Cá trê đi bộ

Bể nuôi loài này cần nắp thật khít vì cá nổi tiếng hay nhảy. Nắp phải đậy thật kín, vì cá rất giỏi tìm đường thoát ra ngoài.

Cá trê đi bộ, Clarias batrachus, là một loài trê cỡ lớn có khả năng thở bằng không khí. Hiểu theo nghĩa hẹp, loài này chỉ có ở Java. Những con trê đi bộ ở lục địa châu Á thuộc các loài khác. Cá có thể bò trên cạn bằng gai vây ngực cứng, miễn là cơ thể còn ẩm. Vì thế nắp bể khít là thứ bắt buộc phải có. Cá trê đi bộ săn mồi rất dữ và chịu được điều kiện sống cực kỳ đa dạng. Ở một số nước nhập chúng về để nuôi lấy thịt, chúng đã thành loài gây hại, rõ nhất là ở miền nam nước Mỹ. Phần lớn cá bán trên thị trường là các dòng nuôi bể bạch tạng hoặc leucistic (bạch tạng một phần).1

Chiều dài chuẩn: 24,5 cm SL. Đáy bể: 210 × 120 cm. Thể tích: khoảng 2268 lít.

Một con trưởng thành hoàn toàn cần bể 210 × 120 × 90 cm, tức khoảng 2268 lít. Cá con thì có thể nuôi lớn dần trong bể nhỏ hơn.1

• Nhiệt độ: 20–26°C
• pH: 5,5–8,0
• Độ cứng: 2–25 dGH1

Với loài này, diện tích đáy quan trọng hơn chiều sâu bể. Lý tưởng nhất là nền mềm, kết hợp lũa, đá nhẵn, đoạn ống nhựa và những thứ tương tự, xếp thành chỗ trốn. Cây thủy sinh thì không bắt buộc. Nắp bể phải thật khít vì cá rất giỏi tìm đường thoát ra ngoài.1

Đây là loài ăn tạp và rất tham ăn, cho gì cũng ăn gần hết. Nên cho ăn xen kẽ thức ăn viên khô, thức ăn đông lạnh dạng thịt và thức ăn thực vật. Cá trưởng thành không cần cho ăn hằng ngày. Lúc cho ăn phải để ý, vì con cá này hoàn toàn không biết điểm dừng!1

C. batrachus săn mồi rất dữ. Con cá nào lọt vừa cái miệng rộng của nó thì đều bị ăn. Bạn có thể nuôi chung nó với những loài khỏe, cỡ tương đương, như barb cỡ lớn, cá Loricariid và cichlid. Cá nuôi chung nào cũng phải đủ sức tự lo cho mình. Lúc thả vào, chúng nên lớn hơn con Clarias, vì cá trê non lớn nhanh khủng khiếp. Đây chắc chắn không phải loài dành cho bể cộng đồng thông thường.1

Ở dạng hoang dã, cá đực có đốm trên vây lưng. Với các dòng nuôi bể thì không dựa vào đặc điểm này được, nhưng bạn vẫn phân biệt được đực cái bằng cách xem gai sinh dục. Gai sinh dục của cá đực dài và nhọn, còn của cá cái thì ngắn và tù hơn. Cá cái cũng có bụng tròn hơn cá đực rất nhiều.1

