaCO3. Mỗi lần lột xác để lớn, tôm càng phải hút một lượng lớn Ca từ môi trường để tạo vỏ mới và làm vỏ cứng lại sau khi lột.

Tôm càng chỉ trữ được 10–20% lượng Ca cần để làm cứng vỏ mới trong sỏi dạ dày (gastrolith). Trong khi đó, mỗi lần lột xác chúng mất tới 50% tổng lượng Ca trong cơ thể.1

Cambarus bartonii có thể bò trên cạn một lúc, nhưng vẫn là loài sống hoàn toàn dưới nước. Chúng sống ở vùng nước mở, nên cần nguồn nước có quanh năm mới tồn tại được.

Như phần lớn các loài tôm càng, chúng hoạt động về đêm. Động vật không xương sống rất hay có tập tính này. Lý do chủ yếu là để tránh những kẻ săn mồi dùng mắt khi chúng đi kiếm ăn.

Cambarus bartonii thuộc nhóm đào hang thứ cấp. Nghĩa là chúng không sống phụ thuộc vào hang và cũng không ở trong hang suốt ngày. Hang của chúng khá phức tạp, đường hầm chính sâu từ 0,3 đến 1 m.

Cambarus bartonii có tính lãnh thổ và khá hung dữ. Nghiên cứu cho thấy khi đụng độ tôm càng khác loài cùng cỡ, Cambarus bartonii thường lùi lại và nhường chỗ.

• Sống theo đàn: Không
• Năng động: Không
• Hiền lành: Không
• Có tính lãnh thổ: Có
• Đào hang: Có

Nuôi chung

Không nên nuôi Cambarus bartonii chung với loài tôm càng khác, kể cả nuôi chung nhiều con cùng loài. Sớm muộn gì chúng cũng đánh nhau, và loài nào dữ hơn sẽ chiếm thế thượng phong.

Loài tôm càng này có thể tấn công cá, cua, ếch lùn, và nhất là ốc nước ngọt. Những loài cá sống tầng đáy, bơi chậm hay có vây dài (như cá betta) sẽ là nạn nhân đầu tiên.

Chúng thường không săn tép cảnh nhỏ. Nhưng gặp con tép yếu hoặc đang lột xác thì chắc chắn chúng bắt được.

Hung dữ là tính cách đặc trưng của loài này, nên bạn có rất ít lựa chọn khi tìm bạn cùng bể cho chúng.1

Ở Cambarus bartonii, con đực và con cái khác nhau khá rõ.

• Càng. Cùng một cỡ, càng con đực to hơn càng con cái gần 20%.
• Dáng người. Con đực lớn hơn một chút, còn con cái có đuôi rộng hơn.
• Bụng. Con đực có hai phần phụ hình chữ L nằm sau chân, gọi là chân giao phối (claspers). Đây là cơ quan chuyển tinh. Con cái thì có một túi nhận tinh hình tròn nằm giữa gốc hai cặp chân bò cuối.

Con cái đã trưởng thành sinh dục còn có một dấu hiệu khác: các tuyến keo màu trắng, căng đầy ở mặt dưới các nhánh đuôi (uropod).1

Trưởng thành: Loài này trưởng thành sinh dục vào năm thứ 3, khi mai dài khoảng 2,5 cm, tức tổng chiều dài khoảng 5 cm.

Giao phối: Ngoài tự nhiên, Cambarus bartonii giao phối vào mùa thu và đẻ trứng vào đầu mùa xuân.

Trứng: Con cái ôm trứng khoảng một tháng thì trứng nở.

Nở: Trong 2 tuần đầu, tôm con mới nở chưa thể sống tách mẹ. Chúng phải lột xác xong mới tự lập hoàn toàn được.

Khi tôm con đã rời mẹ, bạn nên chuyển chúng sang bể ương riêng để tôm lớn không tấn công chúng.1

Loài này phân bố rất rộng dọc bờ đông Bắc Mỹ, từ Georgia lên tới Nova Scotia. Vào sâu trong đất liền, chúng có mặt đến tận lưu vực sông Ohio và Ngũ Đại Hồ.

