Bể thủy sinh giá rẻ và bể đắt tiền: cây lên khác nhau thế nào

Nhiều người mới chơi nghĩ bể thủy sinh phải có đèn xịn, CO2 bình và phân nền đắt tiền thì cây mới lên đẹp. Để kiểm chứng, hai bể cùng kích thước được set song song. Bể thứ nhất tốn khoảng 484 euro, gồm đèn công suất lớn, lọc ngoài, CO2 bình và phân nền (aquasoil). Bể thứ hai chỉ tốn khoảng 107 euro, gồm đèn rẻ, lọc trong, CO2 tự chế bằng men và đường, nền là đất trồng sen súng (pond soil) phủ một lớp sỏi.

Sau hai tháng, kết quả khá bất ngờ. Bài này tổng hợp cây nào lên tốt ở bể nào, vì sao bể đắt tiền lại dính rêu hại, chỉ số nước của hai bể ra sao, và nên điều chỉnh gì tiếp theo. Nếu bạn đang phân vân có cần đầu tư mạnh ngay từ đầu không, đây là dữ liệu đáng tham khảo.

Hai bể khác nhau ở những gì

Hai bể dùng cùng nguồn nước máy và được châm cùng một lượng phân nước mỗi tuần. Cả hai cũng được cắt tỉa cùng một ngày, nên thời gian cây mọc lại là như nhau.

Xử lý rêu hại bằng cách cắt ngắn toàn bộ

Một tháng trước, cả hai bể đều dính rêu hại khá nặng. Nguyên nhân là chủ bể đi vắng vài ngày mà không thay nước nhiều trước khi đi. Thay vì dùng hóa chất diệt rêu, toàn bộ cây được cắt thật ngắn để mọc lại từ đầu.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:40 Bể thủy sinh cây rậm rạp, xanh tốt sau khi cắt ngắn và mọc lại.
• Xem video từ ▶ 0:45 Bể thứ hai với cây mới mọc khỏe, sạch rêu hại.

Cách này đơn giản và hiệu quả. Phần lá cũ dính rêu bị bỏ đi hết. Lá mới mọc ra khỏe và sạch. Trong một tháng sau đó, việc cần làm chỉ là:

• Thay nước đều đặn, không bỏ tuần nào.
• Châm phân nước đều, lượng như nhau giữa các lần.
• Theo dõi xem rêu có quay lại không.

Kết quả là bể giá rẻ gần như sạch rêu hoàn toàn. Bể đắt tiền thì cây hồi phục tốt nhưng xuất hiện rêu bụi xanh (green dust algae, GDA) bám trên kính.

Cây nào lên tốt hơn ở bể nào

Nhìn từ xa, bể giá rẻ trông đầy đặn hơn, cây vươn sát mặt nước hơn. Khi so từng loại cây thì bức tranh rõ hơn:

Những cây khó tính như Rotala 'Orange Juice' và Nesaea pedicellata 'Golden' rõ ràng hợp với bể đèn mạnh, CO2 bình hơn. Còn các cây dễ như Ludwigia repens, Hygrophila pinnatifida, Marsilea hay Blyxa thì gần như không khác biệt. Nếu bể bạn chủ yếu trồng cây dễ, bỏ nhiều tiền chưa chắc đã thấy khác.

Thảm dày hơn cũng có nghĩa là phải tỉa nhiều hơn. Nhiều người thích thảm Monte Carlo mỏng, nhẹ như ở bể giá rẻ hơn là một lớp thảm dày cộm.

Ánh sáng ảnh hưởng đến dáng cây ra sao

Đèn ở bể đắt tiền mạnh gần gấp đôi bể giá rẻ. Cây dưới đèn mạnh có xu hướng mọc gọn hơn, khoảng cách giữa các đốt lá ngắn hơn. Micranthemum umbrosum là ví dụ rõ nhất.

Nhưng không phải cây nào cũng theo quy luật này. Alternanthera reineckii 'Mini' lại mọc gọn và đẹp hơn ở bể đèn yếu, còn ở bể đèn mạnh thì vươn cao, thưa đốt. Kết quả này khá bất ngờ và chưa có lời giải thích rõ ràng.

