Cá red devil

Nuôi một con thì bể nhỏ nhất nên có đáy 150 cm x 45 cm hoặc tương đương. Nếu nuôi một cặp hay nuôi chung với các loài cá khác thì bạn cần bể lớn hơn thế nhiều.1

• Nhiệt độ: 22–28°C
• pH: 6.0–8.0
• Độ cứng: 5–25 dGH1

Hiếm có loài cá nào coi thường một bể bày trí đẹp như loài này. Bạn đừng tính đến chuyện trồng cây, vì ngày nào cá cũng đào xới, dời đi cả đống nền. Đá, lũa và chậu hoa lớn đều dùng được, miễn là chúng đủ nặng để cá không đẩy đi được. Dù vậy, chắc chắn cá vẫn sẽ cố đẩy. Bạn có thể thử lấy đá đè giữ cây nhựa, nhưng đừng mong chúng nằm yên được lâu. Nếu trong bể có cá khác, hãy bố trí đá, lũa sao cho tạo được càng nhiều chỗ khuất tầm nhìn càng tốt. Cách này khó dẹp hẳn được tính hung hăng, nhưng ít nhất cũng làm nó dịu bớt.

Thiết bị cũng vậy. Sưởi, đầu hút và đầu xả của lọc hay bất cứ thiết bị nào để trần đều sẽ bị cá tấn công nếu không được che chắn. Bạn nên lắp lồng bảo vệ sưởi chắc nhất mà bạn tìm được, hoặc giấu sưởi và các thiết bị khác sau những khối đá cố định mà cá không xê dịch được. Đường ống thì dùng giác hút thật chắc. Bản thân lọc phải thật lớn và mạnh, vì loài cá háu ăn, ăn uống bừa bộn này thải ra rất nhiều chất thải. Thay nước nhiều mỗi tuần là bắt buộc. Nước cũng cần giàu oxy hòa tan, và bạn có thể dùng vài quả sủi khí lớn để có đủ oxy. Bể cần nắp đậy nặng để cá không nhảy ra ngoài những lúc phấn khích, mà những lúc như vậy thì nhiều lắm!1

Đây là một trong những loài dễ ăn nhất bạn có thể gặp trong giới chơi cá. Phần lớn cá thể sẽ thử ăn bất cứ thứ gì trông có vẻ ăn được. Bạn có thể cho ăn cám que dành cho cichlid loại tốt làm thức ăn chính. Ngoài ra nên thường xuyên bổ sung thức ăn sống và đông lạnh như giun đất, tôm, trai và những thứ tương tự. Tôm thì để nguyên vỏ, vì vỏ chứa nhiều carotene giúp cá giữ màu cam, vàng. Rau củ như đậu Hà Lan, rau bina cũng nên chiếm một phần kha khá trong khẩu phần. Không nên cho ăn thức ăn nhiều đạm như tim bò và các loại thịt đỏ khác, vì chúng có thể gây hại cho hệ tiêu hóa của cá. Ngoài tự nhiên cá có ăn cá nhỏ, nhưng trong bể thì cho ăn cá sống cũng chẳng được lợi gì mấy.1

Red devil là một trong những loài cichlid hung dữ nhất hiện có. Muốn nuôi nó chung với bất kỳ loài nào khác, kể cả đồng loại, bạn phải thật sự biết mình đang làm gì. Trong bể rất lớn, tính hung hăng này đỡ thành vấn đề hơn. Nhưng "rất lớn" ở đây là trên 1000 lít, cỡ bể mà phần lớn người chơi không kham nổi. Với bể cỡ này, bạn có thể thử nuôi chung với các loài cichlid Trung Mỹ khác cũng khỏe và lì, các loài cá Loricariidae lớn và các loài cá da trơn lớn khác. Những loài cá khá to và bơi nhanh như cá silver shark, cá barb tinfoil và các loài tương tự cũng là một lựa chọn. Dù vậy, bạn phải theo dõi sát, vì có những con không chịu chung bể với bất kỳ con nào và sẽ lần lượt tấn công mọi con cá khác trong bể. Dù bể lớn cỡ nào, thường cũng không thể nuôi quá một con đực.1

Cá đực trưởng thành thường to và vạm vỡ hơn cá cái. Con đực có vây lưng và vây hậu môn dài hơn, bướu đầu cũng to và ấn tượng hơn. Ngoài tự nhiên, bướu này chỉ nổi lên vào mùa sinh sản. Trong bể nuôi thì nhiều con có bướu rất to và giữ nguyên quanh năm.1

Nếu có được một cặp hợp nhau thì cho cá sinh sản khá đơn giản. Bạn cần một bể dài khoảng 180 cm, bày đá lớn và chậu hoa để cá có chỗ đẻ. Dĩ nhiên là không thể nuôi chung với cá khác. Dù cặp cá có thể để yên cho chúng một thời gian, khi bắt đầu đẻ thì con đực gần như chắc chắn sẽ giết chúng.

Khổ nỗi, ghép cặp cá trưởng thành rất khó. Nếu chỉ thả chung vào bể, con đực thường giết con cái. Một số người chơi đã thành công bằng cách đặt một tấm kính ngăn trong suốt ở giữa bể để con đực làm quen dần với con cái, rồi vài tuần sau mới gỡ tấm ngăn ra. Tuy vậy, cách này cũng không đảm bảo được gì. Có người lại chọn luôn để đực và cái ở hai bên tấm ngăn. Họ còn khoan lỗ trên tấm ngăn để tinh trùng đi qua được, nhờ vậy hai con cá không bao giờ phải ở chung một chỗ.

