วิธีเลี้ยงปลาหมอฟลาวเวอร์ฮอร์น: เลือกตู้ น้ำ อาหาร และการเลี้ยงให้ขึ้นโหนก

ปลาหมอฟลาวเวอร์ฮอร์นคือปลาอะไร

ฟลาวเวอร์ฮอร์นเป็นปลาลูกผสมที่คัดสายพันธุ์ขึ้นมา ส่วนใหญ่มาจากการผสมปลาหมอสีอเมริกากลาง ในธรรมชาติไม่มีปลาชนิดนี้ ผู้เพาะพันธุ์ในมาเลเซียพัฒนาขึ้นจากการผสมปลาหมออย่าง Red Devil, Midas cichlid, Three Spot cichlid และ Redheaded cichlid ข้อมูลระบุว่าปลารุ่นแรกที่ขายกันอยู่ (Hua Luo Han) น่าจะเกิดขึ้นราวปี 1998 ส่วนสายคิงคามฟ้า (Kamfa) มาจากการผสมข้ามสายในปี 2000–2001 ฟลาวเวอร์ฮอร์นสืบพันธุ์ได้ ซึ่งต่างจากปลาลูกผสมอีกหลายชนิด

• ขนาด: ตัวโตยาวได้ 12–16 นิ้ว
• อายุ: แหล่งหนึ่งบอกราว 8–10 ปีถ้าเลี้ยงดี อีกแหล่งบอก 10–12 ปีถ้าเลี้ยงถูกวิธี
• นิสัย: ดุมากและหวงถิ่น เคยมีปลาทำร้ายเจ้าของขณะล้างตู้
• สีและลาย: ปลาเด็กจะเปลี่ยนสีและลายไปเรื่อย ๆ จนโตเต็มวัย จึงยังบอกไม่ได้ว่าโตแล้วจะออกมาหน้าตาแบบไหน

เลือกตู้และจัดตู้

ขนาดตู้ขั้นต่ำที่แต่ละแหล่งแนะนำ:

• แหล่งหนึ่ง: อย่างน้อย 200 ลิตรต่อปลาโตหนึ่งตัว และถ้าได้ 240 ลิตรขึ้นไปจะดีกว่า
• อีกแหล่ง: อย่างน้อย 55 แกลลอน (ขนาดที่เหมาะคือราว 4 ฟุต × 2 ฟุต) ถ้าเลี้ยงเป็นคู่ผสมพันธุ์ต้องใช้อย่างน้อย 125 แกลลอน และถ้าเลี้ยงรวมกับปลาตัวใหญ่ตัวอื่นต้องใช้อย่างน้อย 200 แกลลอน
• อีกแหล่งเสนอตู้ขนาดประมาณ 0.8 ม. × 0.4 ม. × 0.5 ม.

เรื่องการตกแต่ง ฟลาวเวอร์ฮอร์นว่ายไปมาเยอะและอาจกระแทกของในตู้จนบาดเจ็บ จึงควรใส่ของตกแต่งให้น้อยและใช้กรวดแค่บาง ๆ ตู้แบบไม่ปูพื้นหรือปูกรวดบาง ๆ ถือเป็นการจัดตู้มาตรฐานของปลาชนิดนี้ ปลาชอบขุดพื้นและถอนไม้น้ำ จึงปลูกไม้น้ำในตู้ได้ยาก

ระบบกรอง แหล่งหนึ่งแนะนำกรองนอกตู้ (canister) ที่หมุนเวียนน้ำได้อย่างน้อย 8–10 เท่าของปริมาตรตู้ต่อชั่วโมง อีกแหล่งบอกว่าให้ใช้ระบบกรองที่มีประสิทธิภาพและให้น้ำไหลระดับปานกลาง

คุณภาพน้ำ

ตัวเลขของแต่ละแหล่งต่างกันเล็กน้อย:

แหล่ง	อุณหภูมิ	ค่า pH	ความกระด้าง (GH)	อื่น ๆ
แหล่งที่ 1	26–28 °C	7.0–7.8	10–20 dGH	แอมโมเนียและไนไตรต์เป็นศูนย์
แหล่งที่ 2	80–89 °F	6.5–7.8	9–20 dGH	กรองดี น้ำไหลปานกลาง
แหล่งที่ 3	25–30 °C	7.5–8 (ค่าที่เหมาะ)	–	–

มีแหล่งหนึ่งเตือนว่าน้ำที่เย็นเกินไปอาจทำให้ปลาป่วยเกี่ยวกับระบบย่อยอาหาร

การดูแลประจำ

1. เปลี่ยนน้ำ: แหล่งหนึ่งแนะนำให้เปลี่ยน 30–40% ทุกสัปดาห์ อีกแหล่งแนะนำให้เปลี่ยนบางส่วนทุก 5–7 วัน
2. ปรับสภาพน้ำ: ทุกครั้งที่เปลี่ยนน้ำให้ใช้น้ำยากำจัดคลอรีนที่กำจัดคลอรามีนได้ด้วย
3. เปิดไฟ: เปิดไฟวันละ 8–12 ชั่วโมง
4. ให้อาหาร: ให้ตามวัยของปลา (ดูหัวข้อถัดไป)

