ทำความสะอาดกระจกตู้ปลา: ขูดตะไคร่ ลบคราบหินปูนขาว และขัดรอยขีดข่วน

เรื่องที่ควรรู้ก่อนลงมือ

อะคริลิกนิ่มกว่ากระจกและเป็นรอยง่ายกว่า ก่อนทำความสะอาดจึงต้องดูให้แน่ใจว่าตู้ของเราทำจากวัสดุอะไร รอยขีดข่วนด้านนอกตู้แก้ง่ายกว่ารอยด้านใน เพราะถ้าจะซ่อมด้านในอาจต้องย้ายปลาออกและสูบน้ำออกก่อน

• คราบขาวตามแนวผิวน้ำ คือหินปูน เกิดจากแร่ธาตุที่ค้างอยู่บนกระจกหลังน้ำระเหยไป
• รอยขีดข่วน บางรอยจางมาก ควรตรวจกระจกทุกด้านเป็นประจำในที่ที่มีแสงดี
• ลองใช้เล็บลากผ่านรอย ถ้าเล็บสะดุด รอยนั้นน่าจะลึกเกินกว่าจะขัดออกได้ง่าย ๆ

สาเหตุของรอยขีดข่วนและคราบ

• กรวดครูดกับกระจก ใช้ฝอยเหล็กขัด หรือของกระแทกโดนตู้โดยไม่ได้ตั้งใจ
• ทรายหรือเศษกรวดติดอยู่ในแผ่นแม่เหล็กขัดกระจก แล้วลากเป็นรอยถาวร
• ทรายสีเข้มบางชนิดมีผงแม่เหล็กปนอยู่ ใช้แม่เหล็กขัดใกล้พื้นตู้จึงต้องระวังเป็นพิเศษ
• ใบมีดทื่อเป็นตัวที่ทำให้กระจกเป็นรอย ถ้าใบมีดเริ่มฝืดเวลาขูดให้เปลี่ยนใบใหม่
• เติมน้ำที่ระเหยไปด้วยน้ำที่ยังไม่ผ่านการปรับสภาพ แร่ธาตุจะเพิ่มขึ้นทุกครั้งที่เติม จนคราบน้ำกระด้างสะสมมากขึ้นเรื่อย ๆ

ขั้นตอนทำความสะอาดกระจกด้านใน

1. เช็ดกระจกด้านในก่อนเปลี่ยนน้ำ ตะไคร่ที่หลุดออกมาจะได้ออกไปพร้อมน้ำเก่า
2. ตรวจแผ่นแม่เหล็กขัดกระจกทุกครั้งก่อนใช้ว่าไม่มีทรายหรือกรวดติดอยู่
3. เลือกแม่เหล็กที่รองรับความหนาของกระจกตู้ ถ้าใช้แม่เหล็กสำหรับกระจกบางกับกระจกหนา แรงดูดจะไม่พอและแม่เหล็กจะหลุดง่าย
4. ลากแม่เหล็กช้า ๆ เป็นแนวตรง จะได้ไม่มีตะไคร่หลงเหลือ
5. มุมตู้ แนวพื้นตู้ และจุดที่แม่เหล็กเข้าไม่ถึง ให้ใช้ที่ขูดแบบมือจับ
6. ตะไคร่ทั่วไปใช้ใบมีดพลาสติก ส่วนใบมีดโลหะใช้ได้กับกระจกเท่านั้น และใช้เฉพาะกับคราบที่ขูดออกยาก
7. ตะไคร่จุดเขียวบนกระจก ให้วางใบมีดราบกับกระจก ทำมุมต่ำ ใบมีดจะได้ไม่จิกเนื้อกระจก

ขั้นตอนทำความสะอาดกระจกด้านนอก

1. คราบนิ้วมือและฝุ่นส่วนใหญ่เช็ดออกได้ด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์ชุบน้ำหมาด ๆ
2. ถ้าจะใช้น้ำยาเช็ดกระจก ให้ฉีดลงบนผ้า อย่าฉีดลงบนกระจก ละอองน้ำยาจะได้ไม่ไหลลงตู้ผ่านช่องฝา
3. เช็ดตามด้วยผ้าแห้งอีกรอบ

