Set bể thủy sinh kiểu bờ sông Amazon đơn giản, thả cá lại ngay

Bố cục bờ sông kiểu Amazon hợp với bể dài và thấp. Nó nhìn sáng, thoáng, cá có nhiều chỗ bơi, và không cần nhiều cây. Bể ở đây dài 120 cm, sâu 50 cm, cao 30 cm, tổng thể tích khoảng 180 lít. Khi đã có đá, lũa và nền thì nước thực tế ít hơn con số đó một chút.

Phần dưới đây đi qua từng bước: giữ vi sinh để thả cá lại ngay, làm nền ba lớp, dựng bố cục đá và lũa, trồng cây, rồi trang trí phần lũa nhô lên khỏi mặt nước.

Làm sao thả cá lại ngay mà không cần chạy vi sinh

Bình thường set bể mới từ đầu thì phải chờ chu trình nitơ chạy xong. Ở đây có thể bỏ qua bước này vì lọc ngoài chưa bao giờ ngừng chạy. Lọc thùng lớn này chứa đầy vi sinh có lợi, tức là lớp vi khuẩn xử lý chất thải của cá. Khi dỡ bể cũ, ống hút và ống xả được thả vào một cái xô nước nhỏ. Lọc chạy suốt mấy ngày chỉ để lọc cái xô đó, và vi sinh trong lọc vẫn sống.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:20 Lọc thùng inox lớn đặt trong tủ bể, chứa đầy vi sinh có lợi.
• Xem video từ ▶ 1:30 Ống hút và ống xả của lọc thả vào can nước nhỏ.

Trong lúc đó cá ở tạm trong một thau khoảng 40 lít. Cá ở đó hai ngày vẫn khỏe. Khi bể mới xong, gắn lọc lại là bể gần như có vi sinh ngay.

Làm nền ba lớp thế nào

Bố cục bờ sông thì lớp nền nhìn thấy được phải là cát. Phía sau cần đắp cao và cần dinh dưỡng cho cây, nên nền được chia làm ba lớp:

1. Phân nền trong túi lưới. Cho phân nền (ở đây dùng Neo Soil) vào vài túi lưới và chỉ đặt ở phía sau. Túi giữ phân nền không trộn vào cát và sỏi. Lần sau dỡ bể thì chỉ việc nhấc túi ra, các loại nền đều dùng lại được. Rễ cây được cho là đâm xuyên qua túi lưới, dù cách này mới dùng lần thứ hai nên chưa kiểm chứng nhiều.
2. Sỏi rẻ phủ túi. Cát đẹp thì đắt, khoảng 12 euro cho 2 kg, phủ cả đáy bể sẽ tốn nhiều. Vì vậy phía sau dùng một bao sỏi 10 kg mua ở cửa hàng cây cảnh với giá khoảng 8 euro để phủ kín túi phân nền và đắp độ cao.
3. Cát trên cùng. Rải cát sau khi đã dựng xong đá và lũa. Phía trước chỉ rải một lớp thật mỏng, không có phân nền bên dưới.

Muốn biết sỏi có cần rửa không, bỏ một nắm vào cốc nước. Nước vẫn trong thì có thể dùng luôn. Cuối cùng rải thêm một ít sỏi trang trí loại hạt tròn nhỏ, màu tối xen vài hạt trắng, cho lẫn với cát nhìn tự nhiên hơn.

Cát và sỏi trang trí ở đây không rửa. Thay vào đó, sau khi xong hết thì đổ đầy nước rồi xả cạn một lần. Nước có đục nhưng không đến mức tệ.

Dựng bố cục đá và lũa

Đá dùng ở đây là loại được cắt đôi, nên có một mặt phẳng. Mặt phẳng này đặt thẳng xuống kính hoặc lên nền rất vững. Bố cục gồm năm tảng, một tảng lớn và vài tảng nhỏ hơn.

Lũa là loại Neptune driftwood, màu rất sáng và nhẹ đến mức nhấc được bằng một ngón tay. Một nhánh chính đặt dọc một bên, tựa xuống kính. Các nhánh nhỏ tựa vào nhánh chính sao cho nhìn như cả cụm là một cành lớn chĩa xuống bể.

Nên thử sắp xếp trước khi bắt tay vào làm thật. Sau khi xếp xong, bớt đi vài nhánh nhỏ. Bố cục đơn giản, ít chi tiết thường nhìn đẹp hơn.