อาหารและวิธีให้

อาหารหลัก: แหล่งหนึ่งแนะนำอาหารเม็ดโปรตีนสูงที่มีโปรตีนหยาบ 40–50% ถ้ามีแอสตาแซนทิน สาหร่ายสไปรูลินา และวิตามินเสริมด้วยจะดีที่สุด แล้วเสริมด้วยหนอนนก จิ้งหรีดตัวเล็ก และกุ้งแช่แข็งทั้งตัว อีกแหล่งให้รายการอาหารไว้คือ อาหารเม็ดสำหรับปลาหมอสี หนอนแดง เคย (krill) จิ้งหรีด ไส้เดือนดิน และอาหารเสริมแคโรทีนช่วยเร่งสี

ความถี่ในการให้อาหาร:

• ปลาโต: แหล่งหนึ่งให้วันละ 2–3 มื้อ แต่ละมื้อให้แค่พอที่ปลากินหมดภายใน 2 นาที
• ปลาฟลาวเวอร์ฮอร์นตัวเล็ก: แหล่งหนึ่งให้วันละ 3–4 มื้อ หั่นเป็นชิ้นเล็ก และหยุดเมื่อปลาดูอิ่มแล้ว
• อีกแหล่งบอกว่าลูกปลาควรได้กินมื้อเล็ก ๆ หลายมื้อต่อวัน ไรทะเลเหมาะกับปลาเล็ก และเมื่อปลาโตขึ้นให้วันละ 2 มื้อ เช้ากับบ่าย

ข้อควรรู้เรื่องอาหาร:

• อาหารเม็ดสะดวกและสะอาด แต่ย่อยยากกว่าอาหารสด ช่วงที่ปลาป่วยหรือเพิ่งหายจากโรคทางเดินอาหารควรลดอาหารเม็ดลง และระวังอาหารเม็ดปลอมด้วย
• อาหารสดที่ให้โดยไม่ได้เตรียมให้ดีอาจมีปรสิตและแบคทีเรียติดมา ปลาคาร์พที่ใช้เป็นปลาเหยื่อมักมีโรค ก่อนให้ปลาเหยื่อควรล้างให้สะอาด แช่เกลือเพื่อฆ่าเชื้อ และแยกเลี้ยงไว้สักสองสามวันเพื่อดูว่าป่วยหรือไม่
• ลูกน้ำให้เก็บในตู้เย็นช่องธรรมดา ไม่ใช่ช่องแช่แข็ง ถ้าเก็บนานเกินไปลูกน้ำอาจฟักออกมาเป็นยุง
• เรื่องเนื้อวัวแต่ละแหล่งพูดไม่ตรงกัน แหล่งหนึ่งบอกว่าห้ามให้เนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น หัวใจวัว อีกแหล่งบอกว่าเนื้อวัวและหัวใจวัวทำให้โหนกโตเร็ว แต่ควรให้แค่เป็นครั้งคราว

การเลี้ยงให้ขึ้นโหนก

ศักยภาพของโหนกถูกกำหนดด้วยพันธุกรรม ส่วนปลาจะไปถึงศักยภาพนั้นได้หรือไม่ขึ้นกับคุณภาพน้ำ โปรตีนในอาหาร และความเครียดที่ต่ำ มีแหล่งหนึ่งระบุว่าถ้าปลาเด็กตัวไหนไม่มียีนโหนก เปลี่ยนอาหารอย่างไรโหนกก็ไม่ขึ้น

1. เลือกปลาให้ดีตั้งแต่ต้น: ถ้าอยากได้โหนกใหญ่ ให้เลือกลูกปลาจากพ่อแม่ที่หัวโหนกใหญ่
2. แยกตัวผู้: เลี้ยงตัวผู้แยกตู้ หรือถ้าเลี้ยงหลายตัวในตู้เดียวให้กั้นด้วยแผ่นกระจก
3. ลดความเครียด: แรงสั่นสะเทือน เงาสะท้อน และการเปลี่ยนน้ำที่รบกวนปลามากเกินไปทำให้ความเครียดสูงจนโหนกขึ้นช้า ผู้เลี้ยงบางคนจึงปิดทึบตู้สามด้าน
4. เคล็ดลับจากผู้เลี้ยง: วางกระจกเงาชิดตู้ 1–2 ชั่วโมง ทุก 1–2 สัปดาห์ เพื่อให้ปลาพองตัวขู่คู่แข่ง หรือใช้วิธีใส่ตัวเมียแทนก็ได้ (เคล็ดลับนี้กับข้อมูลเรื่องเงาสะท้อนในข้อก่อนหน้ามาจากคนละแหล่ง)
5. อดทน: ตัวผู้มักมีโหนกเด่นกว่าตัวเมีย และก่อนอายุ 8–12 เดือนโหนกมักยังโตให้เห็นไม่มาก

