Cá chuột Sterba

Corydoras sterbai bắt từ tự nhiên ở Rio Guaporé (Brazil) rất khó kiếm. Vì vậy, hễ có hàng là đáng để ý ngay.1

Bể 45 × 30 × 30 cm (khoảng 41 lít) là đủ rộng cho một nhóm nhỏ.2

• Nhiệt độ: 24–28°C
• pH: 6,0–7,6
• Độ cứng: 1–15 dGH2

Hoplisoma sterbai sẽ sống rất khỏe trong bể set theo kiểu biotope Amazon. Kiểu bể này dựng rất đơn giản. Bạn rải nền cát sông, thêm vài cành lũa (nếu không tìm được lũa ưng ý về hình dáng thì có thể dùng gỗ dẻ gai beech, miễn là phơi thật khô và bóc sạch vỏ) cùng vài rễ cây xoắn. Rải thêm vài nắm lá khô (lá beech cũng dùng được, lá sồi oak cũng hợp) là bể trông đã rất tự nhiên. Vùng nước tự nhiên của loài này vốn không có cây thủy sinh. Gỗ và lá sẽ nhả màu, làm nước ngả màu trà loãng. Cứ vài tuần bạn vớt lá cũ ra và thay lá mới để lá không mục làm bẩn nước. Có thể cho thêm vào lọc một túi lưới nhỏ đựng than bùn loại an toàn cho bể cá để nước giống nước đen hơn. Ánh sáng nên để khá dịu.

Nếu không làm biotope, loài này cũng sống tốt trong bể thông thường, tốt nhất là bể trồng nhiều cây. Với loài này, chăm bể đều đặn là bắt buộc, vì cá rất nhạy khi chất lượng nước xuống dần. Giống mọi loài cá chuột khác, đừng dùng lọc đáy và luôn giữ nền thật sạch. Cá rất nhạy với nền bẩn hoặc nền ít được vệ sinh, và có thể bị rụng râu nếu nuôi trong điều kiện kém.2

Cá ăn tạp và dễ cho ăn. Thức ăn chính nên là thức ăn viên chìm hoặc viên nén chìm loại tốt. Cho ăn thêm thức ăn sống và đông lạnh như bo bo (Daphnia), Artemia, trùng huyết và các loại tương tự.2

Cá rất hiền, hợp với nhiều kiểu bể cộng đồng. Đừng nuôi chung với cá quá lớn hoặc hung dữ. Những bạn cùng bể hợp gồm cá characin nhỏ, cá họ chép (cyprinid), cá mê cung (anabantoid), cichlid lùn và các loài cá da trơn hiền khác. Corydoras thì bạn nên cố gắng luôn nuôi theo đàn, vì có đồng loại bên cạnh chúng mạnh dạn và hoạt bát hơn hẳn. Tốt nhất là nuôi từ sáu con trở lên.2

Giống phần lớn cá chuột, loài này dễ phân biệt đực cái khi nhìn từ trên xuống. Con cái tròn mình và thân bè hơn con đực thấy rõ, nhất là lúc đang căng trứng. Con cái cũng thường to hơn một chút.2

Loài này thường được xem là một trong những Corydoras dễ cho đẻ nhất, rất hợp với người mới. Bể đẻ cỡ 45 × 30 × 30 cm hoặc tương đương là vừa. Đáy có thể để trống, rải cát hoặc sỏi mịn. Nên dùng lọc bọt hoặc lọc hộp chạy bằng máy sủi khí, vì cá bột không bị hút vào các loại lọc này. Thả thêm vài bụi cây như rêu java. Nhiệt độ khoảng 24°C và pH 6,5 là ổn. Lọc nước qua than bùn sẽ có ích, dùng nước RO cũng vậy. Khi cho cá chuột đẻ, số đực nhiều hơn số cái bao giờ cũng tốt hơn. Tỷ lệ nên dùng là 2 đực cho 1 cái. Vỗ béo cả đàn bằng thực đơn đa dạng gồm thức ăn sống, đông lạnh và khô.

Khi thấy rõ con cái đã căng trứng, bạn thay một lượng nước lớn (50–70%) bằng nước mát hơn, đồng thời tăng oxy và dòng chảy trong bể. Làm vậy mỗi ngày cho đến khi cá đẻ.

