ปลาก้าง

ต้องมีฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิท เพราะเป็นปลาที่ขึ้นชื่อเรื่องการกระโดด การใช้ฝาปิดที่แน่นหนาเป็นสิ่งจำเป็น เนื่องจากปลาในสกุล Channa ขึ้นชื่อมากในเรื่องความสามารถในการหนีออกจากตู้1

แนะนำให้ใช้ตู้ปลาที่มีขนาดพื้นตู้อย่างน้อย 120 × 45 ซม. ปริมาตรที่ระบุไว้คือประมาณ 243 ลิตร

ความลึกของน้ำมีความสำคัญน้อยกว่า แต่ไม่ควรต่ำกว่า 30 ซม.1

อุณหภูมิ: 18–28 °C การรู้ว่าปลามาจากแหล่งใดจะเป็นประโยชน์ เพราะประชากรจากเขตที่อากาศเย็นกว่า เช่น ทางตอนเหนือของอินเดีย น่าจะต้องการช่วงอุณหภูมิเย็นในฤดูหนาว ส่วนประชากรจากเขตร้อนน่าจะอยู่ได้ดีในอุณหภูมิที่ค่อนข้างคงที่

ค่า pH: 5.0–8.0

ความกระด้าง (GH): 1–20 dGH1

เช่นเดียวกับปลาช่อนสกุล Channa ขนาดเล็กส่วนใหญ่ ปลาชนิดนี้ชอบตู้ที่มีแสงสลัวและมีที่หลบซ่อนมากมาย เช่น ไม้น้ำ กิ่งขอนไม้ ท่อดินเผา กระถางต้นไม้ เป็นต้น จัดวางให้เกิดซอกมุม ช่องหลบ และจุดที่มีร่มเงาเชื่อมต่อกัน พืชลอยผิวน้ำอย่าง Ceratopteris spp. ก็เป็นที่ชื่นชอบเช่นกัน และช่วยให้ปลาไม่ค่อยหลบซ่อนตัว

การใช้ฝาปิดที่แน่นหนาเป็นสิ่งจำเป็น เนื่องจากปลาในสกุล Channa ขึ้นชื่อมากในเรื่องความสามารถในการหนีออกจากตู้ และควรเว้นช่องว่างระหว่างฝากับผิวน้ำไว้ เพราะปลาต้องการเข้าถึงชั้นอากาศชื้นเหนือผิวน้ำ1

เป็นปลาที่กินเนื้อเป็นอาหารเท่านั้น ในธรรมชาติกินปลาตัวเล็กและแมลงเป็นหลัก แต่ในที่เลี้ยงส่วนใหญ่ปรับตัวมากินอาหารที่ไม่ใช่ของเป็นได้ดี บางตัวอาจยอมกินอาหารแห้ง แต่ไม่ควรใช้อาหารแห้งเป็นอาหารหลักเด็ดขาด

ปลาวัยอ่อนให้กินหนอนแดง ไส้เดือนดินตัวเล็ก กุ้งสับ และอาหารทำนองเดียวกันได้ ส่วนปลาโตเต็มวัยจะกินเนื้อปลาหั่นเป็นชิ้น กุ้งทั้งตัว หอยแมลงภู่ กุ้งฝอยเป็น ไส้เดือนดินตัวใหญ่ ฯลฯ

ไม่ควรให้ปลาชนิดนี้กินเนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหรือเนื้อสัตว์ปีก เช่น หัวใจวัวหรือไก่ เพราะไขมันบางชนิดในเนื้อเหล่านี้ปลาไม่สามารถเผาผลาญได้อย่างเหมาะสม และอาจทำให้เกิดไขมันสะสมมากเกินไป หรือถึงขั้นทำให้อวัยวะเสื่อมสภาพ ในทำนองเดียวกัน การใช้ปลาเหยื่อ เช่น ปลาออกลูกเป็นตัวหรือปลาทองตัวเล็ก ก็ไม่มีประโยชน์ เพราะมีความเสี่ยงที่จะนำปรสิตหรือโรคเข้ามา และมักมีคุณค่าทางอาหารไม่สูง เว้นแต่จะได้รับการขุนมาอย่างเหมาะสมก่อน1

