Tôm hùm đất lùn đầm lầy

Cảnh báo: TUYỆT ĐỐI KHÔNG thả bất kỳ loài tôm hùm đất nào ra môi trường tự nhiên, kể cả Cambarellus puer. Nhiều loài giáp xác mười chân đã được xác nhận hoặc bị nghi là mang mầm bệnh. Những mầm bệnh này có thể làm chết hàng loạt các loài giáp xác bản địa.

Cambarellus puer dễ nuôi và đẻ dễ. Vì con nhỏ nên chúng không chiếm nhiều chỗ trong bể. Điểm trừ duy nhất là loài này khá hiếm trên thị trường cá cảnh.

Rắc rối lớn nhất với tôm hùm đất lùn là các loài trông rất giống nhau. Ngay cả dân chơi lâu năm cũng thường khó phân biệt. Nhiều loài trong nhóm này còn lai được với nhau và tạo ra những dạng màu, hoa văn mới. Vì vậy, những con bạn thấy bán trên mạng rất có thể là con lai. Về màu chung, Cambarellus puer có màu đỏ cam đến nâu nhạt, C. ninae màu nâu, C. montezumae màu vàng, C. patzcuarensis màu cam, C. shufeldtii từ xám, đỏ đến nâu, C. texanus từ xanh ô liu đến nâu, còn C. diminutus từ xám, đỏ đến nâu hoặc xanh lam.

Dòng màu xanh lam chưa ổn định và hay chuyển sang nâu sau một lần lột xác. Bạn nên hỏi kỹ người bán chuyện này trước khi mua.1

Bể tối thiểu nên là 20 lít. Bể 40 lít thì hợp với chúng hơn nhiều. Giống phần lớn các loài tôm hùm đất, chúng khá hiếu động và cần nhiều chỗ để bò, kiếm ăn và lục lọi. Giữ thông số nước ổn định trong bể nano là chuyện khó, kể cả với người đã chơi lâu.

Một nhóm 3–5 con có thể sống thoải mái trong bể 40 lít nếu có đủ chỗ trốn.

Mẹo nhỏ là luôn đậy nắp thật khít, vì Cambarellus puer trốn khỏi bể rất giỏi.1

Nhiệt độ lý tưởng là 20–24°C. Tuy vậy, chúng vẫn sống khỏe trong khoảng rất rộng từ 15 đến 30°C, nên phần lớn trường hợp để nhiệt độ phòng là được.

pH nên ở mức 6,5–8,0.

Độ cứng nên giữ ở KH 3–15 và GH 3–20.

Nitrat nên dưới 20 ppm.

Một số người nuôi chúng bằng nước máy. Dù vậy, lời khuyên vẫn là dùng nước RO/DI rồi bù khoáng bằng Salty Shrimp GH/KH+. Làm vậy bạn chủ động được thông số nước và giữ bể ở điều kiện tốt nhất.1

Loài này nuôi khá dễ và không có gì phức tạp. Chúng không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ và quen với đời sống trong bể rất nhanh.

Về nền, bạn dùng đất, cát hoặc trộn cả hai để giống môi trường tự nhiên của chúng. Nền dày 7–10 cm là đủ để chúng đào hang khi cần.

Về trang trí, chỗ trú ẩn là thứ không thể thiếu với mọi loài tôm hùm đất nước ngọt. Chúng cần nhiều hốc tối để trốn, làm từ đá, lũa, ống PVC, ống nhựa, cây thủy sinh và những thứ tương tự. Nếu nuôi nhiều con hoặc nuôi trong bể cộng đồng, mỗi con cần vài chỗ trốn ở nhiều góc khác nhau trong bể. Lúc lột xác thì chuyện này càng quan trọng.

Khi thả vào bể, bạn nhớ thuần nước cho chúng cẩn thận.

Muốn lớn, Cambarellus puer phải lột bỏ lớp vỏ cũ. Nhờ lột xác, chúng còn lành được vết thương và mọc lại những phần phụ đã mất. Quá trình này gồm bốn giai đoạn là tiền lột xác, lột xác, hậu lột xác và giai đoạn giữa hai lần lột. Khi sắp lột, tôm sẽ tìm chỗ trốn. Nếu không có chỗ trốn, nó rất dễ bị bạn cùng bể ăn thịt. Trong thời gian này, bạn cần nhớ mấy điều sau:

• TUYỆT ĐỐI KHÔNG làm phiền con đang lột xác. Mấy ngày liền không thấy chúng cũng đừng hoảng.
• Vẫn cho ăn và thay thức ăn đều đặn. Bạn không biết lúc nào chúng sẽ chui ra.
• Vẫn cho ăn thức ăn giàu canxi.
• Đừng vớt vỏ cũ ra. Vỏ chứa nhiều khoáng, và tôm sẽ ăn lại nó sau.1

Lọc không quá quan trọng, loại nào cũng dùng được. Với bể nhỏ, lọc bio (lọc mút xốp) hoặc lọc matten là hợp nhất. Tôm sẽ không phá loại lọc này như các loài tôm hùm đất cỡ lớn hay làm. Loại lọc này lại rẻ, dễ vệ sinh, có nhiều bề mặt cho tôm bò gặm và an toàn cho tôm con.

