Cách chọn thức ăn cho cá cảnh: các loại thức ăn và đối tượng phù hợp

Ở cửa hàng có cả chục hãng, cả chục loại thức ăn cho cá. Vậy mua loại nào? Nhiều người mới chơi cứ thấy lọ nào in hình đúng con cá mình nuôi là cầm về, chẳng nghĩ xem cá có chịu ăn không. Cá cũng có khẩu vị riêng về mùi vị, thành phần và hình dạng thức ăn. Con nào kén ăn thì có khi chê luôn cả loại đắt tiền, chất lượng cao nếu loại đó không hợp với nó. Phần dưới đây điểm qua các loại thức ăn dễ mua nhất và loại nào hợp với cá nào.

Thức ăn khô, chế biến sẵn

Thức ăn dạng mảnh (flake) là loại phổ biến nhất ở cửa hàng vì rẻ và cho được nhiều loài ăn. Mảnh nổi trên mặt nước cho cá tầng mặt ăn, sau đó chìm dần xuống cho cá tầng giữa và tầng đáy. Bạn có thể bóp vụn mảnh ra cho cá bột và cá nano. Flake cũng có nhiều loại với thành phần khác nhau, đủ cho cá ăn thịt, cá ăn tạp lẫn cá ăn thực vật. Mảnh mỏng và mềm nên cá cắn xé dễ dàng. Có điều cũng vì vậy mà mảnh rã rất nhanh trong nước. Với cá ăn chậm hoặc cá có thói quen gặm nhấm cả ngày thì flake có thể không phải lựa chọn tốt nhất.

Thức ăn dạng viên (pellet) cũng là món chủ lực. Pellet có loại nổi, loại chìm chậm (hay nửa nổi) và loại chìm, tùy cá bạn bơi ở tầng nào. Viên cứng và nén chặt nên không tan ngay khi xuống nước. Ngược lại, viên khó bóp nhỏ, nên bạn cần chọn cỡ viên vừa để cá nuốt trọn. Nếu thấy cá betta cứ đớp vào rồi nhả ra liên tục, có thể viên to quá so với miệng nó. Một số loại viên đáng dùng gồm viên cho cá cộng đồng, viên nano cho cá nhỏ, viên nổi cho betta, viên cỡ lớn cho cá to và thức ăn cho cá koi.

Thức ăn dạng viên dẹt (wafer) và dạng thanh (stick) được làm để tan chậm trong nước. Vì thế người ta hay cho các loài thích gặm, thích nhấm hoặc nạo thức ăn trong nhiều giờ liền ăn loại này. Cá lớn cắn được miếng to cũng hợp với wafer và stick. Tùy thói quen ăn của cá mà bạn chọn loại: cá oscar thì thanh nổi, cá lau kiếng (pleco) thì thanh chìm. Giống phần lớn thức ăn khô, wafer và stick có cả thịt lẫn thực vật. Ngay cả wafer tảo cũng có đạm, chỉ là nó chứa nhiều tảo spirulina, rong biển và nguyên liệu thực vật hơn.

Thức ăn sấy đông khô (freeze-dried) thường chỉ gồm một nguồn đạm, ví dụ trùng huyết, bo bo hay trùng chỉ. Đây đều là những thứ cá vẫn ăn ngoài tự nhiên. Cách sấy đông khô giữ lại được dinh dưỡng và hình dáng ban đầu của con mồi, nên cá rất khoái món này. Trước khi đem sấy, những con mồi này thường đã được cho ăn no thức ăn bổ và vitamin tổng hợp. Chẳng hạn, bạn có thể mua Artemia sấy đông khô loại thường, hoặc loại Artemia spirulina đã được nuôi bằng spirulina từ trước. Gần như toàn bộ nước trong thức ăn đã bị rút ra, nên freeze-dried thường nổi trên mặt nước. Bạn có thể bóp vụn cho cá dễ ăn. Thêm một điểm cộng nữa là khác với phần lớn thức ăn sống hay đông lạnh, loại này cất trên kệ ở nhiệt độ phòng là được. Muốn cá bơi ra phía trước bể, bạn thử dán một viên trùng chỉ lên kính.

Thức ăn dạng bột chủ yếu dành cho cá bột, tép con, cá nano tí hon và các loài tép ăn lọc. Cái hay của thức ăn bột là nó trôi khắp bể, nên cá bột kiếm được ăn mà không phải rời chỗ trốn. Quan trọng là đừng đổ một lần quá nhiều bột. Bạn nên chia ra nhiều bữa nhỏ trong ngày để cái bụng tí xíu của chúng lúc nào cũng có cái ăn. Nếu sợ bột thừa làm bẩn nước, bạn có thể thả ốc và tép làm đội dọn dẹp để chúng ăn sạch phần vụn còn sót. Mấy loại bột đáng dùng là Hikari First Bites, Magic Small Fish Feed và Easy Fry and Small Fish Food.

