Cá nóc lùn

Ở Ấn Độ, Carinotetraodon travancoricus đã bị khai thác quá mức cho thị trường cá cảnh. Do đó, năm 2010 IUCN xếp loài này vào nhóm sắp nguy cấp (vulnerable). May mắn là hiện nay loài này đã được sinh sản thành công trong điều kiện nuôi và có bán trên thị trường.

Cá nóc lùn đòi hỏi chăm sóc kỹ hơn một chút so với các loài cá khác, và nuôi chung trong bể cộng đồng không hề dễ.1

Cá nóc đậu thường có bán ở các tiệm cá cảnh, còn chuỗi cửa hàng thú cưng thì thường không có. Bạn nên chọn con khỏe, bụng tròn đầy. Bạn cũng nên hỏi tiệm xem họ đang cho cá ăn gì, vì loài này có thể kén ăn.

Hiện nay phần lớn cá nóc đậu là cá sinh sản nhân tạo. Nếu mua phải cá bắt ngoài tự nhiên, có thể bạn sẽ phải tẩy giun thêm cho chúng. Bộ ba thuốc cách ly đã được dùng để phòng bệnh cho hàng nghìn con cá nóc đậu mà không thấy tác hại gì. Cá nóc được xếp vào nhóm cá "không vảy", nhưng ba loại thuốc này đã được chứng minh là an toàn cho chúng. Hãy dùng đủ liều khuyến nghị, vì dùng thiếu thì mầm bệnh có thể sống sót qua đợt điều trị.

Đây là loài cá lạ hợp với người đã có chút kinh nghiệm. Nhìn chung, người mới nuôi cá lần đầu không nên chọn loài này. Chúng cần chế độ ăn riêng và không sống chung được với các loài cá cộng đồng. Bù lại, cá nóc đậu rất tò mò, ngoại hình và tính nết đều độc đáo, thậm chí có thể học cách nhận ra chủ.2

Cá nóc đậu là gương mặt khá mới trong giới chơi cá nước ngọt. Loài này có nhiều tên gọi khác nhau và là một thành viên rất nhỏ của họ cá nóc (Tetraodontidae). Có điều, đừng để thân hình bé xíu và vẻ dễ thương đánh lừa bạn! Một số con có thể rất hung dữ, kể cả với đồng loại. Muốn đàn cá khỏe mạnh và phát triển tốt, bạn cần cho chúng ăn đúng và dành cho chúng thật nhiều không gian.

Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp loài này ở mức "sắp nguy cấp" (vulnerable), chỉ cách mức nguy cấp một bậc. Bạn nên cân nhắc kỹ chuyện này trước khi quyết định mang chúng về nuôi.3

Kích thước bể tối thiểu cho một con cá nóc lùn thường được cho là 20 lít.

Với một nhóm nhỏ (3–4 con), bể từ 40 lít trở lên là điểm khởi đầu tốt. Bể lớn hơn luôn được khuyến nghị để phù hợp với tính lãnh thổ của chúng và giảm sự hung hăng.

Cá nóc lùn không nổi tiếng là loài hay nhảy, nhưng vẫn có thể xảy ra, nhất là khi chúng bị căng thẳng, hoảng sợ hoặc điều kiện bể không phù hợp. Để giảm nguy cơ: dùng nắp đậy kín, hạ mực nước, dùng cây thủy sinh nổi, v.v.1

Cá nóc đậu có thể rất hung hăng khi giữ địa bàn, nên nhiều người chỉ nuôi một con trong bể khoảng 19 lít. Nếu muốn nuôi nhiều con, quy tắc chung là con đầu tiên cần 19 lít nước, mỗi con thêm cần 11 lít. Bể 38 lít có thể nuôi ba con, bể 76 lít có thể nuôi sáu đến bảy con. Tuy vậy, nuôi được hay không còn tùy bạn bố trí bể tốt đến đâu.

Nếu bể gần như trống trơn, ít chỗ trốn, bạn cứ chuẩn bị tinh thần nhìn nó thành bãi chiến trường của cá nóc. Một bể trồng cây dày, um tùm thì có thể nuôi được ba con trong 38 lít. Bể 76 lít có thể nuôi tới sáu hoặc bảy con (không nuôi chung loài nào khác) nếu có thật nhiều chỗ trốn bằng cây hoặc đồ trang trí.

Bể càng lớn càng tốt. Nước nhiều thì chất thải loãng hơn, mà nước bẩn có thể làm hại sức khỏe cá nóc. Bể rộng cũng cho cá thêm chỗ để tránh mặt nhau.2

Chiều dài chuẩn (SL): 2,5 cm.

