Cá chuột Nijssen

Chiều dài chuẩn (SL): 5 cm. Đáy bể: 45 × 30 cm. Thể tích: khoảng 41 lít.

Một bể 45 × 30 × 30 cm (khoảng 41 lít) là đủ rộng cho một nhóm nhỏ.2

• Nhiệt độ: 22–26°C
• pH: 5,0 đến 7,0. Cá sinh sản trong bể vẫn sống khá ổn ở nước kiềm hơn. Tuy vậy, muốn thấy cá đẹp nhất thì thật sự cần nước chua.
• Độ cứng: 0 đến 10 dGH2

Gastrodermus nijsseni sống rất khỏe trong bể set theo kiểu biotope Amazon. Kiểu bể này dựng rất đơn giản. Bạn trải nền cát sông, thêm vài cành lũa và vài rễ cây xoắn. Nếu không tìm được lũa có dáng ưng ý, bạn có thể dùng gỗ dẻ gai (beech) thông thường, miễn là gỗ đã phơi thật khô và lột sạch vỏ. Thêm vài nắm lá khô là bể trông tự nhiên hẳn. Lá dẻ gai dùng được, lá sồi cũng hợp. Trong vùng nước tự nhiên của loài này không có cây thủy sinh. Cứ để gỗ và lá nhuộm nước thành màu trà loãng. Vài tuần một lần, bạn vớt lá cũ ra và thay lá mới để lá không mục làm bẩn nước. Bạn có thể cho một túi lưới nhỏ đựng than bùn (peat) loại an toàn cho bể cá vào lọc để nước giống nước đen hơn. Đèn nên để khá tối.

Cá cũng sống tốt trong bể kiểu thông thường hơn, tốt nhất là bể trồng nhiều cây. Loài này nhạy cảm khi nước xuống cấp, nên bạn phải chăm bể thật đều đặn. Cũng như mọi loài cá chuột, không nên dùng lọc đáy và phải giữ nền sạch tuyệt đối. Cá rất nhạy với nền bẩn hoặc ít được vệ sinh. Nuôi trong điều kiện kém, cá có thể bị rụng râu.2

Cá ăn tạp và dễ cho ăn. Thức ăn chính nên là thức ăn viên hoặc viên nén loại chìm, chất lượng tốt. Cho ăn thêm thức ăn sống và đông lạnh như bo bo, Artemia, trùng huyết và các loại tương tự.2

Corydoras adolfoi, C. duplicareus, C. imitator, C. sp. C39, C. serratus và một số loài khác cũng mang kiểu màu đốm cam y hệt. Dù vậy, kiểu màu này hoàn toàn không cho biết các loài có họ hàng gần với nhau hay không. Nghiên cứu cho thấy đây chỉ là hiện tượng bắt chước (mimicry) để tự vệ trước kẻ săn mồi. Một con chim hay một loài ăn cá nào đó bắt con Corydoras đầu tiên sẽ học được rằng loại cá này nuốt vào cào rát cổ họng rất khó chịu. Từ đó về sau, nó sẽ tránh những con cá trông giống vậy. Nhờ thế, mọi loài có cùng kiểu màu đều được bảo vệ. Ý nghĩa của sự bắt chước này nằm ở đó.1

Cá rất hiền, hợp với nhiều bể cộng đồng. Đừng nuôi chung với cá quá lớn hoặc hung dữ. Bạn cùng bể hợp gồm cá characin nhỏ, cá họ chép (cyprinid), cá mê cung, cichlid lùn và các loài cá da trơn hiền khác. Corydoras nên luôn nuôi theo nhóm, vì khi có đồng loại bên cạnh, chúng tự tin và hoạt động nhiều hơn hẳn. Tốt nhất là nhóm từ sáu con trở lên.2

Phần lớn các loài trong nhóm Corydoras elegans có màu cá đực và cá cái khá khác nhau, và loài này cũng vậy. Nhóm này có sẵn tên chi Gastrodermus để dùng. Vào mùa sinh sản, cá đực sẫm màu hơn hẳn. Những con đực rất già còn có thể nổi một mạng lưới đen sẫm khắp thân. Tuy nhiên, cá nhập về hiện vẫn chỉ là cá mới trưởng thành, nên khác biệt giữa đực và cái chưa thấy rõ.1

Như phần lớn cá chuột, loài này dễ phân biệt đực cái khi nhìn từ trên xuống. Con cái tròn và thân bè hơn con đực thấy rõ, nhất là lúc đầy trứng. Con cái thường cũng to hơn một chút và màu nhạt hơn con đực.2