Ở bể giá rẻ, bèo Phyllanthus fluitans sinh sôi khá nhiều. Vì đèn đã yếu sẵn, bèo che quá dày sẽ làm cây bên dưới thiếu sáng, nên cần vớt bớt định kỳ.

Chỉ số nước của hai bể

Ba chỉ số được đo là sắt (Fe), phosphate (PO4) và nitrate (NO3). pH, KH, nitrite và amoniac không được đo kỹ vì hai bể dùng chung nước máy và đều đã chạy ổn định.

• Sắt: khoảng 0,5 mg/l ở cả hai bể, mức bình thường.
• Phosphate: khoảng 2 mg/l, có thể còn cao hơn, ở cả hai bể. Đây là mức khá cao và chưa rõ nguồn gốc.
• Nitrate: gần như bằng 0 ở cả hai bể, dù có viên phân nhét gốc và châm phân nước ít nhất mỗi tuần một lần. Nhiều khả năng cây đã hút hết nitrate.

Ban đầu nghi bể đắt tiền dư nitrate nên mới dính rêu bụi xanh. Nhưng kết quả đo gần như y hệt nhau. Điều này cũng hợp lý vì hai bể được châm cùng lượng phân. Kết quả đo còn cho thấy nền đất ao giá rẻ cung cấp dinh dưỡng không kém phân nền đắt tiền.

Vì sao bể đắt tiền vẫn bị rêu bụi xanh

Hai bể có dinh dưỡng giống nhau, khác biệt lớn nhất là ánh sáng. Nguyên nhân nhiều khả năng là đèn mạnh cộng với dinh dưỡng dư, nhất là phosphate đang ở mức cao. Bể đèn mạnh lại có rất ít bèo nổi, nên không có gì che bớt ánh sáng hay hút bớt phân thừa.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:53 Bèo nổi phủ dày trên mặt bể, dưới thanh đèn LED.
• Xem video từ ▶ 12:40 Bể nhỏ đèn mạnh, cây thủy sinh xanh và gần như không có bèo nổi.

Hướng xử lý tiếp theo không phải là giảm độ sáng đèn, mà là chuyển một phần bèo nổi từ bể giá rẻ sang. Bèo vừa làm dịu ánh sáng, vừa hút bớt phosphate thừa. Đây là cách nhẹ nhàng, có thể thử trước khi động đến đèn hay lượng phân.

Những điều chỉnh tiếp theo

1. Tăng thời gian chiếu sáng của bể giá rẻ từ 8 lên 10 tiếng, giữ bể đắt tiền ở 8 tiếng. Mục tiêu là xem cây ở bể đèn yếu có lên màu đậm hơn và mọc gọn hơn không.
2. Thả thêm bèo nổi vào bể đắt tiền để xử lý rêu bụi xanh.
3. Cắt ngắn lại toàn bộ cây ở cả hai bể, trừ Nesaea pedicellata 'Golden' và Blyxa japonica. Hai cây này mọc rất chậm, cắt đi thì lâu hồi lại.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:15 Bể thủy sinh cây đỏ và cây xanh mọc đẹp, nhìn rõ từ phía trước.
• Xem video từ ▶ 12:50 Bể cây đặt trên kệ gỗ, thảm cỏ xanh và cây đỏ lên màu.

Bắt đầu từ đâu

• Nếu ngân sách eo hẹp, đừng ngại set bể với đèn rẻ, CO2 tự chế và nền đất ao phủ sỏi. Phần lớn cây dễ vẫn lên tốt.
• Trước khi đi vắng vài ngày, thay nước nhiều một lần để tránh rêu hại bùng lên.
• Khi bể đã dính rêu nặng, thử cắt ngắn toàn bộ cây rồi giữ thay nước và châm phân đều, thay vì dùng thuốc.
• Nếu bể đèn mạnh bị rêu bụi xanh, thả thêm bèo nổi và đo phosphate trước khi tính chuyện giảm đèn.