Nếu chỉ nuôi một con, bạn có thể dùng bể nhỏ cỡ 30 cm x 20 cm x 20 cm (12,6 lít). Muốn nuôi cả nhóm thì cần bể rộng hơn. Mức thường được khuyên là khoảng 8–11 lít nước cho mỗi con.4

• Nhiệt độ: 24–27°C. Chúng không chịu được nhiệt độ thấp hơn.
• pH: 7,0–8,0. Trong tự nhiên chúng phát triển tốt ở nước kiềm; hạ pH xuống 6,5 gây ảnh hưởng xấu đến cá.
• Độ cứng: 7–14 GH. Chúng không thích nước mềm.1

Cá nóc đậu sống khỏe ở nhiệt độ nhiệt đới ổn định, từ 23–28°C. Người ta đã nuôi chúng ở pH từ 6,5 đến 8,4. Mức lý tưởng là pH 7,2 đến 7,5. Dù vậy, giữ pH ổn định quan trọng hơn là cố đạt đúng một con số nào đó.2

• Nhiệt độ: 22–28°C
• pH: C. travancoricus ưa nước trung tính đến hơi cứng vừa, pH trong khoảng 6,8–8,0.
• Độ cứng: 5–25 dGH4

Loài cá này không chịu được amoniac, nitrit hay nitrat tốt. Điều tối quan trọng là phải đảm bảo quá trình cycle bể đã hoàn tất trước khi thả cá. Lý tưởng nhất là chờ ít nhất vài tuần cho đến khi hệ cân bằng hoàn toàn.

Hãy theo dõi thông số nước thường xuyên và thay nước hằng tuần.

Trang trí và cây thủy sinh: Cá nóc lùn cần nhiều chỗ ẩn nấp như lũa, cây, lá, ống, v.v. Vật trang trí giúp chúng xác lập lãnh thổ và tạo rào cản tầm nhìn, giúp giảm xung đột, đồng thời cho chúng chỗ rút lui khi bị căng thẳng hoặc bị đe dọa.

Một nghiên cứu đã xem xét tỷ lệ sống của Carinotetraodon travancoricus với Cabomba và Ceratophyllum. Cabomba cho kết quả tốt hơn Ceratophyllum, và trồng Cabomba cách nhau 5–7,5 cm giúp tỷ lệ sống cao hơn.

Nuôi loài cá này trong bể thoáng, trống trải là một sai lầm lớn; bố cục thoáng làm chúng bất an.1

Cá nóc đậu thích bể được chăm chút kỹ, có nhiều cây để ẩn nấp. Vì nhỏ con, chúng vốn quen làm mồi cho cá lớn hơn. Do đó bạn bắt buộc phải tạo chỗ trú ẩn, bằng cây hay đồ trang trí, để chúng bớt căng thẳng. Có điều, cây thủy sinh có thể làm thay đổi pH và lượng oxy trong nước. Bạn cần chắc rằng bể gánh được lượng chất thải (bioload).

Cá nóc đậu thường nhạy cảm với nước bẩn hơn các loài cá nước ngọt khác. Bạn phải đo các chỉ số nước thường xuyên và bảo dưỡng bể đều đặn, không được lơ là.3

Loài này sống tốt nhất trong bể trồng dày cây. Bạn có thể đặt thêm rễ cây và cành lũa cong queo để cá có thêm chỗ trú. Bố cục như vậy tạo ra nhiều chỗ chắn tầm nhìn, giúp các con bớt gây gổ với nhau. Nó cũng cho lũ cá tò mò này nhiều ngóc ngách để lục lọi. Nên thả thêm cây nổi để ánh sáng dịu bớt. Dưới ánh sáng dịu, cá thường bơi nhiều và mạnh dạn hơn.

Hãy giữ dòng chảy càng yếu càng tốt, vì ngoài tự nhiên loài này sống ở vùng nước gần như tĩnh lặng. Giống phần lớn các loài cá nóc, chúng rất nhạy với nước bẩn dần. Vì vậy thay nước một phần định kỳ là việc bắt buộc.4

• Ánh sáng: ánh sáng dịu là tối ưu; ánh sáng mạnh làm cá căng thẳng.
• Dòng chảy: nên để nước tĩnh hoặc dòng chảy rất chậm.
• Nền: môi trường tự nhiên gồm bùn và cát.
• Lọc: không có yêu cầu đặc biệt, miễn là bộ lọc phù hợp với kích thước bể.1

Nếu nhiệt độ phòng thấp hơn khoảng này hoặc lên xuống thất thường, bạn cần lắp sưởi cho bể. Cá nóc đậu bơi không nhanh, vì vậy hãy dùng lọc êm, dòng chảy nhẹ.2

Các nghiên cứu đi ngược lại quan niệm phổ biến rằng loài cá này chỉ ăn thịt. Một phân tích thành phần ruột cho thấy chúng là loài ăn tạp: côn trùng (18,52%), giáp xác (18,07%), giun đốt (14,30%), tảo cát (14,02%), tảo lục (12,55%), cát (10,78%) và mùn bã (11,77%). Một nghiên cứu khác cho thấy tảo chiếm hơn 60% khẩu phần của cả cá đực và cá cái, cùng với giun đỏ và vật chất động vật đã tiêu hóa một phần, chủ yếu là giáp xác và các mảnh côn trùng.

