Cá cichlid chanh

Một cặp nuôi vừa trong bể 75 x 30 x 30 cm (70 lít).1

• Nhiệt độ: 23–27°C
• pH: 7,5–9,0
• Độ cứng: 8–25 dGH1

Bạn dùng cát làm nền. Phần lớn diện tích bể nên chất đá thành từng đống để tạo thật nhiều hang hốc và chỗ trốn.1

Thức ăn sống và đông lạnh nên chiếm phần lớn khẩu phần. Cá vẫn ăn được thức ăn khô, nhưng bạn nên cho ăn thưa hơn. Khẩu phần cũng cần có một ít rau, ví dụ thức ăn dạng vảy có spirulina loại tốt.1

Vào mùa sinh sản, cá trở nên hung dữ và giữ lãnh thổ gắt. Ngoài lúc đó thì cá khá hiền. Bạn có thể nuôi chung thành công với các cichlid Tanganyika cỡ nhỏ đến vừa sống ở tầng khác trong bể, chẳng hạn Cyprichromis sp. Những loài cũng sống trong đá như Julidochromis hay Altolamprologus sp. vẫn có thể nuôi chung, với điều kiện bể đủ rộng và có đủ chỗ cho mỗi con giữ lãnh thổ. Tuy vậy, tuyệt đối không nuôi chung với Mbuna hay các loài hiếu động, dữ dằn khác. Cá rất hung với đồng loại, nên chỉ nuôi một cặp, trừ khi bể thật lớn.1

Loài này khó phân biệt trống mái qua hình dáng bên ngoài. Cá đực trưởng thành thường to hơn cá cái.1

Cho cá đẻ thì dễ, nhưng cần kiên nhẫn. Cá đẻ trong hang, cả bố lẫn mẹ cùng chăm con. Cách tốt nhất để có cặp là mua một bầy cá con rồi để chúng tự bắt cặp. Khi đã có một cặp thành đôi (có khi mất một năm hoặc hơn), bạn nên vớt những con còn lại ra, vì cặp cá sẽ không để yên cho chúng. Mua sẵn một đực một cái trưởng thành thì không chắc chúng sẽ thành cặp. Trường hợp hay gặp là cá cái bị rượt đến chết. Ngay cả khi đã thành cặp, sợi dây gắn kết giữa hai con vẫn lỏng lẻo và chỉ kéo dài trong lúc đẻ và chăm con. Giữa các lứa đẻ, cá đực có thể quay sang gây khó dễ cá cái, nên bể bắt buộc phải có chỗ trốn.

Bể đẻ nên dài ít nhất 75 cm và bố trí như phần trên. pH nên khoảng 8,2–9,0, nhiệt độ 25–26,5°C. Cặp cá đẻ rất kín đáo trong hang, thường là hang do chúng tự đào. Cá cái đẻ trứng (tối đa 150 trứng) lên vách hoặc trần hang. Nhiều khi bạn khó biết cá đã đẻ hay chưa cho đến lúc thấy cá bột. Nói chung, hễ nghi trong bể có lứa con thì bạn cứ bắt đầu cho thức ăn dành cho cá bột.

Sau khi đẻ, cá cái trông trứng còn cá đực canh khu vực quanh hang. Trứng nở sau 3–4 ngày, và cá bột bắt đầu bơi tự do vào khoảng ngày thứ 8–10. Trong giai đoạn đầu này, cá bột ở trong hang và bố mẹ thay phiên nhau bảo vệ. Khi cá bột bắt đầu bơi ra khỏi hang thăm dò, bạn có thể vớt cá bố mẹ ra nếu muốn. Cá bột đủ lớn để ăn ấu trùng Artemia ngay từ lúc mới nở.

Cá bố mẹ chăm con khá lâu. Cá con có thể ở với bố mẹ đến khi dài khoảng 2,5 cm. Tới lúc đó bạn phải vớt chúng ra, vì cá lớn có thể quay sang tấn công. Cá bố mẹ có thể đẻ lứa mới khi lứa trước vẫn còn trong bể. Khi đó chúng tạo thành một gia đình hạt nhân: cá con lứa trước ở lại trong lãnh thổ của bố mẹ và phụ chăm các lứa trứng mới. Nước trong bể phải luôn giữ ở mức sạch nhất, vì cá con rất nhạy với vi khuẩn và chất thải hữu cơ tích tụ.1

Loài này là cá đặc hữu của hồ Tanganyika. Cá chỉ có ở phần phía nam hồ, nhưng trong vùng đó thì phân bố khá rộng.1

Cá sống ở những vùng nhiều đá dọc bờ hồ.1

N. leleupi là một trong những loài Tanganyika được chơi nhiều nhất, và khi khỏe thì cá đẹp thật sự. Dù vậy, loài này không dễ nuôi như độ phổ biến của nó. Lý do là cá rất khó chịu với đồng loại và nhạy khi nước bắt đầu bẩn. Ngoài tự nhiên, cá sống đơn độc. Cá đực gặp hang của cá cái nào thì vào hang đó và đẻ với những con cái đã sẵn sàng. Vì vậy cặp cá đẻ trong bể nuôi chỉ gắn kết lỏng lẻo, và cá đực không chịu được những con cái chưa sẵn sàng đẻ.

Loài này có 2 phân loài là N. leleupi leleupi và N. leleupi melas. Trước đây còn phân loài thứ ba là N. l. longior, nhưng nay nó đã được tách thành loài riêng. N. l. melas sẫm màu hơn nhiều so với leleupi thường, và ngoài tự nhiên nó sống cùng khu vực với dạng màu vàng. Cá sẫm màu thật ra vẫn có màu vàng, chỉ là sắc tố đậm che mất. Khi hai dạng màu của cùng một loài sống chung như vậy, người ta gọi đó là hiện tượng đa sắc. Một số cichlid Tanganyika khác và vài loài ở hồ Malawi cũng có hiện tượng này, nổi bật nhất là các loài thuộc chi Labeotropheus. N. leleupi còn có dạng thứ ba màu bạc. Ở vài nơi, dạng này cũng sống cạnh hai dạng kia, nhưng hiếm khi gặp trong bể nuôi.1