Tôm càng nhỏ nhất

Cambarellus diminutus là loài tôm càng nhỏ nhất từng được biết đến trên thế giới. Trên thị trường cá cảnh, loài này rất hiếm. Người ta biết về nó ít đến mức nó từng nằm trong danh sách cần quan tâm bảo tồn để xem xét đưa vào Đạo luật về các loài nguy cấp (Endangered Species Act) của Mỹ. Trong Danh sách Đỏ của IUCN, nó thuộc nhóm Thiếu dữ liệu (Data Deficient).

Đây là loài tôm càng hiền nhất. Chúng khá khỏe, chăm rất dễ và có thể sinh sản trong bể nuôi.

Theo một số nghiên cứu, chi Cambarellinae có 19 loài. Loài nào cũng khá nhỏ và có thể trông rất giống nhau. Nếu không phải nhà sinh vật học chuyên nghiệp thì gần như không thể phân biệt chúng. Cambarellus diminutus rất giống Cambarellus schmitti. Điểm khác là các bộ phận trên mấu của đôi chân bơi (pleopod, các chân nhỏ dưới bụng) thứ nhất ở C. diminutus tiêu giảm đi nhiều.

Đôi khi người ta dựa vào màu để phân biệt các loài:

• Cambarellus ninae – màu nâu
• Cambarellus montezumae – màu vàng
• Cambarellus patzcuarensis – màu cam
• Cambarellus shufeldtii – xám/ánh đỏ đến nâu
• Cambarellus texanus – ô liu đến nâu
• Cambarellus puer – đỏ cam đến nâu nhạt

Cách này không chính xác, có trường hợp hoàn toàn vô dụng. Các loài tôm càng lùn này có thể lai với nhau và cho ra những biến thể màu, hoa văn mới. Ngay trong cùng một loài, màu cũng có thể khác nhau. Thức ăn ảnh hưởng đến màu, và việc người nuôi chọn lọc, loại bớt cá thể cũng làm màu thay đổi. Vì vậy rất khó biết con tôm trong bể mình thật ra là loài nào.1

Các loài tôm hùm đất cỡ lớn thì khó nuôi chung, nhưng các loài thuộc chi Cambarellus lại rất hợp với bể cộng đồng.2

Bể tối thiểu cho Cambarellus diminutus là 20 lít. Bể 40 lít là vừa đẹp nhất cho chúng.

Chúng vẫn sống và lên tốt trong bể nhỏ hơn. Nhưng khi đó bạn phải theo dõi thông số nước thường xuyên, vì bể nhỏ mà có chuyện thì mọi thứ hỏng rất nhanh.

Loài tôm này trốn khỏi bể rất giỏi. Bể bắt buộc phải có nắp đậy khít.1

Nhiệt độ: Cambarellus diminutus chịu được dải nhiệt rộng, từ 15 đến 30°C. Trong bể, nhiệt độ tốt nhất là 22 – 28°C.

pH: theo nghiên cứu, ngoài tự nhiên Cambarellus diminutus ưa nước hơi chua. Khác với phần lớn các loài tôm càng, pH tốt nhất cho loài này là 5,5 – 7,0.

Độ cứng: chúng hợp với KH 1 – 6 và GH 3 – 12.

Nitrat: dưới 20 ppm.

Có người nuôi Cambarellus diminutus bằng nước máy. Tuy vậy, dùng nước RO/DI rồi bù khoáng bằng Salty Shrimp GH+ vẫn tốt hơn. Làm vậy bạn chủ động được thông số nước và tạo điều kiện tốt nhất cho tôm.1

Giống mọi loài tôm càng, Cambarellus diminutus rất dễ chăm và không tốn nhiều công. Dù vậy, muốn chúng khỏe và sống lâu thì vẫn phải chăm đúng cách.

Bể phải chạy vi sinh (cycle) xong. Amoniac và nitrat cao có thể làm hại chúng.

