Tôm càng tín hiệu

Điều quan trọng nhất: Pacifastacus leniusculus (tôm càng tín hiệu) là một trong những loài tôm càng xâm lấn lan rộng nhất và thành công nhất ở châu Âu. Kể cả khi nơi bạn sống không cấm loài này, TUYỆT ĐỐI KHÔNG được thả chúng ra môi trường tự nhiên. Pacifastacus leniusculus mang mầm bệnh dịch tôm càng (Aphanomyces astaci). Bản thân nó kháng được bệnh, nhưng bệnh này giết chết hầu hết các loài tôm càng khác. Ngoài ra, loài này còn có thể làm biến đổi hệ sinh thái, khiến các loài bản địa biến mất, gây thiệt hại cho nghề cá và để lại hậu quả kinh tế nặng nề.

Tôm càng tín hiệu có phá cây không? Có. Gần như cây nào với tới được là chúng ăn, cắt và xé nát hết.

Vì vậy không nên nuôi chúng trong bể thủy sinh trồng cây. Với loài này, bạn chỉ còn mấy lựa chọn sau:

• cây nhựa,
• cây thủy sinh nổi,
• vài loại cây rẻ tiền mà bạn chấp nhận mất.

• cây nhựa,
• cây thủy sinh nổi,
• vài loại cây rẻ tiền mà bạn chấp nhận mất.1

Tôm càng cần nhiều chỗ để bò lại trong bể. Một con tôm càng tín hiệu trưởng thành cần bể ít nhất 60 lít. Tôm con thì nuôi bể nhỏ hơn cũng được, nhưng chúng lớn rất nhanh và sẽ sớm chật bể.

Những lý do chính để chọn bể lớn hơn:

• Bể càng rộng thì càng dễ bố trí nhiều khu khác nhau cho tôm ở và trốn.
• Tôm càng thải rất nhiều, nên bể lớn giữ thông số nước ổn định dễ hơn.

Một điểm quan trọng là tôm càng tín hiệu trốn bể rất giỏi. Chúng leo theo ống dây sủi và đường keo silicon, nên bạn cần đậy nắp khít cho bể. Nuôi loại tôm càng nào cũng vậy, đừng để mực nước trong bể quá cao.1

Nếu đây là lần đầu bạn nuôi tôm càng, nhất định phải chạy vi sinh (cycle) cho bể xong rồi mới mang tôm về. Khi bể đã chạy xong, bạn đo lại chất lượng nước bằng bộ test.

Về nhiệt độ, tôm càng tín hiệu không ưa nước quá ấm. Thí nghiệm cho thấy ngưỡng nhiệt gây chết của loài này là 31,1°C.

Trong thí nghiệm, sau 70 ngày ở 25°C, tôm trở nên chậm chạp. Trên 26°C thì tỷ lệ sống tụt mạnh, và một số con bắt đầu chết vì lột xác bất thường.

Vì thế, nhiệt độ chúng ưa là 10–21°C. Đây được coi là khoảng tối ưu cho tôm càng tín hiệu.

Về pH, tôm càng tín hiệu cần nước có pH trên 7,0. Lý tưởng nhất là pH 7,0–8,5.

pH thấp khiến tôm khó hấp thụ canxi. Vỏ của tôm vì thế yếu đi và tôm chết nhiều hơn.

Về độ cứng, chúng hợp với KH tối ưu 3–20 và GH từ 3 đến 25.

Về độ mặn, tôm càng tín hiệu đủ khỏe để chịu nước mặn trong một thời gian. Thí nghiệm cho thấy chúng sống được hơn 9 tuần ở độ mặn tới 28 PSU. Tuy vậy, người ta chưa thấy con cái ôm trứng ở độ mặn trên 7 PSU.1

Về nền, chỉ cần bể có nhiều chỗ trốn thì không cần trải nền dày. Còn nếu bạn muốn có lớp nền, hãy làm nền dốc nghiêng để tôm đào hang được. Tránh đáy phẳng lì và mềm. Ngoài tự nhiên, phần đáy phủ sỏi cuội và đá nhỏ ở nơi chúng sống thường chiếm từ 7% đến 100%.

Về đèn, loài này không đòi hỏi gì đặc biệt vì tôm càng tín hiệu hoạt động về đêm. Nếu bể có cây thì chỉnh đèn theo nhu cầu của cây.

Về lọc, dùng lọc vi sinh bằng bông mút (lọc sponge) trong bể tôm càng tín hiệu là ý rất tệ. Tôm sẽ gặm, nhai và xé nát miếng mút. Lọc treo hoặc lọc thùng là lựa chọn tốt hơn.