Dán lũa cho khỏi nổi

Lũa nhẹ như vậy chắc chắn sẽ nổi khi đổ nước. Cách xử lý là dán các nhánh vào nhau bằng bông tẩy trang và keo con voi (super glue) ở những điểm tiếp xúc. Cách này nhanh, dễ, và lần nào cũng chắc. Dán xong thì cả cụm lũa cứng lại thành một khối, không nhánh nào xê dịch hay nổi lên nữa.

Chọn và trồng cây

Bố cục này dùng rất ít cây. Ý tưởng lấy từ một bể chỉ có hai loại cây, và cả hai đều dễ trồng. Nếu sau này thấy thiếu thì vẫn có thể trồng thêm.

Trong video

• Xem video từ ▶ 12:40 Cận cảnh các tảng đá và nhánh lũa, khoảng giữa để trống nhìn xuyên.
• Xem video từ ▶ 12:50 Bể đã đặt lũa và đá, còn trống để trồng cây xen giữa.

• Hậu cảnh: một loại cây dạng cấy mô (tissue culture). Phần lớn trồng ở góc phải, một ít ở góc trái. Khoảng giữa để trống để nhìn xuyên qua dưới nhánh lũa.
• Trung cảnh: Helanthium bolivianum 'Quadricostatus', trồng xen giữa các tảng đá.
• Tiền cảnh: để trống. Lớp cát quá mỏng nên không trồng được gì. Khi Helanthium lớn và đâm ngó thì cây sẽ tự bò dần ra phía trước.

Lúc mới trồng bể nhìn khá trống, ống sưởi cũng lộ ra. Với kiểu bể này bạn phải kiên nhẫn chờ. Khoảng hai tuần sau cây sẽ che bớt các thiết bị.

Pha nước cho hợp với cá cũ

Nước được pha khoảng 50% nước máy và 50% nước RO, đúng tỷ lệ của bể cũ. Mục đích là giữ thông số nước gần giống cũ để cá không bị sốc khi chuyển về. Đổ đầy nước xong thì gắn lại lọc và sưởi.

Trong video

• Xem video từ ▶ 12:10 Bể đang được bày lũa và đá trên nền cát, chưa đổ nước.

Trang trí phần lũa trên mặt nước

Phần lũa nhô khỏi mặt nước có thể trồng thêm cây sống cạn (bán cạn) cho bể có thêm lớp xanh phía trên. Có hai thử nghiệm ở đây:

1. Dương xỉ trên đỉnh lũa. Đây là một cây dương xỉ thông thường mua ở cửa hàng cây cảnh. Gỡ khỏi chậu và rửa sạch đất bám rễ càng kỹ càng tốt, vì đất trồng cạn chứa nhiều dinh dưỡng và dễ gây rêu hại (algae) khi lọt vào bể. Dương xỉ không thích quá ướt, nên rễ được bọc trong một túi bông lọc rồi mới đặt lên lũa. Túi bông này phần nào giữ rễ và hạn chế lượng nước ngấm vào. Cách này vẫn là thử nghiệm, chưa biết có hiệu quả hay không.
2. Rêu trên lũa bằng Terra tape. Terra tape là một loại vải giữ ẩm rất tốt. Đặt một miếng lên lũa rồi đặt rêu (ở đây dùng Amblystegium serpens) lên trên, vải sẽ giữ rêu luôn ẩm. Độ ẩm không khí quanh bể thấp nên chưa chắc rêu lên tốt. Đây cũng là thử nghiệm.

Lúc đầu cây dương xỉ có thể trông lạc lõng vì dưới nước chưa có nhiều màu xanh. Khi cây dưới nước lên dày thì phần trên và phần dưới sẽ cân đối hơn.

Thả cá và sau hai tuần

Thường thì nên chờ cây lên một thời gian rồi mới thả cá. Lần này cá được thả ngay vì thau tạm không phải chỗ tốt cho cá ở lâu, còn bể mới thì sạch và lọc đã có sẵn vi sinh. Đàn cá gồm neon xanh (green neon tetra), cá chì lùn (dwarf pencilfish), rất nhiều chuột pygmy (pygmy corydoras), tép và vài loài khác.

Trong video

• Xem video từ ▶ 17:50 Cận cảnh lũa và đá trong bể, cây mới bắt đầu lên.
• Xem video từ ▶ 18:00 Bể mới với lũa, đá và cây dương xỉ gắn trên lũa.

Sau hai tuần, cây đã lên khá nhiều nhưng vẫn cần dày hơn. Cây dương xỉ trên lũa có vài chỗ bị khô nhưng đã ra nhiều lá non. Bể đang dần giống với hình dung ban đầu và cần thêm vài tuần nữa để hoàn chỉnh.