Ốc Batman

• Tên: ốc Batman (còn gọi là ốc tai)
• Tên khoa học: Neritina auriculata
• Loại nước: nước ngọt hoặc nước lợ
• Bể tối thiểu: 20 lít
• Sinh sản: khó
• Kích thước: dài 2 cm
• KH: 6–16
• Nitrat: dưới 40 ppm
• Thức ăn: ăn tảo, ăn mùn bã hữu cơ
• Tính tình: hiền
• Tuổi thọ: tối đa 3 năm
• Màu sắc: nâu đến xanh ô liu

Neritina auriculata khá hiếm trên thị trường cá cảnh ở Mỹ và châu Âu. Thông tin về loài ốc này không nhiều, lại có chỗ sai và có những hiểu lầm. Ốc dễ nuôi. Vì thích ăn tảo nên chúng là thợ dọn bể rất được việc cho các bể nhỏ.1

Ốc Batman khá nhỏ nên một bể 20 lít là đủ cho một nhóm nhỏ. Có điều bể nhỏ thường gặp mấy rắc rối sau:

• Thông số nước khó giữ ổn định.
• Ốc có thể không kiếm đủ ăn và bị thiếu thức ăn.

Ốc Batman hay bò lên khỏi mặt nước. Bạn nên đậy nắp bể, hạ mực nước xuống, hoặc làm cả hai.1

• Nhiệt độ: 22–26°C
• pH: 7,0–8,0
• Độ cứng: ốc thích nước cứng, KH trên 6 và GH trên 12

Neritina auriculata chủ yếu là ốc nước ngọt, nhưng ngoài tự nhiên người ta cũng gặp chúng ở cửa sông, nơi nước ngọt và nước biển hòa vào nhau. Như vậy không có nghĩa là thả chúng vào nước nào cũng được. Trong thí nghiệm, ốc bắt ở nước ngọt rồi nuôi trong nước ngọt sống 100% sau 168 giờ. Cũng những con ốc đó mà cho vào nước biển thì sau chừng ấy thời gian chỉ còn 60,9–65% sống sót. Ốc bắt ở nước biển thì sống 100% trong nước biển và 69% trong nước ngọt sau 168 giờ.

Tóm gọn lại, ốc bắt ngoài tự nhiên dù ở nước ngọt hay nước biển đều chết nhiều hơn khi bị chuyển sang loại nước kia. Muốn nuôi lâu dài trong một môi trường khác với nơi chúng sống thì phải cho ốc làm quen trong thời gian dài. Ngoài ra, những con bắt ở nước biển cũng nhỏ con hơn.1

Ốc Batman dễ nuôi và không tốn công chăm. Chúng cần một bể đã chạy lâu, thông số nước ổn định. Vì vậy chỉ thả ốc vào bể đã chạy xong chu trình nitơ. Amoniac và nitrat cao có thể làm ốc yếu đi.

Thả ốc vào bể thủy sinh trồng cây thì không có gì phải lo. Thức ăn chính của chúng là tảo và xác cây mục. Cây còn sống khỏe thì chúng thường không đụng tới, cùng lắm chỉ gặm vài lá đang úa.

Ốc cần canxi cho nhiều hoạt động sống quan trọng. Dễ thấy nhất là canxi dùng để tạo vỏ.1

Về nền, nền nào nuôi ốc Batman cũng được, nhưng sỏi trơn là tốt nhất. Ốc không đào bới nên không cần nền đất hay cát. Nơi chúng sống ngoài tự nhiên toàn đá nhỏ, sỏi và đá tảng. Hơn nữa, tảo bám trên sỏi cũng dễ hơn.

Về lọc, ốc không đòi hỏi gì đặc biệt. Bạn chỉ cần chọn lọc hợp với cỡ bể.

Về đồ trang trí, bể càng nhiều đồ thì ốc càng có thêm chỗ trú và chỗ kiếm ăn. Nhiều đồ nghĩa là nhiều bề mặt cho tảo, màng vi sinh và những thứ tương tự bám vào. Ốc Batman hay bám vào đá, gỗ và các vật chìm khác trong nước. Lá cây, đá, lũa hay ống PVC đều hợp với chúng.

Cách nuôi tảo an toàn cho ốc ăn

• Lấy một vật đựng trong suốt, ví dụ chai lớn hoặc một bể cũ để không.
• Đổ vào đó nước cũ rút ra mỗi lần thay nước.
• Thả vào thật nhiều viên đá nhỏ sạch, an toàn cho bể, chẳng hạn đá cẩm thạch vụn hay sứ lọc.
• Đặt dưới chỗ đèn mạnh nhất bạn có. Tốt nhất là để đèn sáng suốt ngày đêm.
• Châm phân cho cây thủy sinh, loại nào cũng được.
• Thêm một cục sủi khí thì tảo lên còn nhanh hơn.
• Khi đá đã ngả xanh, lấy vài viên bỏ vào bể cho ốc ăn.
• Ốc ăn sạch rồi thì đưa đá trở lại thùng nuôi.1

Ốc Batman ăn thực vật, chủ yếu là tảo. Trong bể, chúng gặm đủ loại tảo mọc lên, gồm tảo silic (tảo nâu), tảo đốm xanh, tảo bụi xanh, màng vi sinh và nhiều loại khác. Cũng như phần lớn các loài dọn bể, chúng ăn cả xác cây mục và mùn bã hữu cơ.

