Tự làm lọc trong bể bằng tấm polycarbonate, không cần khoan bể

Bể lớn cần lọc có nhiều chỗ chứa vật liệu. Lọc thùng thì đắt, sump thì phải khoan bể hoặc làm ống tràn, và chỉ một mối nối lỏng là nước ra sàn. Có một cách rẻ hơn nhiều: ngăn hẳn một đầu bể thành lọc ba ngăn bằng tấm polycarbonate, dán silicon, không cần khoan và gần như không cần dụng cụ gì ngoài cây kéo.

Bài này hướng dẫn cách cắt, lắp và bố trí các ngăn cho lọc kiểu này. Ví dụ dùng bể 680 lít, nhưng cách làm áp dụng được cho bể cỡ nào cũng được, chỉ cần chỉnh lại kích thước.

Vì sao chọn tấm polycarbonate rỗng hai lớp

Đây là loại tấm nhựa rỗng ruột có hai lớp mặt, ở mình hay gọi là tấm poly lấy sáng. Nhiều người vẫn dùng nó làm nắp bể. Để làm vách lọc, nó có mấy cái lợi:

• Giá rẻ. Vật liệu cho một bộ lọc chỉ tốn khoảng 18 USD.
• Cắt bằng kéo được, không cần máy cắt hay dao rọc kính.
• Uốn cong được nếu cần, ví dụ làm vách chặn nền ở đáy hoặc làm máng tràn.
• Gỡ ra dễ. Khi đổi ý, bạn chỉ cần bóc tấm vách ra bằng tay, không phải cạo silicon bằng lưỡi lam.

Cắt và lắp các tấm vách thế nào

1. Cắt tấm thứ nhất làm vách trước, bằng đúng chiều rộng và chiều cao bên trong bể. Ở mép trên, cắt bớt một đoạn ngắn để nước tràn qua vào ngăn đầu tiên.
2. Cắt thêm hai tấm làm vách ngăn bên trong, có chiều rộng bằng chiều rộng trong của khoang lọc. Hai tấm này chia khoang lọc thành ba ngăn.
3. Đục lỗ thông nước trên các vách ngăn. Mỗi ngăn thực ra chỉ cần khoảng 5 lỗ cỡ 1,3 cm, nhưng nên làm nhiều hơn hẳn, chẳng hạn 25 lỗ. Lỗ thừa không gây hại gì. Nếu vài lỗ bị nghẹt thì nước vẫn chảy đủ, và bạn có dư chỗ khi muốn tăng lưu lượng.
4. Dán các tấm vào kính bằng silicon, chờ khô là xong.
5. Che khe tràn bằng tấm lưới nhựa ô vuông (egg crate) để cá không lọt vào khoang lọc. Lưới này chỉ chặn được cá to hơn khoảng 1,3 cm. Nếu nuôi cá nhỏ hơn thì phủ thêm một lớp lưới mịn lên trên.
6. Đậy một tấm nắp nhỏ lên trên khoang lọc. Cá hay nhảy sẽ không chui vào được.

Nước đi qua ba ngăn ra sao

Trong ví dụ, ba ngăn chứa lần lượt khoảng 19–23 lít, 30 lít và 23 lít, tổng cộng gần 68 lít. Đường đi của nước như sau:

1. Ngăn 1, lọc cơ học: nước tràn qua khe trên vách trước rồi chảy xuống qua vật liệu lọc thô như bông lọc, mút, có thể thêm than hoạt tính để làm trong nước.
2. Ngăn 2, lọc vi sinh: nước vào từ phía dưới rồi dâng lên qua lớp vật liệu vi sinh. Vi khuẩn ở đây xử lý amoniac và nitrit theo chu trình nitơ.
3. Ngăn 3, bơm hồi: nước tràn từ đỉnh ngăn 2 sang, và bơm đẩy nước ngược lên bể.

Cách chia này không cố định. Bạn có thể dùng ngăn 1 cho cả cơ học, hóa học lẫn vi sinh, hoặc đặt máy sưởi ở đáy ngăn 1 và kê bông lọc lên một kệ ở phía trên.

Ngăn bơm hồi không cần to. Nó to trong ví dụ là vì cần đủ chỗ để thả bơm và thò tay vào.

Làm kệ để nước không chảy vòng qua vật liệu

Nếu đổ vật liệu vi sinh thẳng xuống đáy ngăn 2, nước có thể luồn qua chỗ trống mà không đi xuyên qua vật liệu. Cách khắc phục rất đơn giản: lấy lưới nhựa ô vuông làm một cái kệ nhỏ, buộc bằng dây rút, kê vật liệu lên cao hơn lỗ nước vào. Nước bị ép phải đi qua toàn bộ lớp vật liệu.

Khi muốn thêm vật liệu, bạn chỉ cần rút kệ ra và đổ đầy ngăn.

Có tốn chỗ trong bể không, tấm mỏng có chịu nổi không

Lọc kiểu này chiếm khoảng 15 cm chiều dài bể. Nghe thì nhiều, nhưng một hộp tràn (overflow) bình thường trong bể lớn cũng rộng tầm 13 cm, chỉ để chứa ống. Ở đây bạn mất thêm chừng 2–3 cm nhưng cả hệ lọc nằm gọn bên trong.

Nếu không vướng thanh giằng kính, khoang lọc có thể làm hẹp hơn, khoảng 10–13 cm. Trước khi cắt, hãy đo xem tay và bơm có lọt vào được không.

Tấm polycarbonate mỏng và nhẹ nhưng không bị nước đẩy bật ra. Lý do là hai bên vách gần như cùng mực nước, phía trong khoang lọc chỉ thấp hơn khoảng 2,5 cm. Phần chênh lệch áp lực chỉ có vài cm ở trên cùng, nơi nước đang tràn qua.

So với sump và lọc thùng

Điểm đáng giá nhất là mỗi bể có nước riêng. Nếu nối nhiều bể vào chung một lọc thì bể trên có gì, bể dưới cũng nhận hết. Lọc riêng thì một bể nuôi cá nước ngọt, bể bên cạnh nuôi cá nước lợ được, thông số mỗi bể tùy chỉnh riêng.

Bắt đầu từ đâu

• Đo kích thước bên trong bể, vị trí thanh giằng và kích thước bơm hồi, rồi mới quyết định khoang lọc rộng bao nhiêu.
• Cắt thử các tấm vách bằng kéo, đục lỗ dư ra so với mức cần, rồi dán silicon vào bể lúc bể còn khô.
• Làm kệ lưới cho ngăn vi sinh và che khe tràn bằng lưới nhựa ô vuông trước khi thả cá.
• Nếu có sẵn vật liệu vi sinh đã chạy từ lọc cũ, chuyển sang ngăn 2 để bể mới có vi sinh ngay.