Trong bể nuôi, có thể cho ăn nhiều loại thức ăn sống:

• tép artemia (Artemia salina)
• ấu trùng artemia
• daphnia (trùng nước)
• ruồi giấm
• moina
• giun giấm
• bọ gậy
• cyclops
• giun mùn bã
• trùng huyết
• giun đen
• trùn chỉ
• ốc nhỏ còn sống, v.v.

Mẹo cho ăn:

• Cho ăn là khía cạnh khó nhất khi chăm sóc; chúng khá kén ăn.
• Chúng có thể từ chối thức ăn đông lạnh như tôm, nghêu.
• Chúng hiếm khi ăn thức ăn vảy, viên hay thức ăn khô khác; hãy thử kết hợp với thức ăn sống.
• Chúng bơi không nhanh nên trong bể cộng đồng thường bị cá khác giành mất thức ăn.
• Không gì kích thích sự thèm ăn của chúng hơn con mồi sống đang di chuyển.
• Thỉnh thoảng chúng có thể nhặt tảo và mùn bã, nhưng khẩu phần vẫn nên chủ yếu là thức ăn thịt.
• Cho ăn hai lần một ngày (sáng và tối) giúp giảm đáng kể việc cắn đuôi các bạn cùng bể.

Cây thủy sinh: Chúng hoàn toàn an toàn trong bể thủy sinh và không ăn cây sống.1

Đây là loài ăn thịt chính hiệu. Thức ăn tốt nhất cho chúng là đồ đông lạnh (như trùng huyết, artemia đông lạnh) và mồi sống (như ốc hại nhỏ hay trùng chỉ đen). Chúng thường không chịu ăn thức ăn khô. Riêng Hikari Vibra Bites thì cá ăn khá tốt, vì viên thức ăn khi chìm xuống trông và cựa quậy giống trùng huyết.

Phần lớn các loài cá nóc cỡ lớn phải ăn đồ cứng, giòn để mài bộ răng mọc không ngừng. Cá nóc đậu thì không gặp chuyện này, nên ốc sống không phải món bắt buộc. Hãy cho cá ăn nhiều loại thức ăn đông lạnh khác nhau để chúng có đủ các chất dinh dưỡng cần thiết. Trùng huyết đông lạnh là một món chúng rất khoái.2

Cá nóc đậu ăn thịt và cần đạm động vật trong khẩu phần. Nhiều khả năng bạn sẽ phải cho ăn nhiều loại thức ăn đông lạnh, kèm thêm cám viên dành cho cá ăn thịt. Thức ăn đông lạnh có thể bị hao hụt vitamin, nên khẩu phần bắt buộc phải có cám viên thì cá mới khỏe. Nếu cá chê cám viên, bạn hãy cho ăn thật đa dạng để bù đủ dinh dưỡng.3

Giống phần lớn các loài cá nóc, loài này rất khoái các loại động vật có vỏ. Nó cũng ăn giun và nhiều loại thức ăn sống, thức ăn đông lạnh khác. Bạn nên thường xuyên cho cá ăn ốc nhỏ còn nguyên vỏ để răng cá luôn sắc. Cũng như các loài cá nóc khác, răng của loài này mọc dài ra liên tục. Nếu răng không được mài mòn bớt, cá sẽ gặp rắc rối. Cá thường không chịu ăn thức ăn khô.4

Tính xã hội: Ngoài tự nhiên, cá nóc lùn không sống quá xã hội và không bơi thành đàn lớn, tuy một cặp thường giữ khoảng cách khoảng 2,5 đến 5 cm với nhau.

Tính khí: Chúng khá lãnh thổ và hung hăng, đặc biệt với đồng loại và trong lúc giao phối. Cá đực hung hăng hơn nhiều và không nên nuôi trong bể nhỏ. Hãy theo dõi hành vi và sẵn sàng tách cá nếu sự hung hăng quá mức. Chúng cũng có thể tấn công các loài cá khác, kể cả cá lớn hơn, và hay cắn các loài bơi chậm hoặc có vây dài, vì vậy phải chọn bạn cùng bể cẩn thận. Rất nên nuôi trong bể trồng nhiều cây để chúng xác lập lãnh thổ và giảm hung hăng. Chặn tầm nhìn bằng vật trang trí, cây hoặc các chi tiết khác là chiến lược hiệu quả.

