Cá nóc khổng lồ

Ai định nuôi loài này cũng hỏi trước tiên là cần bể cỡ nào. Có người bảo 1.100 lít, có người bảo 3.800 lít, mỗi người một con số. Thực ra diện tích đáy bể quan trọng hơn nhiều so với thể tích nước.

Với một con cá có thể dài tới 76 cm, bể dài 2,4 m, sâu 1,2 m từ trước ra sau và chỉ cao 60 cm hợp hơn nhiều so với bể cao 1,2 m, dài 2,4 m mà chỉ sâu 60 cm. Cá càng có nhiều chỗ bơi càng tốt. Bể càng nhiều nước thì xử lý chất thải thường càng dễ.

Ví dụ, một bể đang nuôi con cá nóc mbu thứ hai có kích thước 183x122x61 cm (dài x sâu x cao), tức khoảng 1.360 lít. Con cá hiện dài khoảng 33 cm.1

Chiều dài chuẩn (SL): 75 cm SL. Đáy bể: 240 × 90 cm. Thể tích: khoảng 1944 lít.

Muốn nuôi một con trưởng thành, bạn cần bể cỡ khoảng 240 × 90 × 90 cm (khoảng 1944 lít). Lúc cá còn nhỏ thì có thể nuôi tạm trong bể nhỏ hơn. Có điều loài này lớn rất nhanh, bạn nên tính trước.2

Lúc nào cũng phải giữ pH trên 7,0. Bể ví dụ thường để pH ở 7,4. Nếu nước máy ở chỗ bạn có pH cao hơn thì cứ để nguyên mức đó. Khi thay nước nhiều như vậy, nhất là thay tự động hằng ngày, cho cá quen với pH của nước máy cộng thêm vỏ ốc, vỏ sò trong bể thì hợp lý hơn là chỉnh pH.

Nhiệt độ giữ quanh 24–25 °C. Ở đây không gắn sưởi vào bể mà sưởi ấm cả căn phòng. Một phần vì phòng có rất nhiều bể. Nhưng lý do chính là để gạch hẳn sự cố hỏng sưởi khỏi danh sách những thứ có thể giết cá nóc mbu.1

• Nhiệt độ: 24–26°C
• pH: 7,0–8,0
• Độ cứng: 10–25 dGH2

Chất thải là chuyện lớn với loài này. Bể ví dụ ở trên hiện thay khoảng 380 lít mỗi ngày trên tổng khoảng 1.290 lít nước. Nhờ thay nhiều như vậy, nitrat trong bể luôn ở mức 0. Việc thay nước do hệ thống thay nước tự động đảm nhận, nên không bao giờ bị bỏ lỡ vì ốm đau hay đi nghỉ lễ. Cây thủy sinh trong bể cũng góp phần giảm chất thải.

Một con cá dài 56 cm ăn khoảng 170–230 g thức ăn mỗi ngày thì phân của nó to cỡ một con chó nhỏ.1

Đây là cá nóc nước ngọt, nên bể không cần thêm muối. Nền cát là lựa chọn hợp lý, trang trí thêm vài hòn đá nhẵn và lũa. Bạn nhớ chừa nhiều khoảng trống cho cá bơi. Trồng cây cũng được nếu bạn thích. Nhưng hễ cá nóc thấy mẩu thức ăn nào dính trên lá là nó đớp ngay, nên lá sẽ có vết cắn.2

Bể cá nóc mbu thì tránh mọi món trang trí có đầu nhọn. Khi hoảng, cá có thể lao vụt đi. Lúc đó chỉ một cành lũa hay hòn đá sắc cũng đủ làm cá bị thương nặng.

Trồng cây thủy sinh dọc hai bên hông và mặt sau bể là cách hay. Cây che bớt tầm nhìn, cá muốn trốn thì có chỗ chui vào đám cây. Nên dùng nhiều Anubias sp. và dương xỉ Java, vì cá nóc mbu hay xới cát để săn ốc và những con mồi khác.

Đây là loài dành cho người chơi có kinh nghiệm và cần chăm rất nhiều. Bạn càng tự động hóa được nhiều việc và ngăn trước được nhiều sự cố thì càng dễ giữ cá khỏe lâu dài.1

Thức ăn cũng là chỗ làm khó phần lớn người nuôi. Phần lớn khẩu phần của cá phải là đồ có vỏ, như nghêu, trai, ốc và tôm càng. Những món này đều quan trọng vì chúng mài bớt bộ răng quá khổ của cá, thường gọi là mỏ.