มีงานวิจัยหนึ่งที่ทดลอง 17 สัปดาห์ ด้วยปลา 2 กลุ่ม กลุ่มละ 12 ตัว พบว่าอาหารสูตรเฉพาะทำให้ปลาโตและโหนกพัฒนามากกว่าอาหารทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ โหนกของปลากลุ่มนี้มีไขมันใต้ชั้น stratum compactum มากกว่า และชั้นหนังแท้หนากว่า (203.58 μm)

ความเชื่อที่ควรรู้

• การฉีดสารเข้าโหนกถูกมองว่าเป็นการเลี้ยงที่ผิดและควรหลีกเลี่ยง แหล่งเดียวกันนี้บอกว่าผลิตภัณฑ์และเทคนิคต่าง ๆ ที่ขายทางออนไลน์ได้ผลน้อยกว่าความอดทนและการดูแลอย่างสม่ำเสมอ
• มีคนพูดกันว่าอาหารคอเลสเตอรอลสูงช่วยให้โหนกโต แต่ไม่มีคำอธิบายว่าได้ผลอย่างไร
• มีความเชื่อว่าฟลาวเวอร์ฮอร์นนำโชคและเสริมฮวงจุ้ย และยิ่งโหนกใหญ่ยิ่งนำโชค ข้อนี้เป็นความเชื่อทางวัฒนธรรม ไม่ใช่ข้อเท็จจริง
• งานวิจัยในไทยที่แช่ลูกปลาในเมทิลเทสโทสเตอโรนหรือเมสเทอโรโลน 125–500 μg/L พบว่าไม่ได้ทำให้ลูกปลากลายเป็นตัวผู้ทั้งหมด เมสเทอโรโลน 250 μg/L ได้ตัวผู้มากกว่ากลุ่มที่ไม่ได้รับสารราว 27%

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เลี้ยงรวมกับปลาหมอสีชนิดอื่น ฟลาวเวอร์ฮอร์นไม่ใช่ปลาที่เลี้ยงรวมได้ ควรเลี้ยงเดี่ยวหรือเป็นคู่ผสมพันธุ์ และห้ามเลี้ยงร่วมกับสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังเด็ดขาด (มีแหล่งหนึ่งให้ขนาดตู้สำหรับเลี้ยงกับปลาตัวใหญ่อื่นไว้ ตามที่เขียนไว้ด้านบน)
• ซื้อปลามาก่อนแล้วค่อยคิดเรื่องตู้และระบบกรอง
• หวังให้โหนกโตเร็ว
• ให้อาหารมากเกินไปทุกวัน ทำให้แอมโมเนียสูงขึ้น ปลาไม่ได้ประโยชน์ และท้องอืดง่าย ในอีกด้านหนึ่ง ฟลาวเวอร์ฮอร์นกินเก่งจึงมักได้อาหารน้อยไปโดยไม่รู้ตัวด้วย

โรคที่ควรสังเกต

• โรคจุดขาว: มีจุดขาวเล็ก ๆ คล้ายเม็ดเกลือตามตัวและครีบ มักเกิดหลังอุณหภูมิแกว่ง แหล่งหนึ่งให้เพิ่มอุณหภูมิเป็น 30 °C ร่วมกับใช้ยารักษาจุดขาวที่ขายทั่วไป อีกแหล่งให้เพิ่มเป็น 86 °F นาน 3 วัน ร่วมกับใช้ยา
• โรคหัวเป็นรู (hole-in-the-head): มีหลุมบนหัวและตามแนวเส้นข้างลำตัว สัมพันธ์กับคุณภาพน้ำที่แย่ ถ้าเปลี่ยนน้ำให้ดีขึ้นและให้อาหารหลากหลาย ส่วนใหญ่อาการระยะแรกจะหาย
• ท้องอืด: งดอาหาร 1–2 วัน แล้วค่อยให้อาหารคุณภาพดี ถ้ายังอืดไม่หายอาจเป็นปรสิตภายใน ซึ่งรักษาด้วยเมโทรนิดาโซล

การป้องกัน: รักษาตู้และระบบกรองให้สะอาด ให้อาหารคุณภาพดี ล้างของตกแต่งก่อนใส่ตู้ และกักโรคปลาใหม่อย่างน้อย 2 สัปดาห์

ถ้าจะเพาะพันธุ์

ตู้เพาะพันธุ์ควรมีอุณหภูมิประมาณ 82 °F ค่า pH ประมาณ 7.0 มีที่หลบซ่อน และมีแผ่นกั้นที่วางหินแบนไว้ ลูกปลาให้กินไรทะเลแรกฟักก่อน แล้วอีกราวสองสัปดาห์จึงเปลี่ยนเป็นอาหารเม็ดบด