Bể có CO2 và không CO2 sau 9 ngày: cây lên và rêu hại ra sao

Câu hỏi muôn thuở của người mới chơi là có cần châm CO2 hay không. Thí nghiệm này dựng hai bể giống nhau cùng lúc, trồng cùng một bộ cây. Điểm khác duy nhất là một bể có CO2, bể còn lại thì không. Sau đó cả hai bể được theo dõi ở ngày 5 và ngày 9.

Bài này ghi lại từng loại cây lên thế nào ở mỗi bể, rêu hại xuất hiện ở đâu và lúc nào, cách vệ sinh, và kết quả test nước. Chín ngày còn quá sớm để kết luận. Dù vậy, những gì xảy ra trong tuần đầu đã đủ để bạn biết nên để mắt tới chỗ nào khi set một bể mới.

Hai bể trồng những cây gì

Cả hai bể dùng chung một bộ cây, chia theo tầng:

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:59 Thảm cây tiền cảnh mọc rải trên nền đất, bên cạnh lũa và đá.
• Xem video từ ▶ 2:24 Cận cảnh các cụm cây trung cảnh và hậu cảnh mọc dày trong bể.

• Tiền cảnh: Monte Carlo (Micranthemum tweediei) và Marsilea.
• Trung cảnh: rêu, Hygrophila 'Araguaia', Micranthemum umbrosum.
• Hậu cảnh: Rotala rotundifolia 'Orange Juice', Heteranthera zosterifolia và một cụm Ludwigia ở góc. Bên bể có CO2, cụm này được gọi là Ludwigia repens. Bên bể không CO2, nhiều khả năng đó là Ludwigia palustris.
• Cây nổi trên mặt nước.

Đây là một bộ cây khá đa dạng. Có cây dễ như Heteranthera, có cây kén hơn như Monte Carlo trải thảm. Nhờ vậy bạn dễ thấy loại nào cần CO2 và loại nào không.

Ngày 5: bể có CO2 thế nào

Lúc kiểm tra là buổi tối, CO2 vừa tắt nhưng vẫn còn vài bọt khí lên. Sau 5 ngày, cây đã lên thấy rõ:

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:44 Toàn cảnh bể thủy sinh sau 5 ngày, cây đã lên xanh và phủ nền.
• Xem video từ ▶ 2:19 Cận cảnh các cụm cây thân lá đã lên khỏe, ra lá mới.

• Heteranthera zosterifolia lên khỏe nhất.
• Cây nổi đã nhân thêm khá nhiều.
• Monte Carlo bắt đầu bò lan ra hai bên.
• Hygrophila 'Araguaia' ra lá mới. Micranthemum umbrosum cao thêm.
• Ngọn Ludwigia repens đã ửng đỏ. Rotala 'Orange Juice' cũng hơi lên màu cam, khá nhanh so với mới 5 ngày.

Bể gần như chưa có rêu hại. Mới 5 ngày thì chuyện này cũng bình thường.

Ngày 5: bể không CO2 đã lên rêu bụi xanh

Bể không CO2 thì khác. Mặt kính, nhất là vách bên, đã phủ một lớp rêu bụi xanh (green dust algae, GDA). Không ai nghĩ hai bể lại khác nhau sớm như vậy. Trước đó dự tính phải mất ít nhất hai tuần.

Bể này cũng đã được chăm khá kỹ. Do biết nền mới sẽ nhả nhiều dinh dưỡng, ngày nào bể cũng được thay gần 75% nước. Thay nhiều vậy mà vẫn lên rêu nên ai cũng bất ngờ.

Cây ở bể này lên cũng không tệ:

• Heteranthera vẫn khỏe. Hygrophila 'Araguaia' ra lá mới và đỏ hơn.
• Monte Carlo bắt đầu trải thảm.
• Marsilea chưa thấy gì trên mặt nền, có thể rễ đang phát triển bên dưới.
• Rêu và Micranthemum umbrosum gần như đứng yên.
• Ludwigia và Rotala 'Orange Juice' bắt đầu lên màu ở ngọn, giống bên bể CO2.
• Cây nổi có lên nhưng không nhiều bằng bể có CO2.

Rêu bụi được để nguyên thêm vài ngày. Mục đích là xem nó lan nặng hơn hay tự dừng lại, rồi mới vệ sinh vào cuối tuần.

