Cách ép đỏ cây thủy sinh: nước, phân, CO2, đèn và chọn giống

Ai chơi thủy sinh cũng muốn bể lên màu rõ, cây xanh phải xanh, cây đỏ phải đỏ. Thực tế cây đỏ khó chiều hơn cây xanh nhiều. Ép sai lúc hoặc ép quá tay thì cây chưa kịp đỏ mà rêu hại đã phủ kín bể.

Dân chơi lâu năm hay nhắc câu "nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống". Bài này đi lần lượt theo thứ tự đó: nước, phân, CO2, ánh sáng và chọn giống cây. Mục đích là để bạn biết chỉnh từng thứ ra sao và chỉnh vào lúc nào.

Nước và nhiệt độ cần giữ ở mức nào

Nước ổn định là nền tảng. Thông số đẹp mà ngày nào cũng dao động thì cây vẫn không lên màu được.

• Nhiệt độ: 25°C là mức lý tưởng. Không giữ được thì cố giữ ở 26°C, cao nhất là 28°C. Quá 28°C cây phát triển kém đi rõ. Quá 30°C thì gần như cây không lớn nổi.
• pH: khoảng 6,5–7,5 là hợp với bể thủy sinh. Nước máy ở nhiều nơi có pH khoảng 7–7,5, dùng được.
• TDS (tổng chất rắn hòa tan): cây thủy sinh thích nước hơi mềm. Nước máy thông thường đo ra TDS khoảng 150 là chấp nhận được. Bạn đo bằng bút đo TDS loại bán phổ biến ngoài thị trường.

Có điều kiện thì thay nước bằng nước lọc RO. Dùng nước RO thì bạn kiểm soát được chất lượng nước gần như hoàn toàn.

Mùa nóng ở Việt Nam là bài toán khó nhất. Cách chắc ăn nhất là lắp chiller (máy làm lạnh nước). Không có điều kiện thì lắp quạt thổi mặt nước và đặt bể ở chỗ mát nhất trong phòng để kéo nhiệt về khoảng 25–28°C.

Khi nào mới bắt đầu ép đỏ

Đây là chỗ nhiều người mới hay sai. Bể vừa set có rất nhiều dinh dưỡng trong nền. Lúc đó cây chưa bén rễ nên chưa ăn được bao nhiêu. Nếu bạn tăng đèn để ép màu ngay giai đoạn này thì phần dinh dưỡng dư sẽ thành thức ăn cho rêu hại, và khả năng bể dính rêu là rất cao.

• Bể Hà Lan: đợi khoảng 2 tuần rồi hãy ép sáng.
• Bể phong cách tự nhiên, trồng nhiều loại cây: đợi khoảng 1,5–2 tháng.

Đợi lâu như vậy nghe thì sốt ruột. Nhưng bể đã ổn mới ép thì cây lên màu bền hơn và bạn đỡ phải đánh vật với rêu.

Châm phân thế nào để cây đỏ mà không ra rêu

Phân đa lượng là đạm, lân, kali. Phân vi lượng gồm sắt, đồng và các nguyên tố khác. Canxi, magie cũng là thứ cây cần bổ sung. Nhu cầu phân của từng bể rất khó đo chính xác, nên cách làm thực tế nhất là đi từ ít đến nhiều.

Một hai tháng đầu, cây cần nhiều dinh dưỡng để lớn. Qua giai đoạn đó, bể đi vào chiều sâu và mục tiêu chuyển từ lớn nhanh sang lên màu đẹp. Lúc này không cần châm nhiều đa lượng nữa. Thay vào đó, nên ưu tiên phân vi lượng và bổ sung canxi, magie, sắt ở liều vừa phải.

1. Chọn một dòng phân nước của hãng có liều hướng dẫn rõ ràng.
2. Châm khoảng một nửa liều nhà sản xuất ghi.
3. Theo dõi vài tuần xem cây lên có khỏe không và rêu hại có xuất hiện không.
4. Từ đó tăng hoặc giảm dần cho tới khi ra công thức riêng cho bể của mình.

Không có công thức phân chung cho mọi bể. Đừng lạm dụng phân nước, nhất là khi bạn không có dụng cụ đo.

CO2: dùng loại nào, bật bao lâu

Nước tự nhiên có sẵn một ít CO2, nhưng với bể trồng dày cây thì lượng đó không đủ. Carbon nước (liquid carbon) hay CO2 viên sủi có thể hợp với bể nhỏ vài chục lít. Bể từ khoảng 100 lít trở lên thì hiệu quả nhất vẫn là bình CO2 cấp ngoài.