Về trang trí, chỗ trú là thứ tôm càng rất cần mà lúc nào cũng thiếu. Tôm càng tín hiệu hay trốn dưới lũa, trong khe đá và trong hang. Vì vậy bể nhất định phải có chỗ trú nhân tạo, và càng nhiều càng tốt. Mùa giao phối lại càng cần chỗ trú. Chỗ trú che chắn cho tôm lúc yếu như khi lột xác, giữ tôm bố mẹ khỏi bị săn, và giảm đánh nhau. Mấy chồng ống PVC, bó lưới, lũa, v.v. là đủ chỗ trú, nhất là ở giai đoạn nuôi tôm lớn.1

Tôm càng tín hiệu sống ở tầng đáy, ăn tạp và ăn cả mùn bã.

Nói cách khác, chúng ăn được rất nhiều thứ. Khi phân tích thức ăn trong ruột của chúng, các nhà nghiên cứu chia ra tổng cộng 22 nhóm, gồm trứng và ấu trùng cá, côn trùng, động vật không xương sống cỡ lớn (ốc, giun, tôm càng khác, v.v.), động vật không xương sống nhỏ (nòng nọc, v.v.), tảo, thực vật thủy sinh lớn, lá khô, cây cỏ, v.v.

Chúng có săn cá trực tiếp và có ăn thịt đồng loại. Tuy vậy, kẻ săn cá chủ yếu là tôm trưởng thành. Tôm càng lớn thì càng hay ăn thịt đồng loại.

Riêng chuyện tôm con ăn gì thì thông tin còn trái chiều. Ở phần lớn các loài tôm càng, tôm con chủ yếu ăn thịt để lớn nhanh hơn hẳn. Thế nhưng cũng có báo cáo cho thấy tôm con của tôm càng tín hiệu lại ăn đúng những thứ ngược hẳn với loại thức ăn được cho là bổ nhất với chúng (như mùn bã, lá kim, lá cây, v.v.).

Quanh năm, tôm ở mọi cỡ đều ăn mùn bã và tảo lục (Cladophora) nhiều nhất.

Tôm càng tín hiệu chủ yếu ăn vào ban đêm. Lượng ăn mỗi ngày ước tính từ 0,22 đến 6,02% khối lượng cơ thể ướt.

Khi nuôi trong bể, muốn tôm lớn tốt nhất thì khẩu phần nên có khoảng 80% thực vật và 20% thức ăn đạm.

Nếu nuôi làm cảnh, bạn có thể cho ăn:

• lá cây,
• cây cỏ,
• rau củ,
• ốc đập dập,
• giun đất,
• artemia (brine shrimp),
• cá hoặc tôm chết,
• Artemia sp.,
• thức ăn viên cho tôm,
• thức ăn hạt cho tôm,
• thức ăn chuyên cho tôm (thức ăn giáp xác như Hikari Shrimp Cuisine),
• trùng huyết đông lạnh, v.v.

Đặc điểm:

• Khẩu vị: ăn cả thịt lẫn thực vật.
• Tần suất cho ăn: tôm trưởng thành 3–4 lần mỗi tuần. Tôm con cho ăn hằng ngày.

Mấy nguyên tắc cho ăn khi nuôi trong bể:

• Để thức ăn trong bể 24 giờ rồi mới vớt ra. Trước khi cho ăn bữa mới, bạn hút sạch thức ăn thừa bằng ống siphon để nước khỏi bẩn. Riêng lá cây thì có thể để trong bể vài ngày.
• Để nguyên vỏ lột. Đừng vớt vỏ cũ ra, vì sau đó tôm sẽ ăn lại.
• Kiểm tra chỗ trốn. Tôm càng tín hiệu hay tha thức ăn về chỗ trốn để dành ăn sau. Thỉnh thoảng bạn nên kiểm tra những chỗ này để vi khuẩn khỏi sinh sôi.
• Tôm càng cần ăn đa dạng. Đừng cho ăn mãi một món. Cứ một thời gian lại đổi khẩu phần.1

Tôm càng là loài sống hoàn toàn dưới nước. Chúng sống ở vùng nước mở nên cần một nguồn nước không bao giờ cạn mới tồn tại được.

Nghiên cứu cho thấy tôm càng tín hiệu là loài ăn đêm điển hình. Chưa tới 6% số lần di chuyển của chúng diễn ra vào ban ngày. Thường thì trời tối chúng mới rời chỗ trốn để đi kiếm ăn, và chúng có thể bò đi khá xa.

Loài này thuộc nhóm đào hang thứ cấp. Tức là chúng không sống phụ thuộc vào hang và không ở lì trong hang. Tuy vậy, nếu nền cho phép thì chúng vẫn có thể đào hang.

