Cá bảy màu sắp đẻ: dấu hiệu, cách tách cá mẹ và nuôi cá con

Cá bảy màu đẻ thế nào

Cá bảy màu thuộc nhóm cá đẻ con. Cá đực thụ tinh trong bụng cá mái bằng gai sinh dục, tức một vây hậu môn đã biến đổi. Lúc giao phối diễn ra rất nhanh và nhìn qua có thể giống cá đang gây hấn.

Trứng nở ngay trong bụng mẹ, nên cá con ra đời đã hoàn chỉnh. Vì cá con phải tự sống được ngay từ lúc sinh, cá đẻ con có ít con hơn và con to hơn so với cá đẻ trứng.

Thai thường kéo dài 21 đến 31 ngày, đôi khi tới 35 ngày. Nhiệt độ nước, thức ăn và sức khỏe cá mẹ đều làm thời gian này xê dịch. Một nguồn trong nước ghi dòng Full Gold mang thai khoảng 25–35 ngày.

Số con mỗi lứa thì các nguồn ghi khác nhau:

• Một nguồn ghi 10 đến 50 con.
• Một nguồn ghi 5 đến 80 con.
• Một bài hướng dẫn trong nước chỗ ghi 5–30 con, chỗ ghi thường 20–50 con tùy dòng.
• Cá bảy màu rừng (Endler) chỉ đẻ 1–20 con mỗi lứa.

Cá mái giữ được tinh trùng khoảng mười tháng và có thể thụ thai lại chỉ vài giờ sau khi đẻ. Cá mái trưởng thành sinh dục khi khoảng sáu tuần tuổi. Cá mái đang mang thai cũng hay rượt cá đực và có khi rỉa vây chúng.

Dấu hiệu sắp đẻ

• Đốm thai: đốm nằm sau vây hậu môn sẫm và to dần khi cá con lớn lên. Ngay trước khi đẻ, đốm này gần như đen. Những ngày cuối có thể thấy các chấm nhỏ qua da cá mẹ, đó là mắt cá con.
• Bụng: bụng phình dần qua vài tuần và có thể thành hình vuông, có góc cạnh. Khoảng ngày 18–25, bụng đã vuông và căng rõ.
• Hành vi lúc gần đẻ: cá mẹ có thể bỏ ăn, trốn, thở nặng nhọc, run hoặc co giật. Cá thường lờ đờ.
• Lúc chuyển dạ: cá có thể cọ mình vào cây, run người và thở mạnh. Nếu bể ít chỗ trốn, cá có thể nằm sát mặt nước.

Bụng to chưa chắc là có thai. Bệnh phù (dropsy) và bệnh bong bóng cũng làm bụng cá phình. Đốm thai là cách chính để phân biệt cá có thai với hai bệnh này.

Cá đẻ thường kéo dài khoảng 2 đến 6 tiếng. Có lứa xong trong vòng ba tiếng.

Tách cá mẹ

Về thời điểm tách, các nguồn nói hơi khác nhau. Một nguồn khuyên chuyển cá mái sang bể đẻ hoặc hộp đẻ ngay khi thấy rõ có thai. Nhiều người chơi khác thì tách vào khoảng ngày 18–25 của thai kỳ. Điểm chung là đừng bắt cá chuyển bể khi đã sát ngày đẻ, vì cá có thể sẩy thai hoặc chết. Lúc đó nên dùng vách ngăn ngay trong bể.