Hoạt động: Chúng năng động và tò mò, khám phá xung quanh bằng kiểu bơi giật, lơ lửng như những chiếc trực thăng mini, giúp chúng di chuyển chính xác giữa cây và vật trang trí. Chúng không phải loài bơi nhanh. Như các loài cá nóc khác, chúng có thể phồng bụng khi bị đe dọa; nếu kẻ săn mồi lớn hơn cố ăn thịt, cả hai con có thể chết.

Vị trí trong bể: Chúng thích lượn gần đáy và bơi ở giữa bể, đặc biệt ở những khu vực có thực vật dày hoặc chỗ ẩn nấp.

• Mức độ xã hội: có, nhưng có thể nuôi riêng một con
• Mức độ hoạt động: trung bình
• Vị trí: tầng giữa và đáy
• Hiền lành: bán hung dữ
• Lãnh thổ: có
• Hay cắn vây: có

Bạn cùng bể: Nuôi chung với loài khác là thách thức lớn. Có những câu chuyện chung sống hòa bình, nhưng trong hầu hết trường hợp chỉ là vấn đề thời gian; lựa chọn tốt nhất là bể chỉ nuôi một loài.

Nếu vẫn nuôi trong bể cộng đồng (không khuyến khích), bạn cùng bể nên là các loài cá nhỏ không đủ lớn để ăn thịt hay quấy rối chúng, như cá neon, cá rasbora harlequin, cá killifish clown, cá killifish least, cá otocinclus, Danio rerio, cá chuột pygmy và cá chạch kuhli.

Tép cảnh: Không nuôi chung với tép cảnh. Những kẻ săn mồi này chắc chắn sẽ ăn tép con, và cả tép trưởng thành sau khi lột xác cũng có thể bị ăn. Chúng có thể săn con mồi lớn hơn mình nhiều, kể cả tép Amano và tép ma (Ghost shrimp). Bể trồng nhiều cây giúp bảo vệ phần nào, nhưng về lâu dài vẫn là ý tưởng tồi.

Ốc: Không phù hợp với bất kỳ loài ốc nước ngọt nào. Chúng giết ốc, chủ yếu là ốc nhỏ, nhưng chỉ ăn phần thò ra khỏi vỏ. Phần thịt còn lại phân hủy và có thể làm tăng nồng độ nitơ.

Nên tránh:

• Cá lớn hơn hoặc hung dữ
• Tép cảnh
• Hầu hết các loài tôm hùm đất và cua nước ngọt
• Kể cả ếch lùn1

Cá nóc đậu nổi tiếng vì bơi xoay trở linh hoạt như trực thăng và hai mắt đảo độc lập với nhau. Chúng rất tò mò, mắt rất tinh và hay đi soi xét mọi thứ trong bể.

Có con khá nhát, nhưng phần lớn khá hung dữ và hay giữ địa bàn. Chúng giống một con chó hay gây sự, bạn cùng bể nào cũng nhiều khả năng bị tấn công. Vì vậy hãy nuôi chúng trong bể riêng, chỉ một loài. Như thế nghĩa là bể không có cá ăn rêu hay đội dọn bể, và bạn sẽ phải tự chăm bể nhiều hơn. Cá nóc đậu có thể làm bẩn bể. Cây thủy sinh thật sẽ hấp thụ bớt các hợp chất độc từ chất thải. Bể trồng cây dày thường ít rêu, lại cho cá cả một khu rừng để luồn lách.

Cá nóc đậu có thể phồng người lên bằng cách hút nước vào cho to ra, để tự vệ hoặc chỉ để tập. Chuyện này hiếm gặp. Nếu để yên, cá sẽ tự xẹp về dáng bình thường. Đừng cố tình dọa cá cho nó phồng lên. Khi cần chuyển cá, hãy dùng cốc hoặc hộp nhỏ thay cho vợt. Như vậy cá luôn ngập trong nước và không hút phải không khí.2

Vì cá nóc đậu hung dữ nên rất ít loài nuôi chung được với chúng. Phần lớn bể nuôi cá nóc đậu CHỈ có cá nóc đậu, không có loài cá nào khác. Nếu nuôi chung, những con cá bơi chậm sẽ bị chúng rỉa. Vì vậy bạn chỉ nên chọn các loài bơi nhanh. Khi thả cá nóc đậu vào một bể đã có cá sẵn, bạn nhớ thả chúng sau cùng. Trong bể nuôi nhiều loài, tốt nhất luôn thả loài hung dữ nhất vào cuối cùng. Như vậy các loài khác có thời gian chiếm chỗ riêng và tìm được nơi ẩn nấp.