Thức ăn dạng gel

Thức ăn gel là món khá mới lạ trong giới chơi cá, được các công ty như Repashy Ventures làm cho phổ biến. Bạn trộn bột với nước nóng rồi chờ nó đông lại như thạch. Gel giữ nguyên khối dưới nước đến 24 giờ mà không làm đục bể. Vì vậy loại thức ăn chìm này thuộc hàng tốt nhất cho cá lau kiếng, cá ăn chậm và các loài gặm aufwuchs. Aufwuchs là lớp tảo, động vật phù du và màng sinh học bám trên các bề mặt, và những loài này lúc nào cũng mò mẫm gặm nó. Gel mềm và dễ tiêu nên cho cá vàng ăn cũng được. Bạn còn có thể rót gel lúc còn lỏng lên đá, lũa hay đồ trang trí để cá otocinclus và các loài cá da trơn khác dùng miệng hút nạo ăn. Hay nhất là gel Repashy có nhiều vị khác nhau cho từng chế độ ăn chuyên biệt. Bạn cũng dễ dàng trộn thêm thứ khác vào gel, ví dụ thuốc hoặc rau củ xay nhuyễn. Hướng dẫn từng bước có trong bài cách làm thức ăn gel chỉ trong 7 phút.

Thức ăn đông lạnh

Thức ăn đông lạnh cũng rất gần với thứ cá ăn ngoài tự nhiên. Giống thức ăn sấy đông khô, đây là con mồi nguyên con đã được cho ăn đồ giàu dinh dưỡng, sau đó cấp đông nhanh để giữ phần lớn dưỡng chất và mùi vị. Thức ăn đông lạnh không tan nhanh trong nước và sẽ chìm xuống đáy. Nhìn vào tủ đông ở tiệm cá hay tiệm thú cưng, bạn sẽ thấy đủ cỡ, từ Artemia con, trùng huyết cho tới cá silverside. Đồ thịt thế này dĩ nhiên giàu đạm. Riêng các loài giáp xác đông lạnh như bo bo và Artemia còn có lớp vỏ ngoài khó tiêu. Lớp vỏ này giống như chất xơ, giúp đường ruột của cá thông suốt hơn. Phần lớn thức ăn đông lạnh bán theo tấm hoặc vỉ chia sẵn từng viên. Riêng các loài cá khủng như cá đuối và cá rồng thì ăn rất khỏe. Chủ nuôi thường ra siêu thị mua hải sản dành cho người như tôm luộc đông lạnh, phi lê cá và tôm sú. Nhiều loài cá nóc còn cần ăn nghêu, hàu còn vỏ cứng để mài bớt bộ răng mọc liên tục. Muốn biết thêm cách cho ăn thức ăn đông lạnh, bạn xem bài viết riêng về chủ đề này.

Thức ăn sống

Nhiều người chơi cá cho rằng thức ăn sống thuộc hàng tốt nhất. Cá được săn mồi như ngoài tự nhiên, và con mồi ngọ nguậy khiến cá gầy hoặc cá đang lớn ăn nhiều hơn. Người ta cũng hay dùng thức ăn sống để vỗ béo cá trước khi cho sinh sản. Giống thức ăn đông lạnh, thức ăn sống thường được cá ăn sạch và không làm bể bẩn mấy. Vì đây là giun, côn trùng và các con vật sống khác, chúng rất khác nhau về kích cỡ, độ dễ nuôi và độ dễ mua. Một số loại như giun đen và sâu bột có thể mua ở tiệm cá hay tiệm bò sát gần nhà. Một số khác như giun vi mô và lươn giấm thì tự nuôi tại nhà được. Loại thức ăn sống đáng trữ sẵn nhất là Artemia mới nở. Trứng Artemia cất trong tủ lạnh hoặc tủ đông đến khi cần thì đem ấp, trong vòng 24 giờ là nở và cho ăn được ngay. Vì vậy bạn không phải chăm nuôi gì thường xuyên. Chi tiết hơn có trong bài 10 loại thức ăn sống hàng đầu cho cá cảnh.

Thức ăn đặc biệt

Một số loài cần ăn nhiều tảo và đồ thực vật. Với chúng, bạn có thể cho ăn thêm rau củ của người. Ví dụ, đậu cove đóng hộp dùng để nuôi cá lau kiếng con, cà rốt đóng hộp giúp tép cherry đỏ hơn, còn bí ngòi thái lát chần sơ (luộc qua) thì cho cá otocinclus. Lá bàng cũng là món rất tốt cho tép con và cá bột. Khi lá phân hủy trong nước, trên lá mọc lên lớp màng sinh học (lớp nhầy do vi sinh vật tạo ra), và tép con, cá bột có thể gặm lớp này cả ngày. Nếu bể thủy sinh của bạn dư cây nổi hoặc cây cắt tỉa, cứ đem cho cá vàng hoặc cichlid Mbuna xử lý. Dân chơi cá biển thì vốn biết rong biển khô loại nguyên chất rất hợp với cá ăn thực vật. Bạn thử cho cá molly và các loài ăn thực vật khác ăn món này như một bữa đổi vị.