Ngày 9: cây hai bể chênh nhau bao nhiêu

Đến ngày 9 thì cây ở cả hai bể bắt đầu lên nhanh. Bảng dưới đây so sánh từng loại cây:

Ở bể không CO2, rêu cũng đã lên một chút. Cây nổi lên tốt đến mức phải vớt bớt.

Nhìn chung, bể không CO2 chỉ thua rõ ở hai loại tiền cảnh là Monte Carlo và Marsilea. Các cây còn lại gần như ngang nhau. Riêng Hygrophila 'Araguaia' thì lại có vẻ đẹp hơn ở bể không CO2. Chưa ai giải thích được chuyện này.

Vì sao bể không CO2 lên rêu bụi xanh

Đến ngày 9, rêu bụi xanh ở bể không CO2 đã nặng hơn. Bể còn có thêm một ít rêu tóc (hair algae, filamentous algae). Bể có CO2 thì không thấy chút rêu bụi nào.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:47 Bể không CO2 nước xanh đục, rêu bụi bám trên lũa và cây.
• Xem video từ ▶ 6:57 Nhìn từ trên xuống bể không CO2, nước và cây phủ màu xanh rêu.

Đây là chỗ khó hiểu nhất. Thông thường, ba loại rêu hại hay gắn với thiếu CO2 là rêu râu đen (black brush algae, BBA), rêu sừng hươu (staghorn algae) và rêu sợi xanh (green thread algae). Rêu bụi xanh không nằm trong nhóm này. Cây hai bể lại lên gần như nhau, nên khó nói chắc thủ phạm là CO2.

Phỏng đoán ban đầu là đèn vẫn khá mạnh, cộng thêm dinh dưỡng từ nền nhả ra. Đó chỉ là đoán, chưa có gì chứng minh. Hướng đi hợp lý là vệ sinh sạch rồi theo dõi xem rêu có quay lại không, hay chỉ là đợt rêu tạm thời của bể mới.

Vệ sinh bể ngày 9

Sau khi xem xong, cả hai bể được vệ sinh theo các bước sau:

1. Lau sạch kính, nhất là các mặt kính bám rêu bụi xanh ở bể không CO2.
2. Dọn luôn phần rêu tóc ở bể không CO2.
3. Thay nước cho cả hai bể.

Lau xong kính bể không CO2 thì mới thấy thêm rêu đốm xanh (green spot algae, GSA) bám trên kính. Rêu bụi phủ lên trên nên trước đó không nhìn ra. Vậy là bể này đang có cùng lúc ba loại: rêu bụi xanh, rêu tóc và rêu đốm xanh.

Test nước nói lên điều gì

Hai bể được test nước một lần. Test nước bằng bộ kit khá mất công, kết quả lại không đáng tin lắm, nên chỉ xem cho biết. Có ba điểm đáng chú ý:

• pH: bể không CO2 có pH cao hơn. Chuyện này bình thường vì CO2 hòa vào nước làm pH giảm xuống.
• GH và KH: bể không CO2 lại thấp hơn. Hai bể giống nhau mà ra kết quả này thì hơi khó hiểu.
• Nitrate: bể có CO2 cao hơn. Đáng lẽ bể cây lên nhanh hơn phải ăn nitrate nhiều hơn, nên con số này cũng khó giải thích.

Phần lớn trường hợp, tình trạng cây và rêu trong bể đáng tin hơn mấy con số từ bộ test. Nếu kết quả test trái với những gì bạn thấy trong bể thì cứ dè dặt với nó.

Bắt đầu từ đâu

1. Bể mới set mà nền còn nhả nhiều dinh dưỡng thì thay nước nhiều trong những ngày đầu. Ở đây bể được thay gần 75% mỗi ngày.
2. Ngày nào cũng nhìn kỹ mặt kính, nhất là vách bên. Rêu bụi xanh có thể xuất hiện chỉ sau vài ngày.
3. Nếu không định châm CO2, nên chọn những cây như Heteranthera, Rotala, Hygrophila, Micranthemum umbrosum. Mấy cây này vẫn lên tốt khi không có CO2. Monte Carlo và Marsilea thì chậm hơn rõ rệt.
4. Lúc lau rêu, nhớ kiểm tra kỹ mặt kính. Lớp rêu bụi có thể che rêu đốm xanh nằm bên dưới.