Cá nóc đậu ăn thịt, vì vậy bể của chúng không nên có động vật không xương sống nào. Thả tép hay ốc vào thì chúng sẽ thành bữa trưa cho mấy con cá nóc đậu háu ăn.3

Loài này thường không hợp với bể cộng đồng vì chúng hay rỉa vây những loài cá bơi chậm hoặc có vây dài. Thân hình nhỏ cũng khiến chúng giành ăn không lại những loài nhanh nhẹn, khỏe hơn. Chúng còn dễ thành mồi cho những con cá lớn hơn trong bể. Vì vậy bạn phải chọn cá nuôi chung thật kỹ. Các loài Loricariidae cỡ nhỏ, nhất là Otocinclus spp., thường là lựa chọn khá ổn. Cũng có người nuôi chung chúng với một số loài tép nước ngọt đang rất được ưa chuộng mấy năm gần đây, với kết quả mỗi nơi một khác.4

Loài này có sự khác biệt giới tính rõ rệt và các kiểu màu khác nhau, tuy khó nhận ra ở cá con.

• Cá cái có thể có thân tròn hơn cá đực, nhất là khi mang trứng.
• Màu sắc của cá đực, đặc biệt trong mùa sinh sản, sặc sỡ hơn nhiều.

Cá đực có một dải xanh lam sẫm kéo từ miệng đến vây đuôi ở mặt bụng, với một đường sẫm rõ chạy giữa mặt bụng. Cá đực cũng có kiểu nếp nhăn xếp sát nhau ngay sau mắt. Vùng bụng của cá đực màu vàng, gốc vây đuôi, vây hậu môn và vây lưng có màu cam vàng óng, cùng một đường sẫm trên vây đuôi. Cá cái có các đốm đen nhạt khắp thân, đánh dấu các đốm vàng óng ánh.1

Phân biệt đực cái có thể khá khó. Con đực thường màu đậm hơn, bụng có một vạch hoặc chấm, thân thon hơn và hung hăng hơn. Con cái bụng vàng và thường tròn trịa hơn. Phần lớn cá nóc đậu bán ra lúc còn nhỏ, mà cá nhỏ thì rất khó phân biệt đực cái.2

Như nhiều loài cá khác, nếu đàn cá nóc của bạn xấp xỉ tuổi nhau và ăn cùng một chế độ thì cá cái thường to hơn cá đực. Cá đực cũng có thể có một vạch đen ở bụng.

Cá nóc đậu đực có thể giữ lãnh thổ rất gắt. Vì vậy mỗi bể chỉ nên nuôi một con đực. Nếu muốn nuôi nhiều hơn, bạn cần một bể thật lớn, đủ rộng để lãnh thổ của chúng không chồng lên nhau.3

Cá non rất khó phân biệt đực cái cho chính xác. Cá đực trưởng thành có một đường sẫm màu rõ nét chạy dọc phần lớn mặt bụng, còn cá cái thì không có. Cá đực thường cũng có một mảng gồm nhiều vạch xếp sát nhau ngay sau mắt. Cá cái đã thành thục thường có thân tròn hơn cá đực thấy rõ.4

Sinh sản có thể hơi khó, nhưng vẫn có thể thực hiện ngay trong bể nuôi tại nhà.

Độ trưởng thành: Cá cái trưởng thành sớm hơn cá đực một chút. Thành thục sinh dục lần đầu ở chiều dài 18,33 mm với cá đực và 18,0 mm với cá cái.

Đẻ trứng: Cá đực thu hút cá cái đến nơi đẻ bằng cách bơi qua lại giữa nơi đẻ và cá cái, thường dẫn dắt cá cái bằng cách đẩy bằng thân và rỉa vào bụng. Cá cái sẵn sàng đẻ sẽ đi theo con đực dẫn đầu. Trong thời gian đẻ chúng ăn rất ít.

Sức sinh sản: Thường đẻ tối đa khoảng 10 trứng mỗi lần, với tối đa 10 đợt đẻ hoặc hơn trong một chuỗi đẻ. Theo nghiên cứu, sức sinh sản tuyệt đối dao động từ 139 đến 480 trứng.

Trứng: Chúng đẻ trứng rải, không phải loài đẻ con. Cá cái thả trứng và cá đực thụ tinh trong nước; trứng rơi xuống và dính vào bề mặt như cây hoặc nền. Trứng lớn, đường kính khoảng 1,43 mm, hình cầu, chìm và dính, có nhiều giọt dầu nhỏ.

Chăm sóc con: Không có, ngoại trừ việc cá đực bảo vệ lãnh thổ đẻ.

Thời gian ấp: Trứng nở sau 7 ngày ở 22–24°C và sau 5 ngày ở 26–28°C.