Loài này có thể cho sinh sản giống nhiều loài Corydoras khác. Bạn set một bể đẻ, cỡ 45 × 30 × 30 cm hoặc tương đương là vừa. Đáy có thể để trống, trải cát hoặc sỏi mịn. Nên dùng lọc mút chạy bằng máy sủi hoặc lọc hộp, vì cá bột không bị hút vào những loại lọc này. Thêm vài bụi cây như rêu java. Nhiệt độ khoảng 24 °C và pH 6,5 là ổn. Lọc nước qua than bùn sẽ có ích, dùng nước RO cũng vậy. Khi cho cá chuột đẻ, số đực nhiều hơn số cái thì luôn tốt hơn, tỷ lệ nên dùng là 2 đực cho 1 cái. Vỗ béo cả nhóm bằng thực đơn đa dạng gồm thức ăn sống, đông lạnh và khô. Khi thấy rõ con cái đã đầy trứng, bạn thay một lượng nước lớn (50–70%) bằng nước mát hơn, đồng thời tăng oxy và dòng chảy trong bể. Làm lại như vậy mỗi ngày cho đến khi cá đẻ.

Đến đây cũng nên nắm vài lưu ý chung khi cho cá chuột đẻ. Nhiều loài đẻ theo mùa và sinh sản vào mùa mưa ở nơi chúng sống tự nhiên. Mùa mưa ấy rơi vào cùng thời điểm với mùa đông ở Anh. Vì vậy, nếu cho đẻ vào mùa hè mãi không được, có lẽ nên chờ đến mùa đông rồi thử lại. Ngoài ra, một số loài phải mất vài năm mới thành thục, nên bạn cần kiên nhẫn. Cuối cùng, đôi khi phải đổi cách làm, chẳng hạn thời điểm thay nước, mức oxy và những thứ tương tự. Nếu mãi chưa được, cứ mạnh dạn thử cách khác.

Nếu cá chịu đẻ, chúng thường dán trứng lên kính bể, hay ở chỗ dòng chảy khá mạnh. Lúc đầu cả đàn hoạt động nhiều và hưng phấn hơn hẳn, sau đó các con đực bắt đầu chủ động đuổi theo con cái. Con cái nào sẵn sàng sẽ để con đực dùng râu vuốt ve mình. Sau đó cặp cá vào tư thế "chữ T" kinh điển. Ở tư thế này, con đực kẹp râu con cái giữa vây ngực và thân mình. Con đực phóng tinh, và người ta cho rằng tinh trùng đi qua miệng và mang con cái rồi được dẫn về phía vây bụng. Con cái khum hai vây bụng thành một cái "giỏ" rồi đẻ một quả trứng vào đó, dù có lúc ra tới 4 quả. Khi trứng đã thụ tinh, con cái bơi đi tìm chỗ thích hợp để dán trứng, rồi cả chu trình lặp lại. Nếu cho cá đẻ theo nhóm, bạn sẽ hay thấy nhiều con đực cùng đuổi theo một con cái khi nó đi dán trứng. Con nào cũng muốn được chọn thụ tinh ở lượt tiếp theo.

Cá bố mẹ sẽ ăn trứng nếu có dịp, nên khi đẻ xong bạn có hai lựa chọn. Một là vớt cá bố mẹ ra và nuôi cá con ngay trong bể đẻ. Hai là chuyển trứng sang chỗ khác rồi nuôi cá bột ở đó. Nếu chuyển trứng, bạn sẽ thấy trứng khá chắc, thường có thể dùng ngón tay lăn nhẹ trứng lên theo mặt kính. Thùng mới nên dùng cùng nước với bể đẻ và sục khí mạnh tương tự. Ấp trứng ở đâu thì cũng nên nhỏ vài giọt xanh methylen vào nước để chống nấm. Dù vậy, nhiều khả năng vẫn có vài trứng bị nấm. Thấy trứng nào nấm thì gắp ra ngay để nấm không lan. Bạn cũng có thể thả một quả cây alder (tống quán sủi) vào thùng ấp, vì loại quả này tiết ra nhiều chất có lợi. Một số người chơi còn dùng vài loài tép nước ngọt để nhặt bào tử nấm trên trứng khỏe. Tép red cherry (Neocardina heteropoda) làm việc này tốt. Tép sẽ ăn trứng hỏng nhưng không đụng tới trứng khỏe.

