สไตรป์แพนแชกซ์

ต้องมีฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิท เพราะปลาชนิดนี้ขึ้นชื่อว่าชอบกระโดด ตู้ปลาควรมีฝาปิดที่แน่นหนา เนื่องจากเป็นปลาที่กระโดดเก่งมาก

สไตรป์แพนแชกซ์ (Aplocheilus lineatus) เป็นปลาคิลลี่ฟิชกินเนื้อจากคาบสมุทรอินเดียและทางตอนเหนือของศรีลังกา โตได้ถึง 10 ซม. (ความยาวรวม) อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำถาวร ตั้งแต่ลำธารและทะเลสาบบนภูเขาไปจนถึงหนองบึงและนาข้าว และไม่ใช่ปลาชนิดที่มีวงจรชีวิตแบบปีเดียว (annual) ส่วนโกลเด้นวันเดอร์แพนแชกซ์ (golden wonder panchax) ที่ขายกันในวงการเป็นสีทองที่ผู้เลี้ยงคัดสายพันธุ์ขึ้นมา ไม่พบในธรรมชาติ1

ความยาวรวม: 10 ซม. ขนาดพื้นตู้: 75 × 30 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 68 ลิตร

75 × 30 × 30 ซม. – ประมาณ 68 ลิตร1

• อุณหภูมิ: 24–27 °C
• ค่า pH: 6.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 5–20 dGH1

ปลาชนิดนี้เหมาะกับตู้ที่แสงสลัว มีไม้น้ำปลูกหนาแน่นเป็นบางส่วน และจัดขอนไม้กับหินให้เป็นที่หลบซ่อน แนะนำให้มีไม้น้ำลอยผิวน้ำด้วย ตู้ปลาควรมีฝาปิดที่แน่นหนา เนื่องจากเป็นปลาที่กระโดดเก่งมาก1

ค่อนข้างกินง่าย แม้ในธรรมชาติจะเป็นปลากินเนื้อ แต่เมื่อเลี้ยงในตู้ปลามักจะยอมรับทั้งอาหารสด อาหารแช่แข็ง และอาหารแห้ง1

แม้จะเป็นปลากินเนื้อ แต่ A. lineatus ก็เลี้ยงรวมกับปลานิสัยสงบที่ตัวใหญ่เกินกว่าจะถูกกินเป็นอาหารได้ ปลาที่เหมาะจะเลี้ยงร่วม ได้แก่ ปลาหมอสีนิสัยสงบ ปลาคาราซินขนาดใหญ่ ปลาแพะ Corydoras และปลาซักเกอร์กลุ่ม loricariid ปลาชนิดนี้อาจก้าวร้าวต่อปลาชนิดเดียวกัน แต่หากตู้ใหญ่พอก็เลี้ยงเป็นกลุ่มได้1

ตัวผู้มีสีสันสดกว่าและโตกว่าตัวเมีย แถบสีเข้มบนลำตัวด้านข้างของตัวผู้จะบางกว่าของตัวเมีย1

เพาะพันธุ์ได้ค่อนข้างง่าย ไข่เป็นแบบเหนียวติดวัสดุ ปลาจะวางไข่ไว้ตามไม้น้ำใบฝอยหรือไหมพรมวางไข่ (spawning mop) วิธีเพาะพันธุ์มีอยู่หลายวิธี และส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับความชอบของผู้เลี้ยงแต่ละคน ในที่นี้จะอธิบายวิธีที่นิยมที่สุด คือการเพาะด้วยปลาคู่เดียว ทั้งนี้ก็สามารถเพาะแบบเป็นกลุ่มได้เช่นกัน

ควรตั้งตู้เพาะพันธุ์ที่ใช้น้ำอ่อน เป็นกรดอ่อน ค่า pH 6.5 อุณหภูมิ 25.5 °C บางรายงานระบุว่า A. lineatus เพาะพันธุ์ได้ดีกว่าในน้ำที่กระด้างกว่านี้ ซึ่งน่าจะเป็นเพราะปลาชนิดนี้พบในธรรมชาติได้ในแหล่งอาศัยและพื้นที่ที่หลากหลายมาก ประชากรแต่ละแหล่งจึงต้องการสภาพน้ำต่างกัน หากปลาไม่ยอมวางไข่ในน้ำอ่อน ให้ลองค่อย ๆ เพิ่มค่า pH และความกระด้างทีละน้อยจนกว่าจะได้ผล