Cá bột: Cá bột mới nở dài khoảng 3,5 mm, mắt chưa phát triển hoàn chỉnh. Thân màu nâu và có hai dải dọc trong mờ, một dải sau túi noãn hoàng lớn và một dải ở cuối vây đuôi. Chúng có thể bám vào bề mặt bằng mặt dưới của túi noãn hoàng. Noãn hoàng thường được hấp thụ hết sau 4 ngày, và cá bắt đầu bơi tự do sau 6 ngày.

• 20 ngày sau khi nở: dài khoảng 6,26 mm
• 62 ngày: khoảng 10,18 mm
• 112 ngày: khoảng 14,75 mm
• 180 ngày: kích thước trung bình khoảng 16,6 mm

Cho cá bột ăn: Khi noãn hoàng cạn, cá bột cần luân trùng, giun vi mô (microworm) và Artemia trong 2 tuần đầu.

Bể sinh sản riêng: Đồng loại, các loài cá khác hoặc thậm chí ốc có thể ăn trứng mới đẻ, vì vậy nên lập bể sinh sản riêng để tăng khả năng sống sót của trứng và cá bột. Bể nên có cây lá nhỏ hoặc búi sinh sản (spawning mop) để trứng rải và được bảo vệ khỏi cá nóc trưởng thành, đồng thời duy trì điều kiện nước ổn định và phù hợp (nhiệt độ, pH, độ cứng) mô phỏng môi trường tự nhiên.1

Nhiều người chơi gặp rất nhiều khó khăn khi cho cá nóc đậu sinh sản. Một số người thấy có những loại cây thủy sinh và rêu giúp cá dễ đẻ thành công hơn, nhưng chuyện này không chắc chắn.

Nếu đàn cá khỏe, gồm một con đực và một nhóm cá cái, và các thông số môi trường phù hợp, thì thường cả đàn sẽ đẻ cùng một lúc. Hiện chưa ai biết chính xác loài này cần những thông số nào. Phần lớn các lần cá đẻ đều có được nhờ thử đi thử lại nhiều lần. Bạn rất nên chuyển trứng sang bể đẻ riêng để cá con không bị ăn sau khi nở.3

Khác với nhiều loài họ hàng, C. travancoricus đã sinh sản thành công trong bể nhiều lần. Phần lớn các chuyên gia khuyên cho cá đẻ theo cặp, hoặc theo kiểu “harem” gồm một con đực với nhiều con cái. Lý do là các con đực từng đánh nhau đến chết. Nuôi nhiều cái hơn đực cũng giúp một con cái không bị con đực đang động dục quấy quá mức. Một số người cũng cho đẻ thành công với nhóm lớn hơn có nhiều con mỗi giới, hoặc với số đực nhiều hơn số cái.

Nếu chỉ dùng một cặp hoặc một bộ ba, bể đẻ không cần lớn lắm. Bạn có thể lọc nhẹ bằng lọc chạy bằng sủi khí. Thậm chí không cần lọc, miễn là thay một ít nước đều đặn. Bể nên trồng cây thật dày, tốt nhất là phần lớn cây lá nhỏ như Cabomba, Ambulia, rêu Java (Vesicularia dubyana) hoặc rêu Willow (Fontinalis antipyretica). Hai loại rêu này và các loại rêu thủy sinh tương tự có vẻ là chỗ đẻ cá ưa nhất. Thông số nước như ở trên là được. Nhiệt độ nên để gần mức cao của khoảng khuyến nghị.

Sau khi thả cá vào, bạn hãy vỗ béo cả nhóm bằng thức ăn chất lượng cao, gồm các loại đông lạnh nhiều đạm như trùng huyết và thật nhiều ốc nhỏ. Khi vào độ sinh sản, màu sắc và hoa văn của con đực đậm lên đôi chút. Bạn cũng có thể thấy nó dựng các “mào” ở lưng và bụng để khoe với con cái. Lúc đó thân nó trông dẹt sang hai bên và bớt tròn.

Có vẻ màn tán tỉnh bắt đầu bằng cảnh con đực rượt con cái rất hăng. Nếu con cái tỏ ra không mặn mà, con đực thường cắn và rỉa nó. Cuộc rượt đuổi thành công thường kết thúc khi con đực dồn được con cái vào một đám cây thấp sát nền. Ở đó hai con áp sát nhau vài giây, cùng lúc phóng trứng và tinh dịch. Trứng gần như trong suốt và rất nhỏ (đường kính khoảng 1 mm). Trứng không dính, rơi chỗ nào thì phát triển ngay chỗ đó. Màn này có thể lặp lại vài lần cho đến khi con cái hết trứng. Số trứng thường rất ít, phần lớn mỗi lần đẻ chỉ được mười trứng trở xuống. Bù lại, cá thường đẻ hằng ngày. Muốn có nhiều trứng hơn thì bạn chỉ cần thêm con cái.

