Cá bị nấm trắng: nguyên nhân, cách chữa bằng thuốc và muối

Cá có mảng trắng xám, lùi xùi như bông gòn trên miệng, thân hoặc vây thì nhiều khả năng đang bị nấm. Bào tử nấm lúc nào cũng có sẵn trong bể. Nó chỉ bùng lên khi cá bị stress và sức đề kháng đi xuống.

Bài này giải thích vì sao cá dễ nhiễm nấm, chữa thế nào bằng thuốc, dùng muối ra sao khi không mua được thuốc, và làm gì để bệnh không quay lại.

Vì sao cá bị nấm

Nấm là bệnh cơ hội. Nó chờ cá yếu rồi mới tấn công. Có mấy thủ phạm hay gặp:

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:05 Cá molly yếu, thân đốm trắng, bơi trong bể nước ngọt.
• Xem video từ ▶ 0:29 Cá molly đốm bơi giữa bụi cây thủy sinh xanh.

• Cá đẻ con thiếu khoáng: molly và nhiều loài cá đẻ con khác thường được trại nuôi trong nước lợ. Về bể nước ngọt hoàn toàn, cơ thể chúng suy yếu dần và dính ngay bệnh đầu tiên gặp phải. Với nhóm cá này, cần bổ sung thêm khoáng và muối sớm để cá hồi lại.
• Nước bẩn: chất lượng nước kém là nguồn stress lớn. Betta hay bị nấm vì thường bị nuôi trong hũ nhỏ, không sưởi, không lọc. Cách sửa khá đơn giản: cho betta bể từ khoảng 19 lít trở lên, sưởi ở khoảng 25,5–26,5°C, có lọc hoặc trồng cây, và thay nước một phần đều đặn.
• Ăn uống nghèo nàn: ngày nào cũng cho ăn đúng một hũ cám thì cá không chết, nhưng cũng chẳng khỏe. Nên đổi nhiều loại thức ăn để cá đủ chất.
• Thức ăn cũ: hạn dùng ghi ba năm, nhưng mỗi lần mở nắp là hơi ẩm và không khí lọt vào. Cám để lâu bị ôi, giống gói snack mở ra để vài tháng.

Mẹo giữ cám tươi: chia hộp lớn ra nhiều túi nhỏ, cất ngăn đá. Hộp đang dùng thì để ngăn mát. Hết hộp mới lấy thêm một túi từ ngăn đá ra.

Bước đầu tiên: dọn bể thật kỹ

Thấy cá có dấu hiệu bệnh, việc đầu tiên là làm sạch bể. Có hai lý do. Cá cần môi trường sạch, ít stress để hồi phục. Ngoài ra, nhiều loại thuốc yêu cầu không thay nước trong suốt thời gian điều trị, nên bạn cần dọn trước cho nước sạch nhất có thể.

1. Hút đáy, lấy càng nhiều cặn bẩn càng tốt.
2. Vệ sinh lọc để loại bỏ cặn tích trong đó.
3. Lau kính trước cả mặt trong lẫn mặt ngoài để dễ quan sát triệu chứng của cá.
4. Tháo hết vật liệu lọc hóa học (như than hoạt tính) vì chúng sẽ hút mất thuốc.

Nấm ở miệng: chữa bằng kháng sinh

Có một dạng hay bị gọi là nấm miệng (mouth rot, cotton mouth), với những mảng trắng xám quanh miệng cá. Phần lớn trường hợp này thực ra là nhiễm khuẩn, nên cần dùng kháng sinh chứ không phải thuốc nấm.

Làm theo hướng dẫn trên hộp thuốc. Ví dụ với Maracyn: một gói cho mỗi khoảng 38 lít nước, châm lại mỗi 24 giờ, liên tục 5 ngày. Nếu cần thì lặp lại liệu trình 5 ngày thêm một lần.

Đừng dừng giữa chừng khi thấy cá hết triệu chứng. Nhiều khi vi khuẩn vẫn còn, chỉ là chưa lộ ra. Tiếc tiền bỏ dở thuốc thì bệnh dễ quay lại.

Nấm trên thân và vây: dùng cả thuốc nấm lẫn kháng sinh

Nấm bám trên thân hay vây (nấm vây bông) thường để lại vết thương hở, rồi vi khuẩn chui vào. Vì vậy nên dùng song song thuốc trị nấm và kháng sinh. Vẫn dọn bể và tháo lọc hóa học như trên.

Các bài thuốc thảo dược thường không đủ mạnh. Lúc thấy nấm trên cá thì bệnh đã khá nặng, cần thuốc mạnh hơn để cá có cơ hội sống cao nhất.

Không có thuốc thì dùng muối thế nào

Muối hột dành cho bể cá trị nấm thân và nấm miệng rất hiệu quả. Nó không được xếp lên đầu vì mấy điểm bất lợi:

• Hại cây thủy sinh.
• Hại tép, ốc và các loài không xương sống khác.
• Một số loài cá da trơn rất nhạy với muối, có thể chết.
• Muối không bay hơi, không tự phân hủy. Chỉ có thay nước mới làm giảm nồng độ, nên bạn phải tự tính để biết trong bể đang có bao nhiêu muối.

Có ba mức nồng độ, bắt đầu từ mức yếu nhất:

1. Châm muối ở mức 1, để ngâm 5–7 ngày.
2. Nếu cá hết triệu chứng, rút muối dần bằng cách thay 30% nước mỗi tuần.
3. Nếu nấm vẫn còn, tăng lên mức kế tiếp.

Ca nặng có thể nhảy thẳng lên mức 2. Một trường hợp molly bị nấm nặng đã hồi phục ở mức 2, nhưng một tuần sau nấm quay lại, phải nâng lên mức 3 mới khỏi hẳn. Cá sau đó khỏe và đẻ được một tháng sau. Rêu Christmas trong bể thì chịu không nổi mức muối đó, nên cây và rêu là cái giá phải trả.

Phòng nấm quay lại

Bào tử nấm luôn có trong bể. Nhưng nấm bùng thành bệnh thì phần lớn phòng được, miễn là cá sống trong nước sạch, ít stress, ăn đủ chất và đủ khoáng. Với cá đẻ con, đặc biệt là molly, đừng quên bổ sung khoáng.

Bắt đầu từ đâu

1. Xem kỹ vị trí mảng trắng: ở miệng hay trên thân, vây, để chọn đúng thuốc.
2. Hút đáy, vệ sinh lọc, lau kính và tháo than hoạt tính trước khi châm thuốc.
3. Dùng đủ liệu trình, không dừng sớm. Nếu dùng muối, ghi lại liều đã châm và lượng nước đã thay.
4. Sau khi cá khỏi, xem lại sưởi, lọc, lịch thay nước và thức ăn để bệnh không quay lại.