1. Chuẩn bị bể đẻ riêng, cỡ khoảng 10 gallon là vừa. Bạn cũng có thể dùng hộp đẻ treo trong bể.
2. Tạo chỗ trốn cho cá con. Bạn có thể dùng hộp đẻ đáy nghiêng, lưới đẻ, hoặc cây lá mảnh như rêu java và rong đuôi chó.
3. Nếu tự làm, một bài hướng dẫn trong nước gợi ý căng khung lưới nylon hoặc cước mắt nhỏ. Cá con lọt xuống được, còn cá lớn thì ở lại bên trên.
4. Chuyển cá mẹ sang khi còn sớm. Nếu cá đã sát ngày đẻ, dùng vách ngăn thay vì bắt chuyển.
5. Đẻ xong thì vớt cá mẹ ra, vớt luôn những con chết lưu. Cá con khỏe sẽ bơi lên, còn cá chết lưu thì chìm xuống đáy.
6. Để cá mẹ ở riêng một hai ngày cho hồi sức rồi mới thả lại bể chính.

Nuôi cá con

Cá lớn, kể cả bố mẹ, thường ăn cá con. Vì vậy bạn cần nuôi cá con riêng khỏi cá lớn.

1. Dùng bể ương nhỏ, có chỗ trốn, điều kiện nước giống bể chính. Lọc phải nhẹ và không hút được cá con. Hộp ương treo có lưới mịn cũng là một lựa chọn.
2. Thức ăn đầu tiên nên là ấu trùng artemia mới nở. Nếu không có thì dùng infusoria hoặc thức ăn dạng bột.
3. Ngoài ra có thể cho ăn thức ăn chuyên cho cá con, cám vảy bóp thật mịn, hoặc đồ sống, đồ đông lạnh loại thật nhỏ. Các nguồn trong nước cho ăn cám bột mịn và bo bo (rận nước) từ khi cá được 1–2 ngày tuổi.
4. Cho ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày. Chỉnh lượng thức ăn sao cho không còn dư thối trong bể.
5. Thay 20–30% nước đều đặn để cá con lớn nhanh.
6. Vài tuần lại lọc bỏ những con dị tật như cong lưng, thiếu vây một lần. Nên làm lại nhiều lần vì có tật đến sau mới lộ ra.
7. Nuôi riêng khoảng hai đến ba tháng rồi mới thả cá con vào bể chung.

Nếu muốn cho cả đàn tự sinh sản trong một bể, cá con vẫn ở chung với cá lớn và sống sót nhờ cây rậm. Trường hợp này nên dùng lọc bông (sponge filter), hoặc bọc mút ở đầu hút lọc để cá con không bị hút vào. Giữ tỉ lệ một đực cho hai đến ba mái để cá mái đỡ căng thẳng.

Nhiệt độ và nước

Hai bài hướng dẫn trong nước ghi nhiệt độ khác nhau. Một bài ghi 24–28°C là nhiệt độ phù hợp cho cá bảy màu. Bài kia khuyên giữ nước ở 28–30°C để phòng bệnh, và xử lý nước trước 2–3 ngày rồi mới thả cá.

Sai lầm hay gặp

• Cho ăn dư để thức ăn thối, làm bẩn nước. Đây là lỗi rất hay gặp.
• Nuôi trong nước rất mềm mà không bổ sung khoáng. Cá có thể mắc bệnh của cá đẻ con, hay gọi là "shimmies".
• Cho muối vào bể có cây thủy sinh. Muối có thể làm hại cây.
• Đem cá nuôi trong nước lợ thả thẳng sang nước ngọt. Cá có thể bị sốc thẩm thấu.
• Bắt cá mẹ chuyển bể khi đã sát ngày đẻ.

Khi nào cần lo

• Nước kém có thể làm cá đẻ muộn hoặc làm mất thai. Thấy cá quá ngày mà chưa đẻ thì nên xem lại chất lượng nước.
• Chuyển dạ kéo dài quá mười hai tiếng là chuyện hiếm. Những ca như vậy ít khi cho ra cá con khỏe.
• Bụng cá to mà không thấy đốm thai sẫm lên thì nên nghĩ tới bệnh phù hoặc bệnh bong bóng.
• Cá con chìm xuống đáy ngay sau khi đẻ là cá chết lưu. Bạn nên vớt ra sớm.