Tự làm lọc tràn từ thùng nhựa lớn cho bể cá cỡ lớn

Bể càng lớn thì lọc thùng mua sẵn càng khó theo kịp. Nhiều bộ lọc thùng cỡ lớn chạy vài năm là bắt đầu xuống sức, nước đục dần, dòng chảy yếu, tháo ra vệ sinh mà vẫn không khá hơn. Tất nhiên không phải máy nào cũng vậy, nhưng khi bạn đã gặp cảnh này thì việc tự làm một bộ lọc riêng thường rẻ hơn và dễ chăm hơn là thay máy mới.

Bài này hướng dẫn dựng một bộ lọc tràn từ hai thùng nhựa lớn nối với nhau. Ví dụ một bể khoảng 7.500 lít dùng hai bộ như vậy. Cách làm áp dụng được cho bể lớn có khoan lỗ hoặc không khoan, và bạn có thể thu nhỏ lại cho bể vừa.

Vì sao chọn thùng nhựa 121 lít thay cho phuy 200 lít

Phuy nhựa 200 lít là lựa chọn quen thuộc khi làm lọc lớn. Tuy vậy, phuy rộng khoảng 61 cm, nên nếu khoảng trống sau bể chỉ chừng 56 đến 58 cm thì nó không lọt. Thùng rác nhựa loại dày dung tích 121 lít nhỏ hơn, giá khoảng 50 USD một thùng, chỉ bằng chừng một phần ba so với phuy mới.

Mục tiêu của lọc không phải là thêm thật nhiều nước cho hệ thống. Thứ bạn cần là một cái thùng chứa đủ lượng vật liệu lọc và chịu được lưu lượng mình muốn chạy. Thùng 121 lít đáp ứng được cả hai việc đó.

Một lưu ý quan trọng là đừng mua phuy cũ. Nhựa có thể ngấm một số loại chất lỏng như dầu, và người bán nói gì thì bạn cũng không kiểm chứng được trước đó nó từng chứa gì. Thùng mới tinh vẫn là an toàn nhất.

Bộ lọc hoạt động thế nào

Mỗi bộ lọc gồm hai thùng đặt cạnh nhau. Thùng thứ nhất làm cả lọc cơ học lẫn lọc vi sinh. Thùng thứ hai là ngăn lắng và là chỗ đặt máy bơm đẩy nước về bể.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:27 Rổ nhựa xanh dùng đựng bông lọc, đặt lên miệng thùng lọc.
• Xem video từ ▶ 6:47 Đáy thùng lọc với ống dẫn nước và tấm đỡ vật liệu.

1. Nước từ bể chảy vào một rổ nhựa treo ở miệng thùng thứ nhất. Rổ này chứa bông lọc và cách miệng thùng khoảng 2,5 cm. Khi bông bị nghẹt, nước sẽ tràn qua mép rổ chứ không tràn ra ngoài thùng.
2. Dưới rổ là khoảng 85 lít vật liệu vi sinh. Lớp vật liệu này nằm trên tấm lưới nhựa (egg crate), và tấm lưới kê cao lên bằng mấy đoạn ống nhựa dài khoảng 7 đến 8 cm.
3. Ở đáy thùng có các phễu thoát sàn bằng inox, loại dùng cho nhà tắm. Nước đi qua hết lớp vật liệu thì vào phễu, rồi theo ống đi lên.
4. Trên mỗi ống có một đầu tê để hở phía trên cho khí thoát ra. Nếu thiếu tê, khí có thể kẹt lại trong ống và làm thùng tràn. Có tê thì nước dâng lên không bị cản và tràn qua ống ngang sang thùng bơm.
5. Máy bơm trong thùng thứ hai đẩy nước về bể chính.

Ống nối giữa hai thùng đi ngang qua thành thùng chứ không đi qua đáy. Đi qua đáy thì gọn hơn, nhưng thùng đặt sau bể lớn, chỗ đó rất khó với tới. Nếu rò rỉ ở đáy thì gần như không sửa được. Còn mối nối trên thành thùng thì bạn nhìn thấy và sửa dễ.

Tính lưu lượng và lượng vật liệu

Một ống phi 60 đặt nằm ngang có thể cho chừng 5.700 lít/giờ khi mực nước dâng ngập ống. Con số đó là mức tối đa. Vì có tê nên cần trừ hao khoảng 1.100 lít/giờ cho mỗi ống. Gộp các ống tràn lại, mỗi bộ lọc ước tính chạy được khoảng 9.000 lít/giờ. Máy bơm đi kèm nên chọn loại khoảng 9.500 đến 11.000 lít/giờ để khớp với khả năng tràn.

Hai bộ lọc chạy song song cho tổng khoảng 19.000 lít/giờ, chưa tính máy tạo dòng trong bể. Tổng vật liệu vi sinh của hai bộ vào khoảng 170 lít. Với bể nhỏ hơn, bạn có thể giảm số ống và chọn bơm nhỏ hơn theo cùng cách tính này.