Một cách nhiều người đang dùng là bật CO2 cả ngày đêm thay vì bật tắt theo đèn. Cách này không phải ai cũng làm, nhưng có hai cái lợi:

• pH không lên xuống theo chu kỳ bật tắt, môi trường nước ổn định hơn và cây không bị xáo trộn.
• Lúc nào trong nước cũng có sẵn CO2 cho cây.

Bể cỡ trung mà bật theo đèn thường để khoảng 3 giọt/giây. Khi chuyển sang bật cả ngày, bạn có thể giảm xuống 1–2 giọt/giây. Như vậy không tốn CO2 mà bể vẫn đủ. Nguyên tắc chung là tăng dần và quan sát cá, cá còn khỏe là được.

Bật CO2 qua đêm thì phải lo oxy cho cá. Ban đêm bạn có thể cắm thêm sủi oxy. Cách đơn giản hơn là lắp lọc váng ở đầu hút của lọc và cho nó chạy liên tục. Lọc váng phá lớp màng trên mặt nước, oxy từ không khí hòa vào nước dễ hơn. Nhờ vậy bể vừa đủ CO2 cho cây vừa đủ oxy cho cá, tép.

Đèn và thời gian chiếu sáng khi ép màu

Không nhất thiết phải có đèn đắt tiền thì cây mới đỏ. Bóng T5 10000K, 6500K hay đèn LED thường đều có đủ dải màu cho cây thủy sinh. Đèn LED RGB đời mới thì khác ở chỗ chỉnh được từng dải màu. Ví dụ bạn có thể tăng kênh đỏ để mắt người nhìn thấy cây rực hơn. Đèn đắt thì ngắm sướng hơn, tiền nào của nấy.

Thời gian chiếu sáng mới là chỗ cần cân nhắc:

Ngoài tự nhiên, mùa hè cây nhận nắng mười mấy tiếng mỗi ngày. Kéo dài giờ chiếu sáng là đang mô phỏng điều đó. Nếu đèn hẹn giờ được theo cường độ thì nên làm như mặt trời: sáng mới bật để mức thấp, buổi trưa đẩy lên mạnh nhất, chiều giảm dần.

Theo dõi rêu hại trong giai đoạn ép

Chiếu sáng dài thì gần như chắc chắn bạn sẽ phải đối mặt với rêu hại. Trong giai đoạn ép đỏ, nên dành thời gian ngó bể mỗi ngày. Hễ thấy rêu bắt đầu bám là chỉnh lại đèn ngay, giảm giờ hoặc giảm cường độ. Đợi rêu lan rộng mới xử lý thì mất công gấp nhiều lần.

Trong video

• Xem video từ ▶ 10:45 Cận cảnh cây thủy sinh ép đỏ rực, cần theo dõi rêu hại mỗi ngày.

Chọn cây đỏ nào cho dễ

Giống cây quyết định nhiều đến kết quả. Người mới nên chọn loại dễ lên màu trước:

• Các dòng diệp tài hồng: tân đế tài hồng (đỏ nhất trong nhóm này), diệp tài hồng lá táo, diệp tài hồng lá kim, diệp tài hồng lá hẹp.
• Huyết tâm lan, cho lá đỏ rất rực.
• Đại hồng diệp.

Phần lớn các loại này có bán ở shop thủy sinh. Còn nhóm khó tính hơn như vảy ốc, liễu đỏ răng cưa hay Bucephalandra màu tím hồng thì đòi hỏi khắt khe hơn nhiều về nhiệt độ, ánh sáng và dinh dưỡng. Nên để chúng lại sau khi bạn đã quen tay với nhóm dễ.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo nhiệt độ bể vào lúc nóng nhất trong ngày. Trên 28°C thì xử lý chuyện làm mát trước, chưa cần nghĩ đến ép màu.
2. Kiểm tra tuổi bể. Bể Hà Lan chưa qua 2 tuần, bể tự nhiên chưa qua 1,5–2 tháng thì cứ để cây bén rễ đã.
3. Chuyển sang vi lượng, canxi, magie, sắt ở nửa liều. Nếu dùng CO2 bình thì thử bật cả ngày ở 1–2 giọt/giây, kèm lọc váng hoặc sủi ban đêm.
4. Tăng giờ đèn lên dần tới 12 tiếng, quan sát bể mỗi ngày và lùi lại ngay khi thấy rêu hại.