Bể lớn thì dùng lọc thùng hoặc lọc treo cũng ổn. Nhưng nếu muốn cho tôm đẻ, bạn phải bọc mút xốp quanh ống hút của lọc.

Đèn không cần gì đặc biệt, vì Cambarellus puer hoạt động về đêm. Nếu bể có cây, bạn cứ chỉnh đèn theo nhu cầu của cây.

Nhớ đậy nắp thật khít.1

Cambarellus puer gặp gì ăn nấy, thứ gì ăn được là chúng ăn. Trong bể, muốn tôm lớn tốt nhất thì bạn phải cho ăn xen kẽ cả đồ mặn lẫn rau. Đây là loài ăn tạp, và có thể cho ăn những món sau:

• Thức ăn viên và dạng hạt cho tép
• Thức ăn cho cá (dạng mảnh và các loại khác)
• Thức ăn cho tép (thức ăn dành cho giáp xác)
• Rau củ (bông cải xanh, cải bắp, cà rốt, dưa leo, xà lách, ngô, rau chân vịt, đậu Hà Lan, bí, các loại rau lá xanh…)
• Trái cây (táo, chuối, dưa, xoài…)
• Lá cây
• Trùng huyết đông lạnh
• Giun mùn bã (detritus worm)
• Artemia
• Trùn chỉ
• Giun đất
• Ốc vừa đập nát
• Cá hoặc tép chết, và những thứ tương tự

Bạn nên bỏ lá khô vào bể thường xuyên, như lá bàng, lá dẻ gai (beech) hay lá sồi. Tôm ăn lá và cần lớp mùn từ lá mục.

Giống mọi loài giáp xác, vỏ ngoài của chúng cứng lên nhờ muối canxi. Vì thế bạn cần bổ sung thêm vỏ trứng, mai mực và những thứ tương tự. Bạn cũng nên cho ăn thường xuyên thức ăn chuyên cho động vật không xương sống để tôm có đủ canxi.

Tôm trưởng thành ăn 3–4 lần mỗi tuần, tôm con thì ăn mỗi ngày. Đừng để chúng đói. Đói quá thì chúng có thể ăn thịt lẫn nhau.

Thức ăn có thể để trong bể 24 giờ rồi mới vớt. Thức ăn thừa thì phải vớt ra. Để lâu nó sẽ làm bẩn nước và kéo theo đủ thứ rắc rối như rêu chùm đen (BBA), thủy tức, sán dẹp (planaria). Nên cho ăn vào buổi tối hoặc ban đêm, vì đó là lúc chúng hoạt động. Ít nhất mỗi một đến hai tuần bạn nên đổi món, đừng cho ăn mãi một loại.1

Cambarellus puer không dữ bằng người họ hàng của nó là tôm hùm đất lùn Mexico (Cambarellus patzcuarensis). Chúng được xem là loài sống theo đàn, và sống cùng đồng loại thì tốt cho chúng. Tuy vậy, chúng không hiền hoàn toàn. Giữa các con có những va chạm phức tạp để giành lãnh thổ. Nếu bể quá chật, chúng có thể đánh nhau và tự giảm bớt số lượng.

Chúng có đào nền nhưng không phải loài sống phải đào hang. Đây là điểm cộng cho bể cây, vì chúng sẽ không phá bố cục. Chúng cũng không ăn cây khỏe mà chủ yếu dùng cây làm chỗ trốn, nên bạn có thể thả chúng vào bể thủy sinh. Tóm tắt tính tình của chúng như sau:

• Sống theo đàn: có
• Hiếu động: có
• Hiền: có (nói chung)
• Đào hang: không (nói chung)

Đây có lẽ là một trong những loài tôm hùm đất hòa đồng và hiền nhất. Nhưng chúng chỉ hiền khi đủ mấy điều kiện. Tỉ lệ đực và cái nên là 1:3, vì trong bể nhỏ con đực rất dễ đánh nhau. Bể phải có thật nhiều chỗ trốn. Tôm cũng không được để đói, vì đói thì chúng giành ăn và trở nên hung hăng hơn. Làm đúng những điều này vẫn chưa chắc ổn, và có khi bạn phải ra tay can thiệp.

Về cá, đừng nuôi chung với cá dữ, cá tầng đáy, cá bơi chậm hay cá vây dài như betta. Người ta thường nuôi chúng chung với các loài cá nhỏ, hiền như bảy màu, neon, molly, Endler và kiếm lùn.