Hang của tôm càng tín hiệu rất đơn giản. Hang đào thẳng, có các khoang hơi góc cạnh và chỉ một cửa nằm dưới mặt nước. Phần lớn hang sâu từ 15 đến 65 cm.

Vài điều thú vị:

• Khác với phần lớn tôm càng cỡ nhỏ, con đực lớn (trên 10 cm) hiếm khi đào hang, kể cả khi xung quanh không có chỗ trú tự nhiên. Có lẽ vì con đực lớn có càng to và khỏe hơn con cái và/hoặc tôm con, nên dường như chúng không mấy khi phải trốn kẻ săn mồi.
• Tôm con có thể đào xong hang trong vòng một giờ. Tôm trưởng thành thì thường mất vài giờ, thậm chí vài ngày.
• Khi quay về hang, chúng kiểm tra xem có kẻ lạ chiếm chỗ không rồi mới chui vào, và chui đuôi vào trước.

Tôm càng tín hiệu có tính lãnh thổ. Chúng cần nhiều không gian thì tính hung dữ bẩm sinh mới dịu bớt. Khi có thêm chỗ trú và thức ăn dồi dào hơn, chúng cũng có thể bớt hung hăng.

Đặc điểm:

• Sống theo đàn/hòa đồng: không
• Năng động: không
• Hiền lành: không
• Có tính lãnh thổ: có
• Đào hang: có

Về bạn cùng bể, Pacifastacus leniusculus hung dữ và giữ lãnh thổ, nên có thể nói thẳng là tôm càng tín hiệu không có bạn cùng bể nào phù hợp.

Chúng gây sự với cá, với các loài tôm càng khác, cua, ếch lùn, và đặc biệt là ốc nước ngọt. Tôm càng tín hiệu ăn ốc nước ngọt rất hăng.

Người ta từng thấy tôm càng tín hiệu ban đêm mò tới ổ trứng của cá và ăn trứng. Nuôi lâu dài thì cá cộng đồng cỡ nhỏ và tôm cảnh không có cửa trước đôi càng của chúng.

Ngược lại, cá lớn hơn và/hoặc cá dữ sẽ săn tôm càng tín hiệu.

Nói chung, nuôi chung con gì với tôm càng tín hiệu cũng khá rắc rối. Cách lý tưởng nhất là nuôi riêng một loài trong bể có thật nhiều chỗ trốn để chúng bớt hung hăng.

Vài điều thú vị:

• Khác với phần lớn tôm càng cỡ nhỏ, con đực lớn (trên 10 cm) hiếm khi đào hang, kể cả khi xung quanh không có chỗ trú tự nhiên. Có lẽ vì con đực lớn có càng to và khỏe hơn con cái và/hoặc tôm con, nên dường như chúng không mấy khi phải trốn kẻ săn mồi.
• Tôm con có thể đào xong hang trong vòng một giờ. Tôm trưởng thành thì thường mất vài giờ, thậm chí vài ngày.
• Khi quay về hang, chúng kiểm tra xem có kẻ lạ chiếm chỗ không rồi mới chui vào, và chui đuôi vào trước.

Đặc điểm:

• Sống theo đàn/hòa đồng: không
• Năng động: không
• Hiền lành: không
• Có tính lãnh thổ: có
• Đào hang: có1

Ở Pacifastacus leniusculus, con đực và con cái khác nhau khá rõ.

• Con cái có tổng chiều dài lớn hơn và bụng rộng hơn. Con đực thì nặng hơn và có càng to hơn con cái.
• Con đực không có móc ở đốt thứ 3 của chân bò. Con cái thì có túi chứa tinh, nằm giữa cặp chân bò thứ 4 và thứ 5.1

Về tuổi trưởng thành, con cái thành thục sinh dục vào năm thứ 3, còn con đực vào năm thứ 2. Lúc đó mai dài khoảng 36–38 mm, tức tổng chiều dài khoảng 8 cm.

Con cái ôm trứng nhỏ nhất từng ghi nhận có mai dài 36,3 mm, tương ứng với tuổi 2+.

Tôm càng tín hiệu đẻ trứng trong vòng một tuần sau khi giao phối, thường là sau 2–3 ngày.

Mỗi năm chỉ khoảng 90% con cái sẵn sàng sinh sản.

Về trứng, con cái càng lớn thì đẻ càng nhiều trứng. Theo nhiều nghiên cứu, mỗi lứa con cái thường có từ 130 đến 724 trứng. Con cái lớn thường ôm hơn 500 trứng. Trứng dính vào bụng con cái suốt thời gian phôi phát triển. Mỗi trứng có đường kính 2,40–2,88 mm và nặng 0,007–0,012 g.