โดยทั่วไปปลาในสกุล Channa เหมาะที่สุดที่จะเลี้ยงในตู้เฉพาะชนิด แต่ C. gachua สามารถเลี้ยงรวมในตู้ที่เลือกเพื่อนร่วมตู้มาอย่างดีได้ โดยเลี้ยงร่วมกับปลานิสัยสงบที่ไม่หวงอาณาเขตและตัวใหญ่เกินกว่าจะถูกมองว่าเป็นเหยื่อ

ปลาวัยอ่อนเลี้ยงรวมกันได้ แต่เมื่อเริ่มเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์มักเริ่มแสดงพฤติกรรมก้าวร้าวต่อกัน แม้ว่าเรื่องนี้จะแตกต่างกันไปบ้างตามประชากร (ดู 'การกระจายพันธุ์')

หากปลาจับคู่กันได้ คู่นั้นมักจะไม่ทำร้ายกัน แต่จะก้าวร้าวต่อปลาชนิดเดียวกันตัวอื่น1

ในประชากรส่วนใหญ่ ตัวผู้จะมีครีบหลังและครีบก้นยาวกว่าตัวเมีย และบางครั้งมีลวดลายสีสันเข้มกว่า

ตัวเมียมักโตกว่าตัวผู้และมีลำตัวลึกกว่า โดยเฉพาะเมื่อมีไข่เต็มท้อง1

เป็นปลาที่อมไข่ในปาก และมีการเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยงเป็นประจำ

ตัวเมียของบางประชากรมีรายงานว่าผลิตไข่ที่ไม่ได้รับการผสมออกมาเพื่อเป็นอาหารให้ลูกปลาเมื่อลูกปลาเริ่มว่ายน้ำได้อย่างอิสระ

ต้องระวังไม่เลี้ยงปลาต่างประชากรรวมกัน เพราะบางประชากรอาจผสมข้ามกันได้1

ปัจจุบันถือว่ามีเขตการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติกว้างใหญ่มาก ตั้งแต่อิหร่านไปจนถึงไต้หวันและบาหลี โดยมีบันทึกการพบในอิหร่าน อิรัก อัฟกานิสถาน ปากีสถาน เนปาล อินเดีย ศรีลังกา บังกลาเทศ ภูฏาน จีน เมียนมา ไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย และสิงคโปร์ (แต่ให้ดู 'หมายเหตุ' ประกอบ)

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'บ่อและคูน้ำในเบงกอล' ซึ่งชื่อเบงกอลในอดีตใช้เรียกภูมิภาคทางภูมิศาสตร์ในลุ่มแม่น้ำคงคาตอนล่าง ปัจจุบันส่วนใหญ่แบ่งอยู่ระหว่างประเทศบังกลาเทศกับรัฐเบงกอลตะวันตกของอินเดีย1

เป็นปลาที่อยู่ได้หลากหลายสภาพ มีการเก็บตัวอย่างได้จากแหล่งที่อยู่อาศัยหลายประเภท แต่มักหลีกเลี่ยงน้ำที่ไหลเชี่ยวมาก

เช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกัน ปลาชนิดนี้ทนต่อสภาพน้ำที่ออกซิเจนต่ำได้ เพราะสามารถหายใจเอาอากาศจากเหนือผิวน้ำได้ (ดู 'หมายเหตุ')1

มีหลักฐานชัดเจนที่ชี้ว่า C. gachua ตามที่เข้าใจกันในปัจจุบันเป็นกลุ่มของหลายชนิดที่หน้าตาคล้ายกัน และจำเป็นอย่างยิ่งต้องมีการทบทวนอนุกรมวิธานของกลุ่มนี้ Ng et al. (1999) ระบุว่าพบจุดสีดำเล็กๆ บนลำตัวของตัวอย่างจากอินโดจีน แต่ไม่พบในตัวอย่างจากอินเดียและหมู่เกาะซุนดาใหญ่ อย่างไรก็ตาม ต่อมา Tan และ Ng (2005) ได้พบลวดลายคล้ายกันในตัวอย่างจากจังหวัดจัมบี เกาะสุมาตรา

ในตอนนี้ ประชากรทั้งหมดถูกเรียกว่า C. gachua และรวมไว้ด้วยกันในที่นี้ ยกเว้นประชากรหนึ่งจากเวียดนามที่ได้รับการบรรยายเป็นชนิด Channa longistomata (Nguyen et al., 2012) ส่วนปลาจากประเทศไทยและมาเลเซียคาบสมุทรบางครั้งถูกเรียกด้วยชื่อที่ไม่ถูกต้องตามหลักการตั้งชื่อ คือ C. limbata (Cuvier, 1831)