Đẻ xong, tốt nhất nên chuyển trứng sang một bể dễ kiểm soát hơn. Con đực có vẻ chăm trứng, nhưng chuyện này chưa được xác nhận. Để trứng lại thì các con khác trong bể có thể ăn mất, và bạn cũng khó theo dõi trứng phát triển hơn nhiều. Nếu trứng có nở thì cá bột bơi tự do gần như chắc chắn sẽ bị ăn. Bạn có thể hút trứng bằng pipet lớn, ống bóp hút dùng trong bếp hoặc một đoạn dây sủi. Có khi trứng cực kỳ khó thấy. Nếu đã thấy cá tán tỉnh mà không tìm ra trứng, bạn hãy thử hút quanh những chỗ cá có thể đẻ mỗi ngày.

Bể ương nên dùng nước lấy từ bể cá bố mẹ và giữ cùng nhiệt độ. Lọc sủi khí đơn giản là tốt nhất. Cá bột hay tò mò nhưng không bị hút vào loại lọc này, và vi sinh vật có lợi mọc trên bề mặt lọc thành chỗ cho cá bột gặm. Cũng vì lý do đó, nên bỏ thêm vài sợi rêu từ bể đẻ sang. Thấy trứng không thụ tinh hoặc bị nấm thì gắp bỏ ngay. Những trứng này dễ nhận ra vì có màu trắng đục như sữa.

Trứng khỏe sẽ nở sau khoảng 5 ngày. Cá bột cần thêm 2–3 ngày để tiêu hết túi noãn hoàng, sau đó chúng bắt đầu bơi nhiều hơn. Thức ăn đầu tiên phải là những con động vật không xương sống rất nhỏ và biết bơi, ví dụ giun vi sinh (microworm). Sau chừng một tuần, cá bột đã đủ lớn để ăn ấu trùng Artemia. Khoảng một tháng sau, thường bạn có thể cho chúng ăn mồi lớn hơn như trùng huyết đông lạnh. Hãy cẩn thận khi ương chung cá bột khác lứa, vì con lớn từng ăn thịt những con nhỏ hơn cùng bầy.4

Carinotetraodon travancoricus là loài đặc hữu của các con sông thuộc dãy Western Ghats ở miền Nam Ấn Độ.

Loài này phân bố chủ yếu ở các sông Chalakkudy, Pamba, Periyar, Kabani, Bharathapuzha, Vamanapuram và Muvattupuzha, hồ Vembanad và vùng đất ngập nước kole của Thrissur, suối Kallar và khu bảo tồn động vật hoang dã Neyyar ở nam Kerala.

Phạm vi phân bố ước tính khoảng 35.000 đến 36.000 km².1

Cá nóc đậu có nguồn gốc từ dãy Western Ghats ở Ấn Độ. Từ khi loài cá nhỏ dễ thương này xuất hiện trong giới chơi cá cảnh, số lượng của chúng giảm dần. Ở vùng này của Ấn Độ, cá nóc đậu sống trong nhiều hồ và sông.3

Loài đặc hữu của bang Kerala, Ấn Độ.4

Carinotetraodon travancoricus sống ở vùng nước ngọt chảy chậm có thực vật dày đặc. Môi trường tự nhiên của chúng gồm bùn và cát. Ngoài tự nhiên, cá nóc lùn chiếm ưu thế ở những khu vực có nhiều cây Cabomba tụ lại, nơi cung cấp nơi cư trú và thức ăn thiết yếu.1

Đây là loài sống hoàn toàn trong nước ngọt. Chúng thường ở các vùng nước nội địa chảy chậm, nhiều cây cỏ.4

Mô tả

Cá trưởng thành dài 2,5 ��ến 3 cm, tuy phần lớn dài 2–2,5 cm.

• Hình dạng thân: nhìn chung hình trứng, trừ vùng đuôi; phủ gai mềm ở cả hai giới; cuống đuôi ngắn và dày.
• Màu sắc: phía lưng hơi vàng và phía dưới hơi trắng; mặt lưng nâu đến xanh lục với các đốm không đều.
• Hoa văn: hai mảng đen hình bầu dục ở hai bên trước vây lưng, một sọc sẫm rộng chạy từ vây trên xuống vây dưới ở hai bên thân, hai mảng sẫm không đều và một dấu hình chữ V sau mắt, một sọc sáng hẹp quanh mắt, cùng các dải không đều và mảng hình tam giác trên lưng. Tất cả tia vây có màu hơi vàng.
• Vây: tròn; vây lưng có 7–8 tia, vây hậu môn 8 tia, vây ngực 16–17 tia; không có vây bụng.
• Mắt: rất to, kiểu mắt "cún con"; mép dưới của mắt thấp hơn góc miệng một chút.
• Đầu và miệng: đầu to và tù; hàm biến đổi thành mỏ với bốn răng to khỏe, hai trên và hai dưới.