Ở Pacifastacus leniusculus, buồng trứng chín từ tháng 7 đến tháng 1. Tôm đẻ trứng từ tháng 10 đến tháng 2, và tôm con nở từ tháng 5 đến tháng 7. Do nước ngoài tự nhiên lạnh nên trứng phải mất vài tháng mới nở.

Thí nghiệm cho thấy con cái nuôi ở nhiệt độ trung bình 6,8°C không nở được trứng.

Về giai đoạn nở, tôm con mới nở dài trung bình 9,7 mm. Sau khi nở, chúng ở lại với mẹ vài tuần rồi tách ra sống độc lập như những con tôm trưởng thành thu nhỏ. Thường thì con cái đang ôm trứng không ăn trứng hay ăn con.1

Pacifastacus leniusculus là loài đặc hữu của vùng tây bắc nước Mỹ và tây nam Canada. Ngày nay, người ta gặp loài tôm càng này ở hơn 20 quốc gia châu Âu (Áo, Bỉ, Síp, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hy Lạp, Ý, Nhật Bản, Latvia, Litva, Luxembourg, Hà Lan, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Liên bang Nga, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Vương quốc Anh), ở châu Á và cả Nam Phi.

Có một chuyện khá trớ trêu. Từ giữa đến cuối thế kỷ 20, người ta đưa tôm càng tín hiệu vào rất nhiều nơi ở châu Âu và châu Á để bù cho các loài bản địa đã chết dần vì bệnh dịch tôm càng. Đáng buồn là chính trận dịch ấy lại bắt nguồn từ lần du nhập loài này trước đó. Đến khi nhận ra sai lầm thì đã quá muộn.1

Tôm càng tín hiệu sống ở các vùng nước ngọt như ao, hồ, suối, sông, và cả vùng nước hơi lợ.

Loài này không kén chỗ. Bạn có thể gặp chúng ở nơi đáy nhiều đá, đáy bùn hay chỗ có cây cỏ.1

Tôm càng tín hiệu dài trung bình 7–10 cm, thuộc loại tôm càng khá lớn. Con lớn nhất từng bắt được dài khoảng 18 cm.

Đôi càng của loài này rất to nên chiếm khá nhiều trọng lượng cơ thể. Chẳng hạn, một con đực và một con cái dài 7–8 cm thường nặng lần lượt 158 g và 115 g.

Muốn nhận ra tôm càng tín hiệu thì nhìn vào mặt dưới đôi càng to khỏe của nó, chỗ đó có màu trắng. Toàn thân tôm màu nâu sẫm.

Về tuổi thọ, nghiên cứu cho thấy tôm càng tín hiệu sống rất lâu. Ước tính dựa trên sắc tố tuổi trong tế bào thần kinh, chúng sống trung bình từ 6 đến 16 năm, và có những con sống tới 20 năm.

Về tốc độ lớn, nghiên cứu cho thấy loài này lớn nhanh. Chỉ sau 3 năm, tôm đã đạt tổng chiều dài 10 cm. Tôm cỡ này mỗi năm chỉ lột xác một lần. Tôm nhỏ hơn thì lột nhiều lần hơn, ví dụ:

• 2 lần (tôm nhỏ hơn 7–8 cm)
• 3 lần (tôm nhỏ hơn 5 cm)

Tôm con lột xác lần đầu khoảng 2 tuần sau khi nở. Sau 3 tháng, chúng dài được 26,5 mm.

Lúc đang lột xác là lúc tôm càng yếu nhất. Khi đó chúng rất dễ bị săn và dễ bị ảnh hưởng bởi môi trường xấu.

Một điểm thú vị là con đực lớn nhanh hơn con cái. Mỗi lần lột xác, con đực tăng kích thước nhiều hơn, và nó cũng lột xác thường xuyên hơn.

Tóm lại cho người nuôi, tôm càng tín hiệu là loài rất dễ chăm trong bể ở nhà, người mới chơi cũng nuôi được. Dù vậy, bạn phải hết sức cẩn thận và tuyệt đối không bao giờ thả chúng ra tự nhiên.

Pacifastacus leniusculus chịu đựng cực tốt những điều kiện môi trường khắc nghiệt, từ nhiệt độ đến nhiều loại chất ô nhiễm. Tính hung hăng cộng với khả năng sinh sản mạnh giúp chúng lấn át hầu hết các loài tôm càng khác.

• 2 lần (tôm nhỏ hơn 7–8 cm)
• 3 lần (tôm nhỏ hơn 5 cm)1