Bạn cần bố trí chỗ trốn. Bể nên có nhiều góc tối, tạo từ đá, lũa, ống PVC, đường hầm nhựa, cây thủy sinh và những thứ tương tự. Nếu nuôi nhiều con Cambarellus diminutus, hoặc thả chúng trong bể cộng đồng, mỗi con cần một chỗ trốn riêng ở những vị trí khác nhau trong bể thì mới yên tâm. Chỗ trốn càng quan trọng vào lúc tôm lột xác.

Nhớ thuần nước cho chúng trước khi thả.

Lột xác: như mọi loài giáp xác, Cambarellus diminutus phải lột lớp vỏ ngoài thì mới lớn được và mới mọc lại chân, càng đã mất. Chu kỳ lột xác là giai đoạn quan trọng nhất trong đời một con tôm càng. Chu kỳ này có 4 giai đoạn:

• giữa hai lần lột (inter-molt),
• trước lột (pre-molt),
• lột (molt),
• sau lột (post-molt).

Khi tôm còn nhỏ, khoảng nghỉ giữa hai lần lột có thể chỉ vài tuần. Tôm càng lớn thì các lần lột càng cách xa nhau. Tôm trưởng thành vài tháng mới lột một lần.

Ở giai đoạn trước lột, tôm giảm gần như mọi hoạt động trao đổi chất xuống mức thấp nhất. Chúng bỏ ăn và rất lừ đừ.

Lúc lột, chúng đi tìm chỗ trốn. Cho đến khi lớp vỏ mới cứng hẳn, chúng hoàn toàn không có cách nào tự vệ. TUYỆT ĐỐI không làm phiền chúng khi chúng sắp lột.1

Lọc: với bể nhỏ, nên dùng lọc vi sinh (lọc mút) hoặc lọc tấm mút matten. Loại lọc này rẻ, dễ vệ sinh, có nhiều bề mặt cho tôm gặm và hoàn toàn an toàn với tôm con. Cambarellus diminutus không cắn nát mút lọc như các loài tôm càng lớn hay làm.

Bể lớn hơn thì lọc mút có thể không đủ sức. Khi đó bạn dùng lọc treo hoặc lọc thùng. Nếu định cho Cambarellus diminutus sinh sản, hãy bọc đầu hút của lọc bằng mút hoặc lưới. Tôm con rất bé nên dễ bị hút vào lọc.

Sưởi: chúng không cần sưởi. Nhiệt độ phòng là hợp.

Đèn: loài tôm càng nào cũng hoạt động về đêm nên chúng không quan tâm đến đèn. Bạn cứ chỉnh đèn theo nhu cầu của cây trong bể.

Nền: nền đất, nền cát hoặc kết hợp cả hai là lý tưởng cho chúng.

Nắp: bể bắt buộc phải có nắp đậy khít, và đừng để mực nước quá cao.1

Cambarellus diminutus cực kỳ dễ ăn. Gặp thứ gì ăn được là chúng ăn gần như hết. Chúng có thể dành trọn thời gian để lùng thức ăn và đi lang thang khắp bể.

Một số loại thức ăn gợi ý:

• rau củ,
• hạt,
• viên tảo (algae wafer),
• trùn chỉ đen (blackworm),
• trùng huyết,
• ốc đập dập,
• giun đất,
• artemia,
• cá hoặc tôm đã chết.

Chúng cần ăn đa dạng. Đừng cho ăn đồ giàu đạm suốt, kể cả khi thấy chúng ăn mãi không chán.

Bạn cho ăn thức ăn sống loại chìm xuống đáy, kèm viên chìm của hãng nào cũng được:

• Viên cho tôm
• Cám hạt cho tôm
• Thức ăn cho cá (cám TetraMin và các loại tương tự)
• Thức ăn cho tôm (thức ăn giáp xác của Hikari như Hikari Shrimp Cuisine, viên tảo và các loại tương tự)
• Trùng huyết đông lạnh

Tôm càng cũng thích rau, ví dụ đậu Hà Lan bóc vỏ và bí ngòi.