Về tép, có nhiều người kể nuôi chúng trong bể tép mà không mất con nào. Dù vậy, với tép đắt tiền thì bạn nên cẩn thận, vì tôm vẫn có thể bắt tép, nhất là lúc tép lột xác. Hãy cho tôm ăn no và làm đủ chỗ trốn trong bể.

Về ốc, chúng thường không đụng tới ốc lớn nhưng có thể cắn đứt râu ốc. Ốc con thì có thể thành món ăn vặt của chúng.

Những bạn cùng bể không hợp gồm: cá lớn hoặc cá dữ, cá tầng đáy, cá bơi chậm, cá vây dài, mọi loài tôm hùm đất khác, các loài cua nước ngọt khác và ếch lùn.1

Cambarellus puer là loài phân tính, tức mỗi con hoặc là đực hoặc là cái. Bạn có thể phân biệt đực cái qua hình dáng bên ngoài như sau:

• Con cái to hơn con đực một chút.
• Càng con cái ngắn và dày hơn. Con đực có càng tương đối thon và dài.
• Con đực có cơ quan sinh dục ba thùy (hình chữ Y) cùng các chân ngực đi thành cặp. Con cái có túi chứa tinh và không có các chân bơi phụ phía sau chân bò. Ở chỗ đó, thay vì cụm chân nhỏ xếp hình tam giác, bạn sẽ thấy một mấu nhỏ. Mấu này cho biết đó là con cái.1

Khi giao phối, con đực và con cái nằm úp mặt vào nhau. Con đực ở trên và dùng càng của mình giữ càng con cái. Lần giao phối thường kéo dài vài phút. Ngoài tự nhiên, chúng có hai mùa sinh sản là cuối đông sang đầu xuân và giữa mùa hè. Phần lớn con đực không sinh sản trong năm đầu tiên. Con đực không canh giữ con cái sau khi giao phối, nên một con cái có thể giao phối với nhiều con đực.

Con cái ôm trứng mang vài chục trứng, mỗi trứng đường kính 1,0–1,1 mm. Trứng nở sau 4–5 tuần, nhanh hay chậm tùy nhiệt độ. Tôm hùm đất nước ngọt không có giai đoạn ấu trùng. Con nở ra đã là tôm con, có gần đủ các phần phụ như tôm trưởng thành.

Sau khi nở, tôm con vẫn bám vào chân bơi của mẹ bằng một sợi tơ ở telson (đốt đuôi). Tôm mẹ tiết ra pheromone khiến đàn con ở gần mẹ. Tôm con ở với mẹ qua hai lần lột xác đầu tiên, khoảng 7–10 ngày.

Một số con cái không ôm trứng và con đực có thể ăn tôm con. Sức hút của pheromone cũng giảm dần theo thời gian, nên đến lúc nào đó chính tôm mẹ cũng quay lại săn tôm con. Vì vậy, khi tôm con đã nở và rời mẹ, bạn nên chuyển chúng sang bể riêng. Tôm con cần cho ăn mỗi ngày. Được ăn no thì chúng bớt hung hăng với nhau.1

Cambarellus puer sống từ miền nam Illinois và Missouri, xuôi về phía nam dọc sông Mississippi tới Louisiana. Về phía tây, chúng có mặt tới đông nam Oklahoma và miền đông Texas.

Vùng phân bố của loài này gần như trùng với Cambarellus shufeldtii. Khác biệt duy nhất là C. shufeldtii lan xa hơn về phía tây, vào sâu trong Texas.1

Chúng sống ở các vùng gần đầm lầy, mương, hồ, ao và suối chảy chậm. Cambarellus puer thích chỗ nước nông, chảy chậm, đáy nhiều bùn. Những nơi này có cây thủy sinh mọc dày cả trên mặt nước lẫn dưới nước, nên chúng có chỗ để đào bới và ẩn nấp.1

Con trưởng thành hiếm khi dài quá 37 mm. Màu sắc giữa các quần thể có hai kiểu. Một kiểu có hai sọc nâu đến đen chạy dọc suốt mai và bụng. Kiểu còn lại có hai hàng đốm chạy dọc như vậy. Hai kiểu hoa văn này do một gen duy nhất quyết định, trong đó kiểu sọc trội hơn kiểu đốm. Màu nền ở mặt trên và hai bên mai, bụng và càng có thể là đỏ cam, nâu nhạt, xám hoặc thậm chí xanh lam. Mặt dưới thường trắng đến màu kem. Đầu càng thường không có màu cam. Càng nhỏ, thon và có ngón ngắn.

Tuổi thọ của chúng khoảng 1,5 năm. Nếu điều kiện trong bể thật tốt, chúng có thể sống tới 2 năm.1