Ngoài ra chúng cũng thích rau chần và viên tảo. Ốc nhỏ nên bạn nghiền viên tảo thành bột rồi rải đều khắp bể thì tốt hơn.1

Ốc Batman chủ yếu hoạt động ban đêm. Ban ngày chúng thường trốn đi và nằm nghỉ.

Chúng hay bò trên các bề mặt để khám phá xung quanh, từ cây, đá cho tới lũa.

Ốc hiền, suốt ngày chỉ lo gặm tảo và đi loanh quanh. Giống phần lớn các loài ốc, chúng sống lẻ và không chủ động tìm tới những con ốc khác. Dù vậy, chúng vẫn sống yên ổn với các loài hợp bể khác. Ốc không có thói đào bới, nhưng có thể vô tình làm xáo lớp nền tơi.

• Sống theo đàn: không
• Hoạt động: ban đêm
• Hiền: có
• Đào bới: không

Ốc Batman vô hại và hợp với bể cộng đồng gồm các loài hiền. Điều kiện là bạn cùng bể cần nước tương tự và không làm hại hay quấy ốc.

• Cá: các loài cá hiền, ít quậy như cá chuột pygmy (pygmy Cory), cá killi hề (clown killifish), cá killi lùn (least killifish), cá bảy màu, cá bống công (peacock gudgeon), cá tam giác (harlequin rasbora), cá Otocinclus và các loài tương tự.
• Tép cảnh: hợp nhất là các loài tép thích nước hơi kiềm, ví dụ tép ma cà rồng (vampire shrimp), tép tre (bamboo shrimp), tép Amano, tép ma (ghost shrimp), tép red cherry, tép blue tiger, tép snowball, Caridina cf. babaulti, tép blue velvet, tép Malawa và các loài tương tự.
• Ốc: loài ốc nước ngọt nào cũng được, trừ ốc assassin. Ốc assassin dễ dàng áp đảo và ăn thịt ốc Batman.

Những loài cần tránh gồm mọi loại tôm hùm đất (kể cả tôm hùm đất lùn Mexico), phần lớn cua nước ngọt và một số loài tôm săn mồi như chi Macrobrachium (ví dụ tôm càng đỏ red claw, tôm râu whisker). Tất cả đều có thể tấn công ốc rất dữ. Ếch lùn châu Phi cũng không hợp với ốc Batman còn nhỏ, vì ếch có thể tìm cách nuốt ốc.1

Cho Neritina auriculata sinh sản trong bể gần như là không thể. Toàn bộ ốc bán trên thị trường đều bắt từ tự nhiên. Người ta biết rất ít về những gì chúng cần trong suốt vòng đời. Theo tài liệu khoa học thì:

• Ốc Batman không lưỡng tính.
• Con cái thụ tinh trong.
• Con cái đẻ trứng lên bề mặt cứng như đá, thậm chí lên cả vỏ của ốc khác.
• Trứng nằm trong các nang bảo vệ, mỗi nang chứa nhiều trứng.
• Neritina auriculata có vòng đời di cư giữa nước ngọt và nước biển (diadromous). Vì thế người ta không bao giờ gặp chúng ở vùng nước tù. Ấu trùng mới nở không sống nổi trong bể nước ngọt mà phải chuyển sang nước lợ. Ngoài tự nhiên, ấu trùng trôi xuôi dòng ra biển để hoàn tất giai đoạn ấu trùng.1

Neritina auriculata sống rải rác trên một vùng rộng, từ khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương sang tới đông châu Phi. Người ta đã ghi nhận loài này ở những nơi sau: Nhật Bản (đảo Ishigaki), Philippines (đảo Negros), Indonesia, New Caledonia, Mauritius, Polynésie thuộc Pháp, Madagascar, Sri Lanka, quần đảo Moluccas, đảo New Ireland, Úc, Benin (Porto Novo), quần đảo Nicobar, quần đảo Andaman, New Guinea, quần đảo Solomon, Vanuatu, Fiji, Samoa, quần đảo New Hebrides, Selornon, Tahiti, Hawaii, Singapore, Guam, Palau và Yap.1

Ngoài tự nhiên, Neritina auriculata thường sống ở suối nước ngọt và vùng cửa sông nước lợ. Chúng hay ở chỗ cây cối rậm rạp và có nhiều bề mặt phủ tảo, chẳng hạn như đá.