Các trại cá khắp thế giới đã cho loài này sinh sản với số lượng khổng lồ, nhưng trong bể nuôi thì ít gặp hơn. Dù vậy, nếu bể đủ rộng thì vẫn có thể cho cá đẻ. Nếu chưa có sẵn một cặp đã phân biệt đực cái, có lẽ nên bắt đầu với một nhóm nhỏ cá non để có được một cặp. Khi đã thành cặp, chúng bắt đầu giữ lãnh thổ. Lúc đó nên bắt các con Clarias khác và mọi cá nuôi chung ra ngoài. Thông số nước và nhiệt độ không quá khắt khe, nhưng nên nằm trong khoảng đã nêu ở trên. Trước khi đẻ, hai con cọ sát vào nhau nhiều hơn và có thể thấy chúng bơi song song cạnh nhau. Ngoài tự nhiên, cá đẻ trong hang đào vào bờ sông. Trong bể không có hang như vậy thì chúng sẽ đào một cái hố dưới nền rồi đẻ trứng vào đó. Quá trình đẻ có thể kéo dài tới 20 giờ, và cặp cá áp sát nhau nhiều lần ngay phía trên chỗ đẻ. Số trứng rất nhiều (cặp cỡ lớn có thể đẻ vài nghìn trứng). Trứng chìm ngay và dính vào nền ở chỗ rơi xuống. Đẻ xong, cá cái lui ra, còn cá đực nhận phần bảo vệ ổ trứng. Nó bơi không biết mệt phía trên ổ để canh chừng kẻ săn mồi. Cũng có thể dòng nước do cá đực liên tục bơi tạo ra có ích cho trứng phát triển. Trứng nở sau 24–36 giờ. Lúc này cá cái quay lại phụ chăm con và nhận phần canh giữ vòng ngoài lãnh thổ. Cá đực vẫn ở lại ổ. Khoảng 48 giờ sau đó, cá bố mẹ bắt đầu bớt quan tâm đến cá bột. Thêm 72 giờ nữa thì cá bột bắt đầu bơi tự do. Nếu bạn định nuôi cá bột với số lượng lớn, đến lúc này nên dùng ống xi phông hút chúng ra. Ban đầu có thể cho ăn ấu trùng Artemia. Cá con lớn rất nhanh và chẳng bao lâu đã ăn được thức ăn cỡ lớn hơn.1

Hiện chỉ biết chắc loài này có ở các lưu vực sông trên đảo Java, Indonesia. Từ lâu, người ta vẫn nghĩ cá trê đi bộ phân bố từ Pakistan đến Indonesia. Tuy nhiên, Ng và Kottelat (2008) đã giới hạn tên C. batrachus cho riêng cá ở Java và phát hiện dưới tên gọi này thực chất có bốn loài. Cá ở đông bắc Ấn Độ và Bangladesh là C. magur. Cá ở lục địa Đông Nam Á và phần còn lại của Sundaland có lẽ thuộc hai loài chưa được mô tả. Người ta đã đưa cá trê đi bộ vào nhiều nước, trong đó có Mỹ, và hiện chưa rõ quần thể ở Florida thuộc loài nào.1

Cá sống ở hệ thống sông, đầm lầy, ao, ruộng lúa, kênh và mương. Người ta hay bắt gặp chúng ở những vũng nước tù còn sót lại sau khi sông hết mùa lũ. Lý do là vào mùa mưa, cá di cư từ các thủy vực chính vào những vùng bị ngập.1

Cá trê đi bộ cực kỳ khỏe, chịu được thông số nước và nhiệt độ dao động rất rộng. Vì thở được không khí, cá còn sống sót được cả trong nước thiếu oxy. Thậm chí, người ta cho rằng nếu bị chặn không lên được mặt nước đủ lâu thì cá có thể chết đuối thật. Cái tên "trê đi bộ" có từ khả năng bò trên cạn bằng gai vây ngực cứng, miễn là cơ thể còn ẩm. Trên thân cá có những lỗ đặc biệt tiết nhầy để phục vụ chuyện bò trên cạn. Cá còn có thể đóng kín mang để không bị mất ẩm. Bản thân bộ mang cũng cứng để không bị xẹp khi ra khỏi nước. Đó là lý do bể nào nuôi trê đi bộ cũng tuyệt đối phải có nắp khít. Hễ có cơ hội là nó sẵn sàng rời bể đi "dạo". Ở vùng bản địa, đây là cá thực phẩm quan trọng, và người ta đã đưa nó sang nhiều nước khác để nuôi lấy thịt. Sau khi cá sổng ra ngoài và lập thành quần thể hoang dã, một số nước trong đó hiện coi nó là loài gây hại, rõ nhất là miền nam nước Mỹ. Vì quá khỏe và lì, nó có thể cạnh tranh lấn át nhiều loài bản địa và ăn thịt những loài khác. Phần lớn cá trên thị trường là các dòng nuôi bể bạch tạng hoặc leucistic (bạch tạng một phần). Trong đó, dòng vân cẩm thạch đặc biệt được ưa chuộng. Cá hoang dã màu nâu, bụng trắng, và ít gặp hơn trong giới chơi cá.1