ขั้นตอนลบคราบหินปูนขาว

1. ถ้าจะใช้น้ำส้มสายชูทำความสะอาดคราบด้านในตู้ ให้ย้ายปลาไปไว้ในตู้พักที่เตรียมไว้ก่อน
2. ใช้เฉพาะน้ำส้มสายชูขาว น้ำส้มสายชูชนิดอื่นอาจมีสิ่งเจือปน เช่น ยีสต์หรือซัลไฟต์ แหล่งข้อมูลแนะนำความเข้มข้นไม่ตรงกัน แหล่งหนึ่งให้ใช้แบบเจือจาง อีกแหล่งให้ใช้ผ้าชุบน้ำส้มสายชูขาวแบบไม่เจือจาง
3. วางผ้าที่ชุบน้ำส้มสายชูทาบคราบไว้ 10–15 นาที แล้วเช็ดหรือขูดออก คราบที่ฝังแน่นให้ทำซ้ำ
4. คราบหินปูนเก่าที่หนามาก ให้ใช้น้ำส้มสายชูทำให้คราบนิ่มก่อน แล้วค่อยขูดด้วยใบมีดโดยทำมุมต่ำ (ใช้กับตู้กระจกเท่านั้น)
5. ล้างน้ำส้มสายชูออกให้หมดทุกจุดก่อนเติมน้ำ เพราะน้ำส้มสายชูทำให้ค่า pH เปลี่ยน ปลาอาจเครียด เมือกที่ผิวตัวอาจเสียหาย หรือปลาอาจตายได้

ห้ามใช้เด็ดขาด: น้ำยาขจัดคราบหินปูนสำหรับห้องน้ำหรืออ่างล้างจาน เพราะเป็นพิษต่อปลา

ขั้นตอนขัดรอยขีดข่วนบนตู้กระจก

1. รอยตื้น: เช็ดจุดที่เป็นรอยด้วยผ้านุ่มชุบน้ำหมาด ๆ ถูน้ำยาขัดเบา ๆ เป็นวงกลม ล้างออก แล้วทำซ้ำถ้ายังไม่หาย
2. ใช้ผงซีเรียมออกไซด์: ผสมผงกับน้ำให้เป็นของเหลวข้น ๆ บาง ๆ แล้วขัดด้วยแผ่นขัด ระหว่างขัดให้ฉีดน้ำหรือเติมส่วนผสมเรื่อย ๆ กระจกจะได้ไม่ร้อน ซีเรียมออกไซด์ใช้กับกระจกเท่านั้น
3. รอยลึก: ขัดด้วยกระดาษทรายน้ำเบอร์ละเอียดมากร่วมกับน้ำยาขัด เริ่มจากเบอร์ที่ละเอียดที่สุดก่อน และค่อยเปลี่ยนเป็นเบอร์หยาบขึ้นเฉพาะเมื่อจำเป็น
4. รอยร้าว หรือรอยลึกที่ขัดแล้วไม่หาย ควรให้ช่างหรือผู้เชี่ยวชาญดู

ขั้นตอนขัดรอยขีดข่วนบนตู้อะคริลิก

1. รอยตื้น: ทำความสะอาดจุดที่เป็นรอย ทาน้ำยาลบรอยสำหรับอะคริลิกโดยถูเป็นวงกลม แล้วขัดเงาด้วยผ้านุ่มสะอาดอีกผืน
2. น้ำยาขัดอะคริลิกแบบ 3 เบอร์: เริ่มจากเบอร์ที่อ่อนที่สุดที่ยังได้ผล คือ #1 แล้ว #2 และใช้ #3 กับรอยที่ลึกขึ้น ลากขัดตั้งฉากกับแนวรอย แล้วปิดท้ายด้วย #1 ส่วน #2 และ #3 ควรลองทาในจุดที่มองไม่เห็นก่อน
3. ชุดกระดาษทรายละเอียดพิเศษสำหรับอะคริลิก: เลือกเบอร์เริ่มต้นตามความลึกของรอย

   ลักษณะรอย	เบอร์เริ่มต้น
   รอยละเอียดมาก	4000 หรือ 6000
   รอยขนแมวและรอยถลอกเบา ๆ	2400 หรือ 3200
   รอยที่ใช้เล็บลากแล้วสะดุด	กระดาษทรายน้ำเบอร์ 320

   แล้วไล่เบอร์ตามลำดับ 1800, 2400, 3200, 4000, 6000 และจบที่ 8000
4. ขัดเป็นแนวตรง ไม่ขัดเป็นวงกลม ทุกครั้งที่เปลี่ยนเบอร์ให้หมุนทิศทางการขัด 90° และกระจายการขัดให้กว้าง 10–15 ซม. อย่าขัดซ้ำอยู่จุดเดียว
5. ขัดทีละพื้นที่ประมาณ 1–0.1 ตารางเมตร ให้แต่ละช่วงเหลื่อมกันเล็กน้อย การขัดแบบเปียกให้ผิวเรียบที่สุด
6. หลังขัดด้วยกระดาษทรายแล้ว ให้ขัดเงาต่อด้วยน้ำยาขัดพลาสติก