Loài này chỉ sống được trong một phạm vi hẹp. Nguyên nhân là chúng chỉ chịu được độ mặn ở một mức nhất định, và chúng cũng phản ứng với sức ép của dòng nước.

Người ta mới chỉ gặp ốc Batman ở suối và sông, nên có vẻ chúng thích nước chảy. Dù vậy, dòng chảy quá xiết thì chúng không ưa. Ở sông Uufau, nơi nước chảy 0–2 m/s có 114 con Neritina auriculata, còn nơi nước chảy trên 6 m/s thì chỉ còn 6 con.1

Về hình dáng, ốc trưởng thành thường dài tới 2 cm, rộng 1,6 cm và cao 0,7 cm.

• Hình dạng: vỏ nửa hình cầu, đáy phẳng, có 1–1½ vòng xoắn. Các đường tăng trưởng trên vỏ tạo thành những hoa văn hình bán nguyệt. Miệng vỏ rộng, có hai "cánh" hay "tai" ở phía trên và phía dưới. Cái tên "ốc Batman" cũng từ đó mà ra.
• Miệng vỏ: to, hình bán nguyệt.
• Nắp miệng: hình bán nguyệt.
• Màu sắc: vỏ thường nâu đến xanh ô liu, điểm những mảng lớn màu cam đến nâu. Miệng vỏ màu trắng ngả vàng, còn quanh mép miệng và vùng trụ vỏ thì màu đen ánh xanh. Nắp miệng có viền màu sừng ngả đỏ. Chân ốc khá to, hình bầu dục, thường màu nâu sẫm.

Một nghiên cứu ghi nhận ốc ở Singapore không có đôi "cánh" lớn xòe rộng như một số mẫu ở Indonesia và bán đảo Malaysia.

Về tuổi thọ, sinh thái của loài này còn ít được nghiên cứu. Hiện chưa có số liệu về tuổi thọ tối đa ngoài tự nhiên. Trong bể, nếu được chăm đúng cách thì ốc có thể sống ít nhất 2–3 năm.

Về nguồn gốc tên gọi, "Neritina" bắt nguồn từ chữ "Nerites" trong tiếng Hy Lạp, tên một loại ốc biển. Người ta cũng dùng tên này cho các loài ốc nước ngọt có họ hàng gần với ốc nerite biển. Trong thần thoại Hy Lạp, Nerites là con trai của Nereus và Doris. Chàng từ chối tình cảm của Aphrodite và bị biến thành vỏ ốc. "Auriculata" bắt nguồn từ chữ "auricula" trong tiếng Latin, nghĩa là hình tai, ý chỉ hình dạng vỏ ốc.1

• Haynes, Alison. “Notes on the stream neritids (Gastropoda; Prosobranchia) of Oceania.” Micronesica21 (1988): 93-102.
• Liu, H-T. Tina, and V. H. Resh. “Abundance and microdistribution of freshwater gastropods in three streams of Moorea, French Polynesia.” In Annales de Limnologie-International Journal of Limnology, vol. 33, no. 4, pp. 235-244. EDP Sciences, 1997.
• POINTIER, Jean Pierre, and Gerard MARQUET. “Taxonomy and distribution of freshwater mollusks of French Polynesia.” Venus (Japanese Journal of Malacology)49, no. 3 (1990): 215-231.
• Tan, Siong Kiat, and Reuben Clements. “Taxonomy and distribution of the Neritidae (Mollusca: Gastropoda) in Singapore.” Zoological studies47, no. 4 (2008): 481-494.
• Takada, Yoshitake. “Seasonal growth fluctuations of four species of neritid gastropods in an upper mangrove estuary, Ishigaki Island, Japan.” Pacific Science70, no. 4 (2016): 463-476.
• Rao, NV Subba, A. K. Das, and S. C. Mitra. “On freshwater molluscs of Andaman and Nicobar islands.” Records of the Zoological Survey of India77, no. 1-4 (1979): 215-245.
• Kerr, Alexander M. “Annotated checklist of the aquatic snails of the Mariana Islands, Micronesia.” University of Guam Marine Laboratory Technical Report147 (2013): 26p.
• DUGAN, JESSICA A. “DIADROMOUS NERITID GASTROPODS: EXAMINING HOW WATER VELOCITY, DISTANCE FROM OCEAN, AND LOCATION ON SUBSTRATE SHAPE STREAM COMMUNITIES.”
• Capdevielle, Jillian. “Neritid Gastropods Adapted to Different pH Environments: Spatial, temporal, and abiotic factors affecting life history traits of marine and freshwater snails.” (2013).
• Starmuhlner, F. “Results of the Austrian-Ceylonese hydrobiological mission 1970 of the 1st Zoological Institute University of Vienna (Austria) and the Department of Zoology of the University of Ceylon, Vidyalankara Campus, Kelaniya (Sri Lanka). Pt 17. The freshwater gastropods of Ceylon.” (1974).1