Trứng nở sau 3–5 ngày. Khi cá bột tiêu hết túi noãn hoàng, chúng sẽ ăn được vi giun (microworm) và ấu trùng Artemia làm thức ăn đầu tiên. Cá bột có vẻ ít bệnh hơn khi nuôi trên một lớp cát mỏng so với bể đáy trống.2

Loài này chỉ có ở lưu vực Rio Negro, Brazil.2

Cá chủ yếu sống ở các sông, suối và nhánh sông nước đen. Nước ở những nơi này thường ngả màu nâu vì tanin và các hợp chất khác tiết ra từ xác hữu cơ đang phân hủy. Vì thế nước ở đây rất chua.2

Hiện đã có hơn 180 loài Corydoras được mô tả (thường gọi tắt là "cory", tức cá chuột). Đây là một trong những chi cá Nam Mỹ nhiều loài nhất. Ngoài ra còn rất nhiều loài chưa được mô tả, trong đó nhiều loài được gán một "mã C" để nhận dạng. Đây là cách đánh số rất đơn giản, giống hệ mã L dùng cho các loài Loricariidae chưa mô tả. Cả hai hệ mã đều do tạp chí thủy sinh Đức DATZ (Die Aquarien und Terrarienzeitschrift) đặt ra. Chúng hóa ra là công cụ cực kỳ hữu ích và nay được người chơi khắp thế giới dùng rộng rãi. Cá chuột nằm trong nhóm cá được chơi nhiều nhất, một phần nhờ sự đa dạng khổng lồ này, cộng thêm vẻ ngoài dễ thương khó ai chối được. Chúng cũng rất hiền trong bể. Cá chuột vẫn ăn những thứ vừa miệng như trứng hay cá bột, nhưng chuyện chúng gây sự với loài khác thì gần như chưa ai nghe thấy. Cá cùng loài gây hấn với nhau cũng hiếm như vậy, chỉ gặp ở một số ít loài, chủ yếu là nhóm "mõm dài". Dù vậy, nếu bể đủ rộng thì chuyện này hiếm khi gây thương tích.

Ngoài tự nhiên, phần lớn các loài sống thành đàn lớn, nên trong bể cũng nuôi theo nhóm là tốt nhất. Đa số cá chuột chủ yếu sống ở tầng đáy, dù có vài ngoại lệ dành phần lớn thời gian bơi ở vùng nước thoáng. Tiếc là vì tập tính này mà chúng hay bị mua bán như cá "dọn đáy" cho bể cộng đồng. Đúng là chúng sẽ ăn sạch những mẩu thức ăn thừa rơi xuống nền, nhưng chúng không giữ cho nền "sạch" theo đúng nghĩa. Thực ra khi bể có vài con cá chuột, bạn càng phải ưu tiên vệ sinh nền hơn. Nuôi trong nền bẩn hay điều kiện bất lợi, cá có thể bị nhiễm trùng râu rất nặng. Cũng phải nói thêm rằng cá chuột sẽ không sống khỏe nếu chỉ trông vào chỗ thức ăn rơi lọt xuống từ đám cá tầng trên. Hãy luôn dùng thức ăn chìm để cá chuột được ăn đủ.

Mọi loài cá chuột đều thở khí trời tùy nghi, nghĩa là khi cần, chúng có thể thở không khí ở một mức độ nhất định. Ruột của chúng biến đổi và có rất nhiều mạch máu để hấp thụ oxy từ không khí. Nhờ đặc điểm này, cá sống sót được khi nơi ở bị thiếu oxy vì bất cứ lý do gì. Trong bể, thỉnh thoảng bạn sẽ thấy cá lao vụt lên mặt nước đớp một ngụm khí. Đây là chuyện hoàn toàn bình thường, không có gì phải lo. Chỉ khi nước đang xuống cấp thì mới đáng để ý, vì lúc đó cá thường lên mặt nước nhiều hơn hẳn.

Cá chuột thuộc nhóm cá da trơn "có giáp". Thay vì vảy, thân chúng có hai hàng tấm xương chạy dọc hai bên hông. Tên chi ghép từ hai từ Hy Lạp là cory, nghĩa là mũ trụ, và doras, nghĩa là da (ở đây dùng chưa chuẩn, ý muốn nói "giáp"). Gai vây ngực của chúng rất sắc, dễ mắc vào lưới vợt. Nếu gai đâm vào da thì có thể "chích" khá đau. Vì vậy mỗi lần bắt hay chuyển cá chuột, dù vì lý do gì, bạn cũng nên cẩn thận.

Loài cá đẹp này ban đầu được mô tả với tên C. elegans nijsseni do một số đặc điểm hình thái. Chiếc mõm tròn đúng là rất gợi đến Gastrodermus elegans, nhưng hoa văn lại giống các loài khác như Hoplisoma adolfoi hơn. Đây là lựa chọn rất đáng giá cho bể biotope Rio Negro hoặc các bể cộng đồng nước mềm khác.2