Canxi và các khoáng chất thiết yếu khác rất cần cho cá đẻ con lớn khỏe, cho ốc có vỏ chắc và cho tép lột xác suôn sẻ. Vì vậy bạn nên tìm các loại viên có bổ sung canxi như Hikari Fancy Guppy, Xtreme Shrimpee Sticks và Hikari Crab Cuisine. Ốc bò chậm nên dễ bị giành hết phần ăn. Nếu lo chuyện đó, bạn dùng loại bền trong nước hơn như Easy Shrimp and Snail Shells. Thức ăn cho tép thường có thêm canxi và khoáng mà ốc, tép và các loài giáp xác khác cần.

Ai từng nuôi cá lau kiếng clown hay royal đều biết đây là một trong số ít loài cá da trơn ăn gỗ trên thị trường cá cảnh. Chúng rất thích gặm lũa. Dù vậy, thực tế cho thấy chúng không sống được chỉ nhờ gỗ mà cần thêm thức ăn khác để giữ cân nặng. Các nhà nghiên cứu cho rằng thứ chúng tiêu hóa không phải là gỗ. Chúng tiêu hóa vi sinh vật, tảo, nấm và lớp màng sinh học mọc trên gỗ mục. Phần lớn xơ gỗ chỉ đi qua ruột rồi thải ra ngoài. Vì thế bạn nên cho chúng ăn thức ăn nhiều xơ có thành phần từ gỗ, như Sera Catfish Chips, Xtreme Sinking Wafers và gel Repashy Morning Wood.

Vì sao cá không chịu ăn loại thức ăn này?

Cá là con vật sống và có sở thích riêng. Có khi bạn mua một loại quảng cáo là dành riêng cho loài cá của mình, hoặc ai trên mạng cũng khen cá nhà họ mê lắm. Vậy mà thả vào bể nhà mình thì không con nào thèm đớp. Lúc đó bạn chỉ có cách trộn loại mới với một loại cá vẫn quen ăn, rồi kiên trì cho ăn tiếp xem dần dần chúng có chịu không.

Bạn cũng nên xem thức ăn đã để bao lâu. Nhiều loại thức ăn khô có hạn dùng đến vài năm. Nhưng khi đã mở nắp, thức ăn bắt đầu xuống chất vì cứ bị hơi ẩm và oxy tiếp xúc nhiều lần. Thức ăn quá cũ hay đã hỏng thì cá có thể bỏ ăn, thậm chí còn bị bệnh. Để thức ăn giữ được lâu, bạn đừng thò tay ướt vào hộp. Túi có khóa kéo thì ép hết không khí ra trước khi đóng. Hộp không dùng thì luôn đậy nắp. Bạn cũng có thể cất thức ăn khô trong tủ lạnh hoặc tủ đông. Các bác sĩ thú y thủy sản khuyên chỉ nên dùng flake, pellet và các loại thức ăn chế biến sẵn khác trong sáu tháng đầu sau khi mở, để tránh rủi ro cho sức khỏe của cá.

Một chuyện hay gặp nữa là cá bị "nghiện" một loại thức ăn sống hoặc đông lạnh nào đó, rồi chê luôn những món trước giờ vẫn ăn. Cho ăn đa dạng là rất quan trọng, vì cá có ăn nhiều thứ thì mới đủ vitamin, khoáng và dưỡng chất để lớn khỏe. Cũng như một người ngày nào cũng chỉ ăn hamburger thì không ốm ngay, nhưng lâu dài có thể sinh bệnh.

Tập cho cá ăn được ít nhất một loại thức ăn khô cũng có lợi khi bạn phải đi xa một thời gian. Khi đó bạn dùng máy cho ăn tự động hoặc nhờ người trông bể sẽ dễ hơn nhiều. Chẳng hạn cá đĩa nhà bạn chỉ chịu ăn trùng huyết đông lạnh. Bạn tập cho chúng ăn món khác bằng cách trộn pellet hoặc thức ăn sấy đông khô vào trùng huyết rồi cho ăn chung. Sau đó tăng dần phần thức ăn khô, giảm dần trùng huyết, cho đến khi mấy con kén ăn chịu ăn thức ăn khô không cần trộn. Có khi bạn còn phải cho cá nhịn 2–7 ngày để chúng đủ đói mà chịu ăn món mới. Cá nóc đậu thường chỉ ăn đồ sống và đồ đông lạnh. Tuy vậy, Hikari Vibra Bites lại khá dễ được chúng nhận vì trông giống trùng huyết.

Cuối cùng, nếu bạn nuôi loài cá độc lạ có yêu cầu ăn uống đặc biệt khiến thực đơn bị bó hẹp nhiều, đừng quên nhỏ thêm vitamin và các chất bổ sung khác vào bữa ăn khi cần. Cá ăn thiếu chất thì hệ miễn dịch yếu đi và dễ mắc bệnh hơn.

Cho cá ăn là một trong những phần vui nhất của thú chơi này. Hy vọng phần giới thiệu các loại thức ăn ở trên sẽ khiến bạn muốn thử món mới cho bể của mình.