Nhiều loài đẻ theo mùa và sinh sản vào mùa mưa ở quê nhà của chúng. Mùa mưa ở đó trùng với mùa đông ở Anh. Vì vậy, nếu thử cho đẻ vào mùa hè mà không được, có thể nên chờ đến mùa đông rồi thử lại. Thêm nữa, một số loài có thể mất vài năm mới thành thục, nên cần kiên nhẫn. Đôi khi bạn cũng phải đổi cách làm, chẳng hạn thời điểm thay nước, mức oxy... Cũng có ý kiến cho rằng châm thêm nước lấy từ bể có cá chuột đang đẻ hoặc vừa đẻ xong (cùng loài hay khác loài đều được) có thể kích cá đẻ ở một số loài "khó" hơn. Nhiều khả năng nguyên nhân là hormone do cá đang đẻ tiết ra, hoạt động như một tín hiệu hóa học kích cá đẻ.

Khi đẻ, cá thường dán trứng lên kính bể, hay chọn chỗ có dòng chảy khá mạnh. Lúc đầu cả đàn bơi nhiều và hưng phấn hẳn lên, rồi con đực bắt đầu tích cực đuổi theo con cái. Con cái nào sẵn sàng sẽ để con đực dùng râu cọ vào người, sau đó cặp cá vào "tư thế chữ T" quen thuộc. Ở tư thế này, con đực kẹp râu con cái giữa vây ngực và thân mình. Con đực phóng tinh, và người ta cho rằng tinh trùng đi qua miệng và mang con cái rồi hướng về phía vây bụng. Con cái khum hai vây bụng thành một cái "giỏ" và đẻ vào đó một quả trứng (dù có thể ra đến 4 quả). Sau khi trứng thụ tinh, con cái bơi đi tìm chỗ thích hợp để dán trứng, rồi cả chu trình lặp lại. Nếu cho cá đẻ theo đàn, bạn sẽ hay thấy nhiều con đực cùng bám theo một con cái khi nó đi dán trứng. Con nào cũng muốn được chọn cho lần thụ tinh kế tiếp.

Cá bố mẹ sẽ ăn trứng nếu có dịp, nên khi cá đẻ xong bạn có hai lựa chọn. Một là vớt cá bố mẹ ra và ương cá con ngay trong bể đẻ. Hai là chuyển trứng đi và nuôi cá bột ở chỗ khác. Nếu chuyển trứng, bạn sẽ thấy trứng khá chắc, thường có thể dùng ngón tay lăn nhẹ trứng dọc lên mặt kính. Thùng ấp mới nên dùng cùng nước với bể đẻ và cũng phải giàu oxy như bể đẻ. Ấp trứng ở đâu cũng vậy, tốt nhất là nhỏ vài giọt xanh methylen vào nước để chống nấm. Dù vậy, nhiều khả năng vẫn có vài trứng bị nấm. Thấy trứng nấm thì bỏ ngay để nấm không lan. Bạn cũng có thể thả một quả alder (alder cone) vào thùng ấp, vì quả này nhả ra nhiều chất có lợi. Một số người chơi còn thả vài loài tép nước ngọt để nhặt bào tử nấm trên trứng khỏe. Tép cherry (Neocaridina heteropoda) làm việc này khá tốt. Tép sẽ ăn trứng hỏng nhưng không đụng tới trứng khỏe.

Trứng nở sau 3–5 ngày. Khi cá bột đã tiêu hết túi noãn hoàng, chúng sẽ ăn vi trùn (microworm) và ấu trùng Artemia mới nở làm thức ăn đầu tiên. Cá bột có vẻ ít bệnh hơn khi nuôi trên một lớp cát mỏng so với bể đáy trống.2

Rio Guaporé, Brazil.1

Loài này phân bố ở Bolivia và Brazil. Mẫu chuẩn được thu ở sông Rio Guaporé. Tuy vậy, ngày nay khá khó kiếm được cá hoang dã. Gần như toàn bộ cá đưa ra thị trường đều do các trại nuôi thương mại cho sinh sản. Phần lớn cá bán ở Anh có nguồn gốc từ Đông Âu hoặc Viễn Đông. Cá sinh sản nhân tạo thường khỏe và dễ thích nghi hơn cá hoang, vì chúng lớn lên trong điều kiện khác xa môi trường tự nhiên.2

Loài này sống ở các nhánh sông nhỏ, con suối, vũng nước và những vùng rừng ngập nước.2