Tuổi thọ

Ngoài tự nhiên, tuổi thọ ước tính khoảng 4 năm. Trong bể nuôi với điều kiện phù hợp chúng có thể sống 6–8 năm, và có báo cáo về cá sống lâu hơn.

Phân loại và nguồn gốc tên

Năm 1941, các nhà ngư học Ấn Độ S.L. Hora và K.K. Nair lần đầu mô tả loài cá này với tên Tetraodon travancoricus. Năm 1975, W. J. Dekkers rà soát chi Tetraodon và coi Carinotetraodon là đồng danh của Tetraodon. Năm 1999, Ralf Britz và Maurice Kottelat chỉ ra loài này có xương parapophyses biến đổi đặc trưng của Carinotetraodon và chuyển nó sang chi này. Hiện chi gồm 6 loài cá nóc lùn hợp lệ, chỉ phân bố ở vùng nước ngọt châu Á.

Tên chi bắt nguồn từ tiếng Latinh "Carino" (sống thuyền hoặc gờ) và tiếng Hy Lạp "Tetraodon" (bốn răng). Tên loài xuất phát từ vùng Travancore ở Kerala, Ấn Độ.1

Nếu nuôi theo tỷ lệ một đực với hai hoặc ba cái, cá thường bớt hung hăng. Nếu rốt cuộc bạn có một cái và hai đực, có thể bạn sẽ phải chuyển ít nhất một con đực đi nơi khác cho đỡ đánh nhau.2

Cá nóc đậu có thân nhỏ và tròn. Phần lưng màu vàng óng, chuyển dần xuống phần bụng trắng hoặc nâu nhạt. Trên lưng có nhiều đốm từ nâu sẫm đến đen. Giống nhiều loài cá nóc khác, thân chúng khá tròn, đầu nhọn và đôi mắt hơi lồi. Đuôi thon dần thành một mũi nhọn. Vây lưng của chúng rất nhỏ và chúng không có vây bụng.3

C. travancoricus có lẽ là loài cá nóc nhỏ nhất, và chắc chắn thuộc nhóm những loài cá bé nhất hay có bán trên thị trường. Ngoại hình dễ thương, tính nết lém lỉnh và kiểu bơi thú vị khiến loài này được nhập về nhiều, và sự ưa chuộng đó hoàn toàn xứng đáng. Có điều cá thường được bán ra mà không kèm thông tin đúng để nuôi cho khỏe và lâu dài. Tên gọi cá nóc Malabar lấy từ vùng Malabar ở miền nam Ấn Độ, nơi có phần lớn vùng phân bố tự nhiên của loài.

Đôi khi trên thị trường có một dạng cá mà các mảng sẫm trên thân ngả sang xanh lam lục. Dạng này có thể là biến thể địa lý, phân loài, hoặc một loài cùng chi chưa được mô tả. Một loài khác là Carinotetraodon imitator nhìn bề ngoài khá giống C. travancoricus, và thỉnh thoảng cũng được nhập về.

Cá nóc có tên như vậy vì chúng có thể bơm nước hoặc không khí vào cái dạ dày co giãn để phồng người lên. Cá thường làm vậy khi gặp nguy hiểm. Tuy nhiên trong bể, nhiều con có vẻ tự phồng lên mà chẳng vì lý do gì rõ ràng. Khi phồng, cá to gấp hai đến ba lần bình thường. Cỡ đó đủ để dọa chạy nhiều kẻ săn mồi, hoặc khiến chúng khó nuốt. Cá nóc cũng là một trong số ít loài cá thật sự chớp hoặc nhắm mắt được.

Nhiều bộ phận trên cơ thể cá nóc chứa tetrodotoxin, một chất độc có thể gây chết người. Đây cũng là độc tố thần kinh có trong loài bạch tuộc đốm xanh khét tiếng. Nuốt phải đủ liều, nạn nhân có thể bị liệt và tử vong. Đến nay vẫn chưa có thuốc giải nào. Với con người, chất này độc gấp hơn 1000 lần xyanua. Đáng sợ nhất là nạn nhân thường vẫn tỉnh táo trong lúc bị liệt dần. Ở Nhật Bản, thịt cá nóc là đặc sản, gọi là fugu. Chỉ những đầu bếp được đào tạo rất kỹ mới được chế biến món này, vậy mà vẫn có một số người chết vì ăn nó.4