Cá barb vây cờ

Bể cần có đáy tối thiểu 60 × 30 cm (khoảng 54 lít).2

Loài barb nhỏ này hoàn toàn không kén nước. Bạn không cần nuôi O. crenuchoides mát đến mức đó. Dù vậy, mỗi năm nên rút sưởi vài tháng và để cá sống ở nhiệt độ phòng. Làm vậy cá giữ được sức khỏe tốt, và bạn sẽ chơi được chúng lâu dài.1

• Nhiệt độ: 23–28°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 2–10 dGH2

Cá hợp nhất với bể bài trí kỹ, có cây thủy sinh và lũa. Thả thêm ít cây nổi cho ánh sáng vào bể dịu bớt thì cá có vẻ thích, còn một lớp lá khô rải đáy sẽ làm bể trông tự nhiên hơn. Lọc, hoặc ít nhất là dòng chảy, nên để tương đối nhẹ. Nếu được thì bạn nên dùng nền mềm. Lý do là các loài Oreichthys có những sợi lông cảm giác rất nhỏ ở hàm dưới, và cá dùng chúng để dò tìm thức ăn.2

Cá ăn được mọi loại thức ăn cá cảnh bán ngoài tiệm.1

Cá chịu ăn thức ăn khô nếu cỡ hạt vừa miệng, nhưng không nên chỉ cho ăn mỗi loại này. Muốn cá lên màu đẹp nhất và sung sức để vào mùa đẻ thì cho ăn hằng ngày các loại thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như Daphnia và Artemia. Đây là loài khá nhát và hay ngại ăn.2

O. crenuchoides rất hiền. Chúng không gây sự với đồng loại, cá khác, tép, ốc, và cũng không phá cây.1

Phần lớn bể cộng đồng không hợp với loài này. Gặp bạn cùng bể to hơn hoặc hiếu động hơn, cá có thể bị dọa sợ hoặc bị giành hết thức ăn.

Các loài cá chép nhỏ và hiền như Trigonostigma hay Boraras là bạn cùng bể tốt. Nhiều khả năng cá cũng sống ổn với nhiều loài cá tetra Nam Mỹ, Otocinclus hoặc cá chuột lùn.

Cá sống theo bầy, nhưng là kiểu tụ đàn lỏng (shoaling) chứ không bơi thành khối đồng loạt (schooling). Trong đàn có thứ bậc rõ ràng. Khi nuôi trong bể, các con đực sẽ gườm nhau và đấu thử với nhau, xem khá thú vị. Tốt nhất nên nuôi từ 8 con trở lên. Bể phải bài trí sao cho có nhiều vật cản chia cắt tầm nhìn. Nếu nuôi một con, nuôi nhóm quá ít hoặc để trong bể chật, cá có thể trở nên thu mình, còn những con yếu thế có thể bị bắt nạt liên tục.2

Cá đực O. crenuchoides có vây lưng rất to, xòe như cánh buồm. Ở cá cái, vây này vẫn nhỏ và mang hoa văn vàng đen khá đẹp. Có một số con đực đóng giả làm cá cái, vây lưng của chúng cũng nhỏ như con cái. Nhờ vậy chúng lẻn được tới chỗ đẻ và truyền gen của mình mà không phải giao chiến với những con đực to hơn. Kiểu hành vi này chủ yếu thấy ở cá cichlid, người ta gọi là hành vi "sneaker" (đực lén).1

Cá đực lớn hơn cá cái một chút. Thân và vây cá đực đậm màu hơn, vây lưng cũng dài ra. Còn cá cái trưởng thành thì bụng tròn hẳn lên vào mùa sinh sản.2

Hầu như mọi loài barb thông thường đều không đẻ kiểu này, nhưng O. crenuchoides thì lật ngửa bụng lên và đẻ trứng ở mặt dưới lá cây.1

Giống nhiều loài cá chép nhỏ khác, loài này đẻ trứng rải, đẻ liên tục và không chăm con. Khi vào mùa đẻ, mỗi ngày cá đẻ một ít trứng. Trong một bể đã ổn định và bài trí kỹ như mô tả ở trên, có thể bạn sẽ thấy lác đác vài con cá bột xuất hiện mà không cần làm gì.

Nếu muốn được nhiều cá con hơn thì phải chủ động hơn một chút. Cách tốt nhất có lẽ là tách một hoặc hai cặp sang bể riêng, trong bể có chổi đẻ bằng sợi nylon hoặc vài bụi cây lá rộng như Anubias spp.

Cá cái bơi ngửa bụng lên để đẻ trứng vào mặt dưới của lá cây bản rộng hoặc các bề mặt cứng khác, giống như Pethia gelius, P. canius và các loài Trigonostigma. Schäfer (2009) còn ghi nhận thêm một hành vi thú vị. Một số con đực yếu thế giữ thân nhỏ và vây lưng ngắn, nên trông khá giống cá cái. Vào mùa đẻ, những con này có kiểu 'đánh lén' (sneaking). Nhưng nếu tách chúng khỏi các con đực khác thì sau khoảng 8 tuần, vây lưng của chúng bắt đầu dài ra như cá đực bình thường.

