Set hai bể giống hệt nhau để so sánh có CO2 và không CO2

Bể có CO2 và bể không CO2 khác nhau bao nhiêu là chuyện dân chơi bàn hoài. Cách dễ thấy nhất là set hai bể y hệt nhau rồi chỉ để lại đúng một chỗ khác: một bể châm CO2, bể kia không. Bài này đi qua từng bước set cặp bể như vậy, từ cân nền, dựng bố cục, chọn cây đến chế độ đèn và thay nước.

Đây mới là phần dựng bể. Cây chưa kịp lên nên chưa có kết quả nào, và bài cũng không kết luận CO2 hơn hay kém. Nếu muốn tự làm một thí nghiệm tương tự ở nhà, bạn có thể dựa vào các bước dưới đây.

Thế nào là một phép so sánh công bằng

Muốn biết CO2 tạo ra khác biệt gì thì mọi thứ khác phải giống nhau. Hai bể ở đây đều là bể kính trắng không viền, dung tích 20 lít, dùng cùng một loại đèn. Hai bể cũng dùng cùng một loại nền và cùng kiểu bố cục, trồng cùng các loài cây với số lượng gần bằng nhau. Bể bên trái có CO2, bể bên phải không có.

Thí nghiệm cố tình bỏ bớt những thứ dễ làm sai lệch kết quả:

• Không châm phân nước. Bể có CO2 thường cần nhiều phân hơn bể không CO2. Nếu châm cho hai bể bằng nhau thì bể này thiếu, bể kia dư. Còn châm khác nhau thì lại thêm một chỗ khác biệt. Vì vậy cả hai bể chỉ sống nhờ dinh dưỡng sẵn có trong phân nền.
• Không dùng phân nhét gốc (root tabs). Cây nào nằm gần viên phân sẽ có lợi hơn cây ở xa, và kết quả sẽ khó đọc.

Chọn nền và cân cho đều

Nền là phân nền (aquasoil) loại giàu dinh dưỡng, tương tự ADA Amazonia hay Tropica Soil. Có ba lý do để chọn loại này. Phân nền là thứ quen tay nhất khi set bể. Nó cho bể không CO2 cơ hội tốt nhất để cây lên. Và nó có sẵn dinh dưỡng nên bể chạy được khá lâu mà không cần châm phân nước.

Để hai bể nhận lượng nền bằng nhau, bạn cân trước khi đổ:

1. Cân 1,5 kg phân nền vào một cái bát rồi đổ vào bể thứ nhất.
2. Cân thêm 1,5 kg nữa và đổ tiếp. Với bể 20 lít, 3 kg là vừa đủ.
3. Làm y như vậy với bể thứ hai, cũng 3 kg.

Dựng bố cục giống nhau và cố định lũa

Thí nghiệm là về cây, nhưng không ai muốn trong nhà có hai cái bể trông như ruộng rau. Vì vậy mỗi bể vẫn có bố cục đàng hoàng: ba viên đá nhỏ (một lớn, một vừa, một nhỏ) và hai khúc lũa spider wood đen. Bố cục rất đơn giản, làm chừng năm phút là xong.

Làm bể thứ hai giống bể thứ nhất khó hơn mình tưởng. Đá và lũa không viên nào khúc nào giống viên nào khúc nào, nên chỉ làm được hai bể na ná nhau chứ không giống hệt.

Lũa dễ nổi, nên phải dán chặt vào đá trước khi đổ nước:

1. Xé vài mẩu giấy ăn nhỏ.
2. Nhét giấy vào khe chỗ lũa chạm đá.
3. Nhỏ keo dán siêu dính dạng lỏng lên trên mẩu giấy. Chỉ vài giây là keo cứng lại.
4. Dán ở năm sáu điểm cho đến khi lắc lũa không còn nhúc nhích.

Dán kỹ mất thêm chút thời gian nhưng đỡ được nhiều phiền về sau. Mấy đốm giấy trắng lộ ra trông hơi xấu, lát nữa trồng rêu hoặc cây phủ lên là che được.

Chọn cây gì cho cả hai bể

Cây chọn gần như toàn loại dễ trồng, để bể không CO2 cũng có cơ hội phát triển:

Trước khi trồng, bạn nên vẽ sơ đồ ra giấy. Có sơ đồ thì dễ hình dung cây nào ở đâu, và trồng bể thứ hai cũng dễ bám theo bể thứ nhất hơn.

Trồng cây sao cho hai bể đều nhau

1. Lấy cây ra khỏi chậu và chia thành từng nhúm nhỏ.
2. Cây thân dài như Ludwigia thì đừng cắm nguyên cây, vì trông sẽ cao lêu nghêu. Cắt đôi thân rồi trồng cả phần gốc lẫn phần ngọn. Cây thấp xuống, mọc lại từ đầu và chuyển dần sang dạng lá thủy sinh. Với Rotala 'Orange Juice' cũng có thể làm tương tự.
3. Ở bể thứ nhất, trồng thảm thưa tay một chút để còn đủ cây cho bể thứ hai.
4. Trồng xong bể thứ hai, còn dư bao nhiêu thì dặm thêm vào chỗ trống của cả hai bể. Miễn là lúc bắt đầu, hai bể có lượng cây gần bằng nhau.

Đèn, CO2 và thay nước trong những tuần đầu

• CO2: chỉ bể bên trái có, hẹn giờ từ 11:30 đến 20:00. CO2 mở sớm hơn đèn một tiếng rưỡi. Người ta thường làm vậy để nước có sẵn CO2 khi đèn bật.
• Đèn: cả hai bể bật từ 13:00 đến 21:00, khoảng 8 tiếng, ở khoảng 75% công suất. Mức này đủ để cây lên khá. Đèn cũng không quá mạnh, nên bể không CO2 ít bị rêu hại (algae) bùng lên thành bát canh xanh.
• Thay nước: tuần đầu thay mỗi ngày, vì phân nền mới nhả khá nhiều dinh dưỡng. Tuần thứ hai thay cách ngày, rồi giãn dần cho đến khi còn mỗi tuần một lần.
• Phân nước: không châm, ít nhất là trong tháng đầu.
• Cây nổi: thả thêm một ít ở cả hai bể. Cây nổi hút bớt dinh dưỡng dư và làm ánh sáng dịu xuống một chút.

Theo dõi những gì trong thời gian chạy bể

Khi so hai bể, bạn nên ghi lại mấy điểm sau:

• Tốc độ cây lên ở từng bể.
• Rêu hại mọc nhiều hay ít, mọc ở đâu.
• Sức khỏe chung của cây.
• Màu cây, nhất là sắc đỏ của Ludwigia repens và sắc cam của Rotala 'Orange Juice'.

Thí nghiệm dự kiến chạy khoảng hai tháng, có thể lâu hơn. Chuyện có thả cá tép vào hay không thì vẫn chưa quyết. Lúc này hai bể mới vừa trồng xong nên chưa thể nói bể nào hơn bể nào.

Bắt đầu từ đâu

1. Chọn hai bể cùng cỡ và cùng loại đèn, rồi cân nền cho hai bể bằng nhau.
2. Dựng bố cục đơn giản, dán chặt lũa vào đá bằng keo và giấy ăn trước khi đổ nước.
3. Chọn cây dễ, vẽ sơ đồ trồng, chia cây đều cho hai bể.
4. Đặt đèn hai bể cùng giờ, cùng công suất, thay nước dày trong tuần đầu và ghi chép đều đặn để so sánh.