Bể ví dụ cho cá nóc mbu ăn đồ có vỏ 5 ngày mỗi tuần. 2 ngày còn lại cá ăn đồ mềm hơn như tôm cocktail (tôm luộc bóc vỏ) và trùn huyết đông lạnh, ngâm qua thuốc bổ sung vitamin. Đã có nhiều năm thử tập cho các con cá nóc mbu ở đây ăn thức ăn khô nhưng chưa con nào chịu ăn. Dù vậy, cũng có người khác tập được.

Khi cá đã lớn, bạn nên chuẩn bị tinh thần cho tiền thức ăn mỗi ngày. Tính ra mỗi tháng tốn ngang nuôi một con chó rất to ăn chế độ đặc biệt. Cho ăn đa dạng rất quan trọng. Chỉ dựa vào một loại thức ăn là chuyện rất dễ xảy ra, và cá sẽ thiếu vitamin.

Mồi sống kích thích bản năng săn mồi của cá nóc, nhưng cũng có thể mang ký sinh trùng vào bể. Càng của tôm càng, con còng và những con tương tự cũng nguy hiểm. Bạn nên cắt bỏ một bên càng trước khi thả để con mồi không kẹp được vào mắt cá nóc.

Cho ăn nhiều đồ có vỏ còn có cái lợi là vỏ có thể để lại trong bể. Vỏ ốc, vỏ sò sẽ đệm nước, gần như thành một lớp nền kiểu san hô vụn. Nhờ vậy pH và độ kiềm của nước được nâng lên và giữ ổn định. Cá càng lớn và ăn càng nhiều thì vỏ rải dưới đáy càng dày. Nếu bể dùng nền cát và lớp vỏ dày quá, bạn có thể dùng vợt lưới thưa xúc cả vỏ lẫn cát lên rồi sàng lấy vỏ ra.1

Ngoài tự nhiên, T. mbu chuyên ăn động vật thân mềm. Nuôi trong bể, cá rất khoái đủ loại hải sản có vỏ, ngoài ra còn ăn giun và các loại thức ăn sống, thức ăn đông lạnh khác. Bạn cần thường xuyên cho cá ăn ốc và hải sản còn nguyên vỏ (như chân cua, trai, v.v.) để cá giữ được bộ răng sắc. Giống các loài cá nóc khác, răng của nó mọc liên tục. Nếu răng không được mài bớt thì sẽ dài ra và gây rắc rối cho cá.2

Cá nóc có thị lực rất tốt. Chúng nhanh chóng nhận ra chủ từ tận bên kia phòng, nên loài này là một con thú cưng dưới nước rất thú vị. Cá càng lớn thì hai mắt càng cách xa nhau. Vì vậy cá phải nhìn thức ăn từ một bên, xoay người cho thẳng hàng rồi mới đớp. Đôi khi một con cá cùng bể bơi vào đúng lúc đó và bị ăn nhầm. Chuyện này có vẻ xảy ra khoảng 6 tháng một lần.

Chọn cá nuôi chung cho đúng thì sẽ đỡ thiệt hại. Nói chung nên nuôi chung với những loài thật hiền và thụ động. Tuy vậy, cá chạch và cá chuột cũng rất mê nghêu và các món nhiều thịt khác, nên chúng có thể lao vào giành ăn không đúng lúc. Hồi mới nuôi con cá nóc mbu đầu tiên, từng có một con lươn gai Ellipsifer từ hồ Tanganyika bị cắn một vết chí mạng ở phần đuôi và chết. Lúc đó cả hai con cùng lao vào một miếng tôm.

Những loài nuôi chung với cá nóc mbu thấy ổn nhất là cá bảy màu fancy, cá tetra, cá bút chì, cá lau kính, cá rasbora, cá cầu vồng, cá roseline, các loài Geophagus và những loài tương tự. Những loài nuôi chung không ổn là cá Prochilodus đuôi cờ, cá trê Giraffe. Nói gọn là loài nào hay đụng vào cá nóc mbu hoặc tham ăn vào giờ cho ăn đều không hợp.

Thỉnh thoảng cá nóc mbu sẽ vươn người, phồng lên rồi xẹp xuống rất nhanh trong bể. Chuyện này bình thường, miễn là cá không phồng vì bị dọa, chẳng hạn do tiếng động lớn. Có thể ví việc cá nóc phồng mình như người bị ngất. Cơ thể phải chịu một cú sốc rất lớn, và đây thuần túy là phản ứng tự vệ.1

Nhìn chung đây là loài hung dữ và không chịu được cá khác, tốt nhất là nuôi một mình. Cái miệng hình mỏ của nó dễ dàng cắn đứt từng miếng thịt của cá khác. Trường hợp nặng, nó có thể xé xác cá chung bể. Dù vậy, có những con hiền hơn những con khác. Cá có chịu được bạn cùng bể hay không là tùy từng con. Nếu bạn muốn liều thử, bạn sẽ cần một bể thật lớn và chọn những loài bơi đủ nhanh để cá nóc khó bắt được. Loài này cũng rất hung dữ với đồng loại, tuyệt đối không nuôi theo nhóm.2