ขัดด้านในตู้ตอนที่ยังมีน้ำและปลาได้ไหม

• ผู้ผลิตชุดกระดาษทรายสำหรับอะคริลิกรายหนึ่งระบุว่าใช้ขัดด้านในตู้ได้ทั้งที่ยังมีน้ำและปลาอยู่ แต่ผงอะคริลิกอาจปนเปื้อนน้ำ จึงแนะนำให้เอาน้ำและปลาออกก่อน
• เรื่องน้ำยาขัดอะคริลิกแบบ 3 เบอร์ มีคำแนะนำ 2 แบบที่ขัดกัน แบบแรกบอกว่าตู้ที่มีน้ำอยู่ให้ใช้ขัดเฉพาะด้านนอก และใช้ด้านในได้เฉพาะตอนที่ตู้ว่างและแห้งสนิท แบบที่สองบอกว่าใช้ด้านในได้อย่างปลอดภัย ถ้าล้างและเช็ดออกให้หมดก่อนตั้งตู้
• ครีมกันไฟฟ้าสถิตสำหรับอะคริลิกใช้กับด้านนอกเท่านั้น ทาแล้วให้รีบเช็ดออก อย่าปล่อยให้แห้งคาผิว
• บางแหล่งแนะนำว่ารอยด้านในตู้ไม่ต้องขัด ปล่อยไว้แล้วหันตู้ให้มองเห็นรอยน้อยลงดีกว่า

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ใช้น้ำยาเช็ดกระจกตามบ้านกับด้านในตู้ แอมโมเนียและสารลดแรงตึงผิวในน้ำยาเป็นพิษต่อปลาและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง
• ใช้ฟองน้ำล้างจานที่เคยโดนสบู่หรือน้ำยาล้างจาน สารที่ตกค้างอาจทำให้ปลาตายได้
• ใช้ใบมีด ที่ขูดโลหะ ที่ขูดใบมีดสแตนเลส หรือแผ่นใยขัดสีเขียวกับตู้อะคริลิกหรือตู้พลาสติก ใบมีดสำหรับตู้กระจกต้องใช้กับตู้กระจกเท่านั้น
• ใช้ฝอยเหล็กหรืออุปกรณ์ที่มีความสากขัดกระจก
• ปล่อยให้น้ำส้มสายชูหยดลงตู้ที่มีน้ำอยู่ ซึ่งทำให้ค่า pH ลดลง
• ปล่อยคราบทิ้งไว้นานจนขจัดออกยากขึ้น

การป้องกัน

• ใช้แผ่นขัดหรือฟองน้ำที่ไม่สาก ทำมาสำหรับตู้ปลาโดยเฉพาะ จับของตกแต่งอย่างเบามือ และทำความสะอาดบ่อย ๆ จะได้ไม่ต้องขัดแรง
• ตู้อะคริลิกให้ใช้ที่ขูดพลาสติก บัตรพลาสติก หรือแผ่นขัดที่ใช้กับอะคริลิกได้ เลือกแม่เหล็กขัดที่ระบุว่าใช้กับอะคริลิกได้ และตรวจหาเศษทรายในแม่เหล็กให้ละเอียดกว่าปกติ
• แผ่นตาข่ายพลาสติกที่หุ้มแม่เหล็กจะเก็บทรายไว้ในร่อง ทรายจึงไม่สัมผัสกระจก เมื่อแผ่นตาข่ายเริ่มสึกให้เปลี่ยนใหม่
• เติมน้ำที่ระเหยไปอย่างสม่ำเสมอ และวัดค่า GH กับ KH เพื่อลดการเกิดหินปูน
• ถ้าน้ำประปาในพื้นที่ใช้คลอรามีน ควรรู้ว่าการพักน้ำทิ้งไว้ไม่ได้กำจัดคลอรามีน และเมื่อคลอรามีนสลายตัว ไม่ว่าจะสลายเองหรือสลายเพราะน้ำยาปรับสภาพน้ำ จะปล่อยแอมโมเนียออกมา

ตารางทำความสะอาดที่แนะนำ

ส่วนที่ทำ	ความถี่
กระจกด้านใน	สัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง
กระจกด้านนอก	ประมาณสัปดาห์ละครั้ง
คราบน้ำกระด้าง	เดือนละครั้ง

ตรวจหลังทำความสะอาด

• ส่องกระจกทุกด้านในที่ที่มีแสงดี เพื่อหารอยจาง ๆ ที่อาจเกิดขึ้นใหม่
• ลองใช้เล็บลากผ่านรอยที่ขัดแล้ว ถ้ายังสะดุดอยู่แสดงว่ารอยยังลึก
• ถ้าใช้น้ำส้มสายชูหรือน้ำยาขัด ต้องแน่ใจว่าล้างออกหมดแล้วก่อนเติมน้ำและย้ายปลากลับ