ตู้เพาะพันธุ์ควรมีแสงสว่างจ้า มีไม้น้ำลอยผิวน้ำไว้ให้หลบ และมีวัสดุสำหรับวางไข่จำนวนมาก เช่น ไม้น้ำใบฝอยอย่างมอสชวา (java moss) หรือไหมพรมวางไข่ที่ทำจากไนลอน ไม่จำเป็นต้องปูวัสดุพื้นตู้ และใช้ระบบกรองแบบเบา ๆ จากกรองฟองน้ำขนาดเล็กที่ทำงานด้วยปั๊มลมก็เพียงพอ ส่วนตัวพ่อแม่พันธุ์ควรขุนแยกตัวผู้และตัวเมียเป็นกลุ่มไว้คนละตู้ เพื่อป้องกันการวางไข่ที่ไม่ต้องการ ขุนด้วยอาหารสดปริมาณมาก เมื่อตัวเมียท้องอูมเห็นได้ชัดว่ามีไข่ ให้คัดคู่ที่ดีที่สุดมาใส่รวมกันในตู้เพาะพันธุ์ โดยปกติปลาจะวางไข่ในเช้าวันถัดไป

ปลาคู่นี้จะวางไข่ทุกวัน วันละ 10-30 ฟองทุก 24 ชั่วโมง ต่อเนื่องประมาณ 2 สัปดาห์ เมื่อพบไข่ควรค่อย ๆ เก็บออก ควรปล่อยให้ปลาแต่ละคู่วางไข่เพียงประมาณหนึ่งสัปดาห์ แล้วจึงย้ายกลับไปตู้ขุน เพราะการวางไข่ทำให้ปลา (โดยเฉพาะตัวเมีย) เหนื่อยมาก และอาจอ่อนล้าและอ่อนแอลงได้หากปล่อยไว้นานเกินไป

ควรย้ายไข่ทุกวันไปยังตู้ขนาดเล็กที่ใส่น้ำจากตู้เพาะพันธุ์ลึก 2.5–5 ซม. และเติมเมทิลีนบลู 1-3 หยด ขึ้นอยู่กับปริมาตรน้ำ ควรตรวจภาชนะนี้ทุกวันเพื่อหาไข่ที่ขึ้นรา และใช้หลอดดูดเก็บออก ไข่จะฟักภายใน 11-14 วัน ขึ้นอยู่กับอุณหภูมิ

เมื่อลูกปลาใช้ถุงไข่แดงหมดแล้ว ก็ตัวโตพอจะกินลูกไรทะเลแรกฟักได้ทันที และจะกินไมโครเวิร์มได้ตั้งแต่ประมาณวันที่สาม ควรเฝ้าดูอย่างใกล้ชิดและคัดแยกขนาดเมื่อลูกปลาโตขึ้น เพราะลูกปลาตัวใหญ่จะกินตัวที่เล็กกว่าในครอกเดียวกัน1

กระจายพันธุ์กว้างขวางในคาบสมุทรอินเดีย และพบได้ทางตอนเหนือของศรีลังกาด้วย

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือเมืองมุมไบ ประเทศอินเดีย

มีการนำไปปล่อยและแพร่พันธุ์ในสิงคโปร์และฮ่องกง1

พบได้ในแหล่งอาศัยหลากหลาย ทั้งลำธารและทะเลสาบบนภูเขา บ่อน้ำในที่ราบลุ่ม หนองบึง และนาข้าว บางครั้งพบในบริเวณปากแม่น้ำที่เป็นน้ำกร่อย และพบมากที่สุดในบริเวณที่มีพืชห้อยลงมาเหนือน้ำหรือมีพืชปกคลุมผิวน้ำ1

สีทองที่เป็นที่นิยมของปลาชนิดนี้คือตัวที่มักขายกันในชื่อ "golden wonder panchax" (โกลเด้นวันเดอร์แพนแชกซ์) ซึ่งผู้เลี้ยงคัดสายพันธุ์ขึ้นมาและไม่พบในธรรมชาติ นอกจากนี้ยังมีสายพันธุ์สีแดง และมีปลาตามแหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบอีก 2-3 แบบให้เลือก บางแบบขายในชื่อ striped panchax หรือ sparkling panchax

ต่างจากปลาคิลลี่ฟิชอีกหลายชนิด ปลาชนิดนี้มักพบในแหล่งน้ำถาวรและไม่ใช่ปลาชนิดที่มีวงจรชีวิตแบบปีเดียว (annual) ในประเทศถิ่นกำเนิดมีการใช้ปลาชนิดนี้เป็นวิธีควบคุมยุงทางชีวภาพ1