Hiện có hơn 180 loài Corydoras đã được mô tả (thường gọi tắt là "cory"), nên đây là một trong những giống cá Nam Mỹ nhiều loài nhất. Ngoài ra còn rất nhiều loài chưa được mô tả, trong đó nhiều loài đã được gán "mã C" để tiện nhận dạng. Cách đánh số này rất đơn giản, tương tự hệ thống mã L dùng cho các loài Loricariid chưa mô tả. Cả hai hệ thống đều do tạp chí cá cảnh Đức DATZ (Die Aquarien und Terrarienzeitschrift) đặt ra, nhưng đã tỏ ra cực kỳ hữu ích và nay được người chơi cá khắp nơi dùng rộng rãi. Một phần nhờ sự đa dạng khổng lồ này (cộng với vẻ ngoài dễ thương khó cưỡng), cá chuột nằm trong nhóm cá được chuộng nhất trong giới chơi cá. Chúng cũng là cư dân rất hiền trong bể. Cá chuột có ăn những thứ vừa miệng như trứng hay cá bột, nhưng gần như chưa ai nghe chuyện chúng gây hấn với loài khác. Cá cùng loài cũng hiếm khi gây gổ với nhau. Chuyện này chỉ gặp ở vài loài, chủ yếu là các loài "mõm dài". Dù vậy, nếu bể đủ rộng thì hiếm khi có con nào bị thương.

Ngoài tự nhiên, phần lớn các loài sống thành đàn lớn, nên trong bể nuôi theo nhóm là tốt nhất. Phần lớn cá chuột sống chủ yếu ở tầng đáy, dù có vài ngoại lệ dành phần lớn thời gian bơi ngoài tầng nước thoáng. Tiếc là chính tập tính này khiến chúng hay bị mua bán như cá dọn bể, kiểu sẽ "làm sạch đáy" cho bể cộng đồng. Chắc chắn chúng sẽ ăn sạch thức ăn thừa rơi xuống nền, nhưng chúng không giữ nền "sạch" theo đúng nghĩa. Thực ra bể có vài con cá chuột thì bạn càng phải lo vệ sinh nền kỹ hơn, vì nuôi trong nền bẩn hoặc điều kiện bất lợi khác, râu cá có thể bị nhiễm trùng nặng. Cũng phải nói thêm là cá chuột sẽ không khỏe nếu chỉ trông vào chút thức ăn vụn mà đám cá tầng trên bỏ sót. Luôn cho ăn loại thức ăn chìm để cá chuột được ăn đủ.

Mọi loài cá chuột đều thở khí trời tùy nghi, nghĩa là khi cần chúng có thể hít không khí ở một mức nhất định. Ruột của chúng đã biến đổi, có rất nhiều mạch máu để hấp thu oxy từ không khí. Nhờ vậy chúng sống sót được nếu nơi ở bị thiếu oxy vì bất cứ lý do gì. Trong bể, thỉnh thoảng bạn sẽ thấy chúng phóng vụt lên mặt nước đớp khí. Đây là chuyện hoàn toàn bình thường, không có gì phải lo, trừ khi nước đang xuống cấp. Khi đó, số lần cá lên mặt nước thường tăng theo.

Cá chuột thuộc nhóm cá da trơn "có giáp". Thay vì vảy, chúng có hai hàng tấm xương chạy dọc hai bên thân. Tên giống ghép từ hai từ Hy Lạp, cory nghĩa là mũ trụ và doras nghĩa là da (dùng ở đây là chưa chuẩn, vì ý muốn nói "giáp"). Chúng còn có gai vây ngực rất sắc, dễ mắc vào mắt lưới vợt. Nếu gai đâm vào da thì có thể gây cảm giác "chích" khá đau. Vì vậy, mỗi lần cầm hay chuyển cá chuột, dù vì lý do gì, bạn cũng nên cẩn thận.

Loài đẹp và được chuộng này nhìn qua khá giống Brochis haraldschultzi, nhưng xem hoa văn trên đầu là phân biệt được. Hoplisoma sterbai có các đốm sáng trên nền sẫm, còn B. haraldschultzi thì ngược lại, vân sẫm trên nền sáng. Mõm của B. haraldschultzi cũng dài hơn. Vài năm gần đây đã có dạng bạch tạng do các trại sản xuất thương mại, và dạng này khá được ưa chuộng trong giới chơi cá.2