ปลาชนิดนี้มักถูกสับสนกับปลาในสกุลเดียวกันคือ C. orientalis แต่ชนิดนั้นเป็นปลาเฉพาะถิ่นของศรีลังกาและไม่มีครีบท้อง

ปลาในวงศ์ Channidae มักถูกเรียกว่า 'snakehead' (ปลาหัวงู) เนื่องจากปลาส่วนใหญ่ในวงศ์นี้มีเกล็ดขนาดใหญ่บนหัว ซึ่งชวนให้นึกถึงเกล็ดผิวหนัง (แผ่นเกล็ดบนหัว) ของงู ปัจจุบันมีชนิดที่ได้รับการยอมรับมากกว่า 30 ชนิด แต่ความหลากหลายของกลุ่มนี้น่าจะมีมากกว่านั้นอย่างมีนัยสำคัญ

มีการเสนอว่ามีกลุ่มทางสายวิวัฒนาการที่แยกจากกันชัดเจน โดยกลุ่มชนิด C. gachua ที่เสนอไว้ของ Britz (2008) ประกอบด้วย C. orientalis, C. gachua, C. bleheri, C. burmanica, C. barca, C. aurantimaculata และ C. stewartii นอกจากนี้ปลาชนิดต่างๆ จากอินเดียตะวันออกเฉียงเหนือยังถูกแบ่งออกเป็นกลุ่ม C. marulius และกลุ่ม C. gachua (Vishwanath และ Geetakumari, 2009)

กลุ่มหลังมีลักษณะเด่นจากลักษณะต่อไปนี้ร่วมกัน: มีคอคอด (isthmus) เป็นรูปตัว U; รูรับความรู้สึกบนหัวเรียงเป็นแถวเดียวอย่างสม่ำเสมอ; มีเกล็ดแบบไซคลอยด์ขนาดใหญ่หนึ่งหรือสองเกล็ดที่ขากรรไกรล่างแต่ละข้าง; ไม่มีไฮพูราโพฟิซิส (hypurapophysis) ที่เป็นหนามแหลมเด่นชัด; ไม่มีหรือมีแผ่นฟันหนึ่งแผ่นที่กระดูก epibranchial; ไม่มีกระดูกยูโรสไตล์ (urostyle) ที่ยาว

ปลาที่ใช้ในการศึกษาดังกล่าวควรเป็นตัวแทนของ C. gachua ในความหมายแคบ (sensu stricto) โดยพิจารณาจากแหล่งที่มา และแยกออกจากปลาสกุล Channa ชนิดอื่นจากตอนเหนือของอินเดียได้ด้วยลักษณะต่อไปนี้: คอคอดรูปตัว U; รูรับความรู้สึกบนหัวเรียงเดี่ยว; มีครีบท้อง; มีแผ่นฟันทั้งสองด้านของซี่เหงือกอันแรก; ครีบอกมีแถบสีดำพาดขวาง; ด้านข้างลำตัวไม่มีจุดสีดำจำนวนมาก; ลำตัวส่วนบนไม่มีแถบ; มีเกล็ดตามแนวข้างลำตัว 45-46 เกล็ด

ลักษณะรองสุดท้าย (ลำตัวส่วนบนไม่มีแถบ) ค่อนข้างขัดกับคำบรรยายดั้งเดิมของ Hamilton ซึ่งระบุว่า 'มีแถบสีเข้มหลายแถบพาดขวางจากหลังลงมาถึงเส้นข้างลำตัว โดยลาดเฉียงลงไปทางด้านหน้า'

ปลาในสกุล Channa ทุกชนิดมีอวัยวะช่วยหายใจเสริมเป็นช่องเหนือเหงือก (suprabranchial chamber) หนึ่งคู่ อยู่ด้านหลังและเหนือเหงือก แต่ช่องเหล่านี้ไม่ใช่อวัยวะแบบลาบิรินท์ หากบุด้วยเยื่อบุผิวสำหรับหายใจ ช่องเหล่านี้ทำให้ปลาหายใจเอาอากาศได้ และอยู่รอดในสภาพน้ำที่ออกซิเจนต่ำ หรือแม้แต่อยู่นอกน้ำได้เป็นเวลานานพอสมควร ในตู้ปลามักเห็นปลาขึ้นมาที่ผิวน้ำเพื่อฮุบอากาศ1