Bạn có thể để cặp cá trong bể đẻ hai, ba ngày rồi vớt ra, vì lứa trứng đầu tiên thường nở vào ngày thứ ba sau lần đẻ đầu. Cá bột sống nhờ túi noãn hoàng thêm khoảng 5 ngày. Sau đó, giai đoạn đầu cần cho ăn Paramecium hoặc các loại thức ăn cực nhỏ khác. Sau 8 ngày, cá bột thường đã đủ lớn để ăn ấu trùng Artemia, giun vi mô (microworm) và những thứ tương tự.2

Loài này có nguồn gốc ở miền bắc Ấn Độ, cụ thể là vùng Assam và bắc Bengal.1

Loài này có thể là loài đặc hữu của các nhánh sông Brahmaputra thuộc bang Tây Bengal, miền đông Ấn Độ. Mẫu chuẩn được thu ở sông Jorai, gần biên giới với Assam. Tuy vậy, người ta cũng đã bắt được cá ở những nơi khác, trong đó có sông Ghoti Ganga thuộc huyện Cooch Behar (A. Rao, trao đổi cá nhân).

Cá còn có mặt ở Khu bảo tồn hổ Buxa (hay bị viết thành 'Buxar'). Đây là một vùng rừng rộng 760 km² thuộc phân khu Alipurduar, huyện Jalpaiguri, và là nơi sống của một số loài vật nổi tiếng nhất Ấn Độ như hổ, voi, báo và trăn hoàng gia.2

Ngoài tự nhiên, cá sống ở những vùng nước chảy chậm. Nơi chúng sinh sống nằm dưới chân dãy Himalaya. Mùa hè ở đó rất nóng, nhưng đến mùa gió mùa thì nước có thể hạ xuống chỉ còn 14°C.1

Ở nơi thu mẫu chuẩn, sông Jorai rộng khoảng 5 m, nền bùn, nước khá trong và chảy chậm qua vùng đất trống. Nhiều khả năng đây là kiểu sinh cảnh điển hình của loài, vì các loài cùng giống cũng chuộng chỗ nước chảy chậm.2

Ngoài thị trường, loài cá này đôi khi được bán dưới tên Oreichthys cosuatis, Oreichthys sp. 'high fin', O. 'umangii', Puntius 'arunavii' hoặc 'neon highfin barb'. Trong đó, O. 'umangii' là một nomen nudum (tên không hợp lệ). Tên này chỉ từng được gắn cho một tấm ảnh cá trong cuốn 'Ornamental Aquarium Fish of India' của K. L. Tekriwal và A. A. Rao.

Loài này khác các loài cùng giống ở tổ hợp đặc điểm sau. Vây hậu môn không có vết sẫm, trong khi các loài khác thì có. Giữa gốc vây bụng và đường giữa lưng có ½7½ hàng vảy, còn ở O. cosuatis và O. parvus là ½6½. Mõm tù chứ không nhọn. Đốm đen ở gốc vây đuôi to và rõ nét, trong khi ở các loài khác đốm này không có hoặc nhỏ và mờ. Mặt bụng của đầu có 11–13 hàng lỗ cảm giác. Cá đực có vây lưng to hơn hẳn. Răng hầu xếp thành ba hàng (1-3-4).

Gần như chắc chắn sẽ còn những loài Oreichthys mới được mô tả trong tương lai. Hiện đã biết ít nhất ba dạng chưa mô tả từ Myanmar và bốn dạng từ Ấn Độ. Một trong số đó được cho là có nguồn gốc từ dãy núi Western Ghats, và nếu đúng vậy thì vùng phân bố của giống rộng ra rất nhiều. Ngoài ra có thể còn những dạng khác ở Thái Lan và lưu vực sông Mekong ở Lào.

Phân biệt các dạng này với nhau và với các loài đã mô tả có thể khá khó. Ví dụ, một biến thể từ sông Dibru, huyện Tinsukia, bang Assam, Ấn Độ rất giống O. cosuatis, chỉ khác là vây lưng ít tròn hơn. Còn các biến thể khác từ Myanmar thì khác nhau ở màu vây hoặc hoa văn, chẳng hạn vết sẫm ở cuống đuôi to hay nhỏ. Ở một số dạng, vết này không có.

Giống Oreichthys có các đặc điểm nhận dạng sau. Cá nhỏ, dài tới 43 mm SL. Thân cao, chắc và dẹp bên rõ rệt. Cá không có râu. Trên đầu có các hàng lỗ nhỏ, thường tập trung ở mõm, vùng giữa hai mắt, má và nắp mang. Các tia đơn ở vây lưng và vây hậu môn mềm và nhẵn. Hàng vảy dọc thân có 17–21+2 vảy. Đường bên nhìn thấy rõ. Vây lưng có 3 tia đơn và 8 tia phân nhánh. Vây hậu môn có 3 tia đơn và 5 tia phân nhánh. Phần bụng trước gốc vây bụng tròn, còn giữa gốc vây bụng và gốc vây hậu môn có một gờ phủ vảy. Răng hầu xếp thành 3 hàng dài ngắn khác nhau, tạo thành hình chóp. Mỗi vảy có một vết xám sẫm hình lưỡi liềm. Cá không có u ở chỗ nối hai nửa hàm dưới, không có lược mang và không có gai phía trước gốc vây lưng.

Phần lớn các loài cá chép khác không có lỗ cảm giác ở mõm, má, họng, nắp mang và vùng giữa hai mắt. Chỉ một vài giống có đặc điểm này, gồm Eirmotus, Cyclocheilichthys, Neobarynotus, cùng một số ít loài khác.2