Ở Hoa Kỳ, bạn có thể gặp Cambarus bartonii tại các bang Alabama, Connecticut, Delaware, Georgia, Kentucky, Maine, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Hampshire, New Jersey, New York, North Carolina, Ohio, Pennsylvania, Rhode Island, South Carolina, Tennessee, Vermont và West Virginia.1

Cambarus bartonii thường sống trên nền đá ở những đoạn suối, đoạn sông nước chảy xiết. Chúng chọn chỗ này vì bám trụ trong dòng chảy mạnh rất giỏi.

Ở suối theo mùa, ao và hồ cũng có quần thể của chúng, nhưng số lượng ít hơn hẳn.1

Nguồn gốc tên gọi. Chữ “Cambarus” bắt nguồn từ chữ Latin “Gambarus”. Bản thân chữ này lại biến đổi từ chữ Hy Lạp “Kammaros”, nghĩa là “cua biển hoặc tôm hùm”. Tên loài “bartonii” được cho là đặt để vinh danh nhà thực vật học người Mỹ Benjamin Smith Barton (1766–1815).

Phân loại. Giới: Animalia, Ngành: Arthropoda, Phân ngành: Crustacea, Lớp: Malacostraca, Bộ: Decapoda, Phân thứ bộ: Astacidea, Họ: Cambaridae, Chi: Cambarus, Loài: Cambarus bartonii. Vị trí phân loại của loài này vẫn chưa thật rõ ràng, vì nó có ít nhất vài phân loài, chẳng hạn:

• Cambarus bartonii bartonii
• Cambarus bartonii carinirostris
• Cambarus bartonii cavatus
• Cambarus bartonii montanus

Mô tả. Cambarus bartonii là loài tôm càng cỡ trung, thường dài tới 7–8 cm. Cá biệt có con đạt tới 10 cm.

Đặc điểm nhận dạng:

• Mai. Mai gần như hình trụ và hơi dẹt theo chiều lưng–bụng.
• Mỏ (rostrum). Hai mép mỏ song song hoặc hơi lõm vào.
• Càng. Càng nhẵn và chắc. Ở con đực, càng dài bằng 80–110% chiều dài mai. Ở con cái, càng dài khoảng 72–88% chiều dài mai.
• Màu sắc. Phần lớn cá thể mang các sắc nâu khác nhau, từ be nhạt, nâu hạt dẻ đậm cho tới nâu vàng. Mặt bụng nhạt dần sang màu kem. Thân có thể có sắc tố. Càng không có hoa văn.

Chuyện thú vị: Giáp xác nhận biết môi trường thay đổi chủ yếu qua tín hiệu hóa học. Chúng dựa rất nhiều vào loại thông tin này. Vì thế, 30–40% thể tích não tôm càng dành để xử lý mùi.

Tuổi thọ. Hiện chưa có nghiên cứu nào về tuổi thọ tối đa của loài giáp xác này. Tuy vậy, một số nhà nghiên cứu cho rằng ngoài tự nhiên Cambarus bartonii nhiều khả năng sống được ít nhất 4 năm. Lý do là loài này mất gần 3 năm mới trưởng thành. Vì vậy, trong bể có điều kiện phù hợp, cho ăn đủ và không bị kẻ săn mồi làm stress, chúng có thể sống ít nhất 5 năm.

Cambarus bartonii có phá cây không? Có. Rất nhiều khả năng chúng sẽ ăn, cắt đứt và xé nát mọi cây chúng với tới được. Bạn không nên thả chúng vào bể trồng cây. Với loài này, bạn chỉ có mấy lựa chọn sau:

• cây nhựa,
• cây thủy sinh dạng trôi nổi,
• vài loại cây rẻ tiền mà bạn chấp nhận mất.1