Bạn nên cho ăn đều đặn thức ăn chuyên dụng cho động vật không xương sống. Loại này bổ sung dinh dưỡng và bảo đảm tôm có đủ canxi để làm vỏ.

Thức ăn để trong bể 24 giờ rồi mới vớt. Phần nào một ngày chưa ăn hết thì phải vớt ra. Để lại, nó sẽ làm bẩn nước và kéo theo đủ thứ rắc rối như rêu chổi đen (BBA), hydra, planaria.

Vì chúng chủ yếu hoạt động về đêm, bạn nên cho ăn vào ban đêm, hoặc ít nhất là buổi tối, cho giống giờ chúng kiếm ăn ngoài tự nhiên.

Lúc đầu cho ăn 3 – 4 lần mỗi tuần, sau đó điều chỉnh theo nhu cầu của các con trong bể. Chúng là loài nhặt thức ăn thừa, nên mỗi lần bạn cho cá, tôm hay ốc ăn thì chúng cũng được phần. Có điều, khi đói chúng có thể săn tôm, cá con hoặc cá nhỏ. Vì vậy phải cho tôm càng ăn đủ thì bể mới giữ được cân bằng.1

Cambarellus diminutus không dữ như những họ hàng to con hơn (tôm càng xanh, tôm càng đỏ, tôm càng cẩm thạch, Cherax destructor và các loài khác). Nhưng dù bé tí, chúng không hẳn là hiền. Chúng thường không gây sự trước. Tuy vậy chúng có tính lãnh thổ, nhất là con đực, và thích đứng cách xa đồng loại.

Khi thấy bị đe dọa hay gặp nguy hiểm, chúng sẽ kẹp và cào.

Chúng có thể bới nền để nhặt những mẩu thức ăn nhỏ, nhưng đây không phải loài tôm càng đào hang. Chúng không bày bừa hay phá bể nhiều. Chúng cũng không đủ khỏe để suốt ngày xê dịch đồ trong bể.

Chúng rất giỏi trốn ra ngoài và có thể sống trên cạn một lúc. Vì vậy bể phải có nắp, và đừng để mực nước quá cao.

Chúng chủ yếu hoạt động về đêm.

Cây thủy sinh: ngoài tự nhiên, loài này sống ở những vùng nước cây mọc dày. Chúng nuôi chung được với mọi loại cây và không ăn cây khỏe, nên bạn có thể thả chúng trong bể thủy sinh trồng đẹp. Cây cũng có lợi cho chúng, vì chúng nhặt vi khuẩn và vi sinh vật bám trên cây để ăn.

Nuôi chung: chúng không thích tụ tập và thường ở riêng một mình trong bể cộng đồng.

Cá: đừng nuôi chúng chung với cá dữ. Khi thấy bị đe dọa, chúng có thể tấn công cá. Phần lớn các loài cá chúng không giết nổi, trừ khi cá đang bệnh và yếu. Nhưng chúng sẵn sàng cắn rách từng mảng vây cá.

Tôm: có người nuôi thấy Cambarellus diminutus sống chung với tôm cảnh nhỏ vẫn ổn. Có người lại cho rằng chúng làm đàn tôm hao hụt nặng. Không đoán trước được chuyện này, vì nó tùy từng con. Nếu bạn nuôi sinh sản tôm cảnh nhỏ nghiêm túc thì nuôi chung không phải lựa chọn tốt. Ngoại lệ có thể là tôm ma (ghost shrimp), tôm Amano, tôm tre (bamboo shrimp) và tôm ma cà rồng (vampire shrimp). Mấy loài này lớn hơn Cambarellus diminutus nhiều nên chắc là an toàn. Cho tôm càng ăn no thì chúng bớt máu săn mồi.

Ốc: ốc lớn thì không có vấn đề gì, dù thỉnh thoảng tôm càng có thể cắn cụt râu ốc.