Vật liệu vi sinh có thể để ngập hoàn toàn (submerged), hoặc dùng loại vật liệu chuyển động (fluidized) ở một thùng. Nếu có sẵn vật liệu đã chạy vi sinh từ trước thì nên dùng, vì lọc mới sẽ vào guồng nhanh hơn.

Khoan lỗ và lắp uniseal theo thứ tự nào

Uniseal là gioăng cao su lắp vào lỗ khoan để luồn ống qua thành thùng. Nó rẻ hơn bulkhead và ôm được mặt cong của thùng. Uniseal cho ống phi 60 cần lỗ khoan 7,5 cm, nên bạn phải chuẩn bị mũi khoét lỗ đúng cỡ.

1. Cắt quai thùng. Hai thùng phải đặt cạnh nhau sau bể, và với quai còn nguyên thì chúng không lọt vào khoảng trống. Quai lại nằm đúng ở mặt phẳng nhất của thùng, chỗ cần khoan. Vì vậy phải cắt bỏ quai trước, bằng máy cắt rung đa năng hoặc dụng cụ tương tự.
2. Chọn mặt khoan. Khi đã bỏ quai, bạn khoan trên mặt phẳng nhất của thùng để gioăng ôm khít.
3. Đánh dấu tâm lỗ. Đừng khoan sát miệng thùng. Lỗ ở cao quá thì dễ tràn và khó thao tác. Nên đặt lỗ thấp xuống một chút và cách mép viền khoảng 1 cm để gioăng không chạm vào viền. Nếu lỗ hơi thấp, bạn có thể gắn thêm một co hướng lên để nâng mực nước. Lỗ lệch khoảng 2,5 cm cũng không sao, chỉ cần không quá cao và các lỗ trên hai thùng thẳng hàng với nhau.
4. Khoan và làm sạch bavia. Dùng dao cạo quanh mép ngoài của lỗ cho nhẵn. Chỉ cạo cạnh và góc, đừng cắt thẳng vào bề mặt mà gioăng sẽ tiếp xúc. Mép lỗ còn răng cưa thì uniseal không kín nước.
5. Lắp gioăng và luồn ống. Gioăng ấn vào lỗ rất dễ. Phần khó nhất là luồn ống qua, vì ống phải nong gioăng ra thì mép ngoài mới ép chặt vào lỗ. Bôi nhiều nước xà phòng cho trơn rồi đẩy ống vào. Không cần trét silicone.
6. Lắp tê và ống còn lại. Nên cắt sẵn các đoạn ống, đo sao cho ống đứng thấp hơn nắp thùng để đậy nắp được.
7. Chạy thử 24 giờ. Đổ đầy nước, cho bơm chạy liên tục một ngày rồi kiểm tra từng mối nối xem có rỉ không.

Gắn vào bể có khoan và bể không khoan

Với bể đã khoan lỗ, bạn dùng tràn tự chảy. Ống thoát gắn vào lỗ ở đáy bể, rồi dựng một đoạn ống đứng lên. Chiều cao của đoạn ống này quyết định mực nước trong bể. Bơm đẩy nước từ lọc về làm mực nước bể dâng lên một chút, và phần dư tràn qua ống xuống lọc. Khi bơm tắt, nước ngừng chảy và mực nước dừng ở miệng ống.

Với bể không khoan, bạn đảo ngược lại thành lọc treo trên cao. Bơm đặt trong bể và đẩy nước lên thùng lọc. Thùng có thêm một ống tràn cho nước chảy ngược về bể. Điều kiện bắt buộc là lỗ tràn phải nằm cao hơn mép bể. Vì thế bạn phải đóng một cái bệ để kê thùng lên đủ cao.

Ở đầu nước về, bạn gắn thêm một tê để giảm lực dòng. Nhờ vậy nước không đập mạnh vào lớp bông lọc.

Bảo dưỡng và những điểm cộng của kiểu lọc này

• Việc thường xuyên nhất chỉ là rút bông bẩn ra và nhét bông mới vào rổ.
• Bông chần dùng may chăn (quilt batting) mua theo cuộn rẻ hơn nhiều so với miếng bông cắt sẵn ở tiệm cá, và một bịch có thể dùng được vài tháng.
• Đậy nắp lại thì lọc gần như không có tiếng ồn và không bốc hơi ẩm ra phòng. Nắp thùng không kín khí nên vẫn thông hơi bình thường.
• Tổng chi phí cho một bộ vào khoảng 100 USD, thấp hơn nhiều so với một máy lọc thùng cỡ lớn.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo chính xác khoảng trống chỗ định đặt lọc, đo cả ở phần sát sàn, rồi mới chọn loại thùng.
2. Tính lưu lượng cần cho bể, từ đó suy ra số ống tràn và công suất bơm.
3. Mua thùng mới, uniseal, mũi khoét lỗ đúng cỡ, rồi làm thử một bộ trước và chạy thử 24 giờ.
4. Chuẩn bị sẵn vật liệu vi sinh, tốt nhất là loại đã chạy vi sinh, trước khi chuyển lọc sang bể chính.