Nhìn bên ngoài không phân biệt được con đực và con cái.2

Chưa có ghi nhận loài này sinh sản trong bể nuôi. Muốn cho cá đẻ một cách nghiêm túc thì cần một khối nước cực kỳ lớn.2

Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, Zambia, Burundi, Cameroon.2

Loài này sống ở sông và hồ, kể cả hồ Tanganyika.2

Con cá nóc mbu trước đó dài 56 cm thì chết lúc 5 tuổi, sớm hơn nhiều so với lẽ ra. Khám nghiệm sau khi chết cho thấy cá mắc một bệnh nhiễm từ ngoài tự nhiên (cá bắt hoang dã), và bệnh này chưa có cách chữa. Bệnh để lại nhiều tổn thương trên tim và các cơ quan khác, làm cơ thể cá kiệt sức dần theo thời gian.

Khi chuyển cá nóc mbu, bạn phải giữ cá dưới nước suốt cả quá trình. Nếu cá phồng mình lúc ở ngoài nước, không khí có thể bị kẹt lại trong người. Cá không tống được khí ra thì có thể chết.1

Cá nóc có tên như vậy vì chúng bơm được nước hoặc không khí vào cái bụng co giãn của mình cho phồng lên. Cá thường làm vậy khi bị đe dọa. Tuy vậy, trong bể nuôi có nhiều con tự phồng lên mà chẳng thấy lý do gì. Khi phồng, cá to gấp 2 đến 3 lần bình thường. Kích thước đó đủ để dọa nhiều kẻ săn mồi bỏ đi, hoặc khiến chúng khó nuốt.

Cá nóc còn có vài đặc điểm thích nghi thú vị khác. Chúng là một trong số ít loài cá thật sự chớp được mắt hay nhắm mắt. Chi tiết này càng làm loài cá vốn đã đầy cá tính thêm đáng yêu. Miệng chúng có dạng mỏ, do 2 chiếc răng ở mỗi hàm dính liền lại mà thành (vì thế mới có tên Tetraodon). Cá dùng bộ mỏ này để nghiền các loài không xương sống có vỏ, món khoái khẩu của hầu hết các loài cá nóc.

Nhiều bộ phận trên cơ thể cá nóc chứa tetrodotoxin, một chất độc thần kinh chết người. Bạch tuộc đốm xanh khét tiếng cũng mang đúng loại độc này. Ăn phải đủ lượng, người ta có thể bị liệt và tử vong. Đến nay vẫn chưa có thuốc giải nào được biết đến. Với con người, chất này độc hơn xyanua trên 1000 lần. Đáng sợ hơn nữa là nạn nhân thường vẫn tỉnh táo trong lúc cơ thể bị liệt dần. Ở Nhật, cá nóc là món đặc sản nổi tiếng và chỉ những đầu bếp được đào tạo kỹ mới được chế biến. Dù vậy vẫn có nhiều người chết vì ăn phải. Bạn nuôi cá thì không cần lo chuyện này. Nhưng nếu muốn bỏ con cá nóc của mình, hãy bán lại cho người khác, còn mang ra nướng thì đừng!

Cá nóc khổng lồ còn có tên là cá nóc xanh khổng lồ, hay gọi gọn là cá nóc mbu. Đây là một loài khá khó đoán. Nó thuộc nhóm cá nóc hung dữ nhất có trên thị trường, vậy mà lại biết làm quen với chủ và trở thành một con vật cưng thực thụ. Mỗi con dường như có tính cách riêng, chuyện hiếm thấy ở loài cá. Đôi mắt của nó như biết biểu lộ cảm xúc thật, còn những cử động chậm chạp, nặng nề của nó thì xem mãi không chán. Cá còn đổi màu được, tùy tâm trạng hoặc môi trường xung quanh. Có con phồng mình lên khi muốn được chú ý. Nhìn một con trưởng thành phồng to bằng mấy quả bóng đá thật sự là cảnh rất đáng xem.

Tuy vậy, vì kích thước khi trưởng thành quá lớn, loài này chỉ thực sự hợp với thủy cung công cộng hoặc số ít người chơi có bể đủ rộng để nuôi. Đáng buồn là vài năm gần đây có rất nhiều con nhỏ, dài chừng 10–15 cm, được nhập về. Người ta lo rằng nhiều con trong số đó đã không có kết cục tốt. Nếu bạn thấy loài này được bán và đang muốn mua, xin hãy để nó lại cửa hàng. Trừ khi bạn có đủ điều kiện và sự tận tâm để nuôi một gã khổng lồ đích thực trong giới bể cá.2