Không nên nuôi Cambarellus diminutus chung với:

• Cá to hơn hoặc cá dữ.
• Bất kỳ loài tôm càng nào khác.
• Các loài cua nước ngọt khác (trừ vài ngoại lệ).
• Ếch lùn.1

Cambarellus diminutus có dị hình giới tính. Muốn phân biệt đực cái, bạn nhìn phần dưới của bụng, tức đoạn dưới của vùng màu trắng ở mặt bụng.

Con đực có thêm một bộ chân bơi (pleopod) dùng để thụ tinh trong. Các chân nhỏ này xếp thành hình gần giống tam giác.

Con cái có túi chứa tinh. Con cái không có cặp chân bơi phụ nằm sau các chân bò như con đực. Ở chỗ con đực có cụm chân nhỏ hình tam giác, con cái chỉ có một mấu nhỏ.

Con cái to hơn con đực một chút, bụng cũng rộng hơn để ôm trứng.1

Bạn cần nuôi ít nhất một đực một cái trong bể. Theo quan sát, chúng trưởng thành vào khoảng 2,5 – 3 tháng tuổi.

Nếu con cái muốn giao phối, nó sẽ để con đực lại gần. Con đực lật con cái lại, giữ chặt càng của nó, đặt nó nằm ngửa rồi gắn túi tinh vào túi chứa tinh của con cái.

Sau đó con cái gập đuôi vào dưới thân để thụ tinh cho trứng.

Ở tôm càng, chuyện giao phối không phụ thuộc vào sức mạnh. Ngay cả khi con cái to và khỏe hơn, nó vẫn để con đực "thắng" và lật ngửa mình. Theo nghiên cứu, nếu con cái chưa sẵn sàng thì nó luôn chạy thoát, kể cả khi con đực to và khỏe hơn.

Trứng: con cái thường ôm vài chục trứng. Nó dùng chân bơi để giữ trứng sạch và đủ oxy. Tùy nhiệt độ, trứng thường nở sau 3 – 4 tuần. Khi thấy trên trứng có đốm đen, tức là mắt tôm con đang hình thành, thì trứng sắp nở.

Khi tôm con đã nở và rời mẹ, bạn nên chuyển chúng sang bể ương riêng để tránh bị tôm lớn tấn công.1

Cambarellus diminutus có vùng phân bố rất hẹp. Chúng chỉ sống trong các thủy vực thuộc một khu vực rộng khoảng 3260 km2, dọc đồng bằng ven vịnh Gulf Coastal Plain ở đông nam Mississippi và tây nam Alabama.1

Ngoài tự nhiên, loài này sống trong các mương và trong những vũng nước của các con suối chảy lờ đờ. Ở đó nước chảy chậm và cây mọc dày. Theo nghiên cứu, nền đáy nơi chúng sống gồm bùn và cát.1

Mô tả: tôm trưởng thành thường dài 1,5 – 2 cm, dù cũng có báo cáo về những con dài gần 3 cm. Kể cả trong điều kiện tốt nhất, chúng cũng chỉ sống khoảng 1,5 – 2 năm.

Tôm hoang dã chủ yếu có màu nâu vàng, xám và nâu. Màu này giúp chúng lẩn tránh kẻ săn mồi. Ở các cửa hàng cá cảnh còn có dòng màu xanh dương rực rỡ, khác hẳn kiểu hoang dã vốn khá xỉn. Hiện chưa rõ ai đã tạo ra dòng xanh dương này và tạo bằng cách nào.

Trên mình tôm có nhiều chấm, hoa văn và màu sắc rất đa dạng. Phần bụng có nền màu ô liu nhạt. Đôi càng dài, thon và hẹp, trông khá thanh.

Cambarellus diminutus ít tốn công và dễ chăm. Người mới hay người chơi lâu đều nuôi được, thậm chí nuôi trong bể nano cũng được. Chúng rất lanh lợi, và những cử động của chúng xem khá thú vị.1