Cách tốt nhất, hơn hẳn các cách khác, là mua ít nhất sáu con cá nhỏ, nuôi lớn chung với nhau và để chúng tự bắt cặp. Khi thấy cặp đầu tiên thành đôi thì phải vớt ngay những con còn lại ra cho chúng khỏi bị hại. Lúc đó thường rất dễ nhận ra, vì nhiều khả năng những con kia sẽ nép rúm vào một góc bể.

Có được một cặp rồi thì cá sẽ tự đẻ mà bạn không cần thúc nhiều. Khi sẵn sàng đẻ, bướu đầu của cả con đực lẫn con cái đều to lên. Màn tán tỉnh có thể kéo dài khá lâu và đôi khi khá dữ dội. Cả hai con quất đuôi vào nhau và há miệng rộng rất nhiều lần. Con cái cũng hay cọ phần hông vào bướu của con đực. Lúc nào bạn cũng nên để sẵn tấm ngăn bên cạnh, vì con đực có thể quay sang tấn công bạn đời bất cứ lúc nào. Cả hai con cũng sẽ đào bới rất nhiều. Ngay trước khi đẻ, ống đẻ trứng của con cái sẽ lộ rõ. Trứng thường được đẻ trong hang hoặc trên mặt đá dựng đứng. Nếu không có những chỗ đó thì gần như mặt cứng nào cá cũng đẻ được. Cá bố mẹ chăm con rất giỏi và xem rất thích. Cả hai cùng chăm trứng và đánh đuổi mọi kẻ dám lại gần lãnh thổ. Kẻ đó có thể là cả ngón tay của người nuôi lơ đễnh, nên bạn phải cẩn thận khi làm vệ sinh bể trong giai đoạn này.

Trứng nở sau 2-3 ngày. Sau đó cá bố mẹ chuyển cá bột sang một cái hố đã đào sẵn dưới nền. Thêm 5-7 ngày nữa thì cá bột bơi tự do. Lúc này có lẽ nên đặt tấm ngăn để bảo vệ con cái, vì con đực bây giờ hung hăng tột độ. Bạn cũng đừng vội vớt cá bột ra, vì làm vậy có thể khiến con đực trở nên điên loạn thật sự. Nếu con cái vẫn sống mà không cần ngăn bảo vệ, rồi cá con bị vớt đi, con đực có thể muốn đẻ lứa thứ hai. Khi đó, nếu con cái chưa sẵn sàng, con đực đang rối trí có thể giết nó.

Lúc đầu có thể cho cá bột ăn ấu trùng artemia mới nở, sau đó cho ăn thêm thức ăn khô. Nuôi đúng điều kiện thì cá con lớn rất nhanh. Ban đầu thân cá có sọc ngang, và khi dài khoảng 5-6 cm thì bắt đầu đổi màu.1

Loài này chỉ có ở hồ Nicaragua và hồ Managua, thuộc Nicaragua, Trung Mỹ. Hai hồ thông với nhau qua sông Tipitapa.1

Managua, thủ đô của Nicaragua, nằm ngay bên bờ hồ Managua. Vì vậy hồ bị ô nhiễm rất nặng. Mỗi ngày có tới khoảng 32 tấn nước thải chưa qua xử lý đổ thẳng xuống hồ. Vậy mà vẫn có nhiều loài cá sống được ở đây, khá bất ngờ. Hồ Nicaragua lớn hơn và sạch hơn. Điều thú vị là đây là hồ nước ngọt duy nhất trên thế giới có cả một quần thể cá mập! Đó là cá mập bò Carcharhinus leucas, loài nổi tiếng hay bơi ngược vào các sông nước ngọt. Loài này nguy hiểm thật sự, và các vụ nó tấn công người đã được ghi nhận rõ ràng. A. labiatus thường sống gần các khu đá chìm và bơi luồn lách giữa các khe đá.1

Trước đây red devil được xếp vào chi Cichlasoma. Người ta hay nhầm nó với cá midas (A. citrinellus), nhưng có thể phân biệt hai loài qua hình dáng. Đúng như tên khoa học gợi ý, A. labiatus có đôi môi dày đặc trưng. Thực tế đặc điểm này khác nhau tùy con, nên không nên dựa vào nó để định loài. Cá sinh sản trong bể thì đúng là thường không có môi dày như vậy. Những điểm khác biệt đáng tin hơn là A. citrinellus có bướu đầu to hơn và dáng người chắc nịch hơn. Hai loài này đã bị lai với nhau trong giới chơi nhiều đến mức thường khó tìm được con thuần chủng của loài nào.

Phần lớn cá hoang dã của loài này có màu xám, trông khá nhạt nhòa. Tuy vậy, một số con có ít nhiều hoa văn cam hoặc đỏ. Chính những con này được giới kinh doanh cá cảnh chọn lọc để lai tạo màu. Nhờ vậy giờ có nhiều dạng màu khác nhau, gồm trắng, xám, vàng, cam, đỏ, có sọc và loang lổ. Đáng tiếc là nhiều khả năng loài này đã bị cố ý lai với các loài khác trên diện rộng, tạo ra những dòng cá lai như cá hồng két (parrot cichlid) và cá la hán (flowerhorn). Đây là một việc rất đáng lên án.

Dù tính khí hiếu chiến, đây vẫn là một trong những loài được dân mê cichlid ưa chuộng nhất, vì tính cách của nó rất đáng yêu. Cá nuôi nhận ra chủ rất nhanh và thông minh hơn hẳn phần lớn các loài cá cảnh thông dụng.1