Ammannia gracilis

1

Ammannia gracilis lớn rất mạnh nên cần nhiều chỗ. Cây chỉ hợp với bể lớn từ 80 lít trở lên, nhất là bể cao.

Kể cả trong bể cỡ đó, để lâu cây cũng sẽ lớn tới mức bạn không còn cách nào khác ngoài cắt tỉa.1

Ammannia gracilis không hợp với người mới chơi. Cây đòi nhiều sáng, nhiều CO2, nhiều dinh dưỡng và cần thông số nước ổn định. Có người bảo đây là cây khỏe, dễ sống, nhưng thực ra không phải vậy. Cây khá nhạy với nhiệt độ lên xuống thất thường và với chất lượng nước.

• Nhiệt độ: lý tưởng nhất là 22 – 26°C. Nhiệt độ đổi đột ngột có thể làm cây chảy lá.
• pH: cây ưa nước hơi chua đến trung tính, pH 6,5 – 7,5.
• Độ cứng: cây ưa nước mềm đến cứng vừa và lên đẹp nhất ở GH 2 – 10.
• Dòng chảy: cây không thích dòng mạnh. Ngoài tự nhiên không có nó ở sông suối chảy xiết. Dòng quá mạnh có thể làm cây chảy lá chỉ sau vài ngày.1

Trong bể, cây này thường được trồng như một cây thân kiểu cổ điển. Người ta trồng nó thành cụm dày dọc hai bên bể, hoặc dùng làm cây hậu cảnh vì cây to. Trong bố cục thủy sinh, nó cũng có thể làm điểm nhấn.

Gặp điều kiện tốt, cây lớn rất nhanh. Khi cây đã bén rễ ổn định, có khi chỉ vài tuần là đã có thể nhân giống hoặc cắt tỉa.

Đừng để cây vươn tới mặt nước, nếu không bạn có thể phải gỡ cả một mớ rối to. Khi ngọn còn cách mặt nước 10-15 cm thì bắt đầu tỉa. Bạn có thể cắt ngắn đi một nửa mà không sợ hại cây, cây sẽ mọc lại nhanh. Tỉa đều tay để bụi cây không quá dày và để cây đâm nhiều nhánh, trông rậm hơn.

Trồng cây

Đừng trồng cả nắm thành một cụm lớn. Bạn nên cắm từng cành cách nhau khoảng 5 cm, và để ý đừng cho cây khác che bóng khi nó đang lớn.

Cắm cây đủ sâu xuống nền để cây không bị nổi lên là được. Không có cách hay mẹo gì đặc biệt cả. Bạn nên dùng nhíp cho dễ cắm. Có những loại cây để nổi tới khi ra rễ rồi trồng cũng được, nhưng với Ammannia gracilis thì không nên làm vậy.

Nhân giống

• Gieo hạt. Hoa cho hạt nảy mầm được, nhưng cách này tốn nhiều thời gian và công sức, lại không chắc thành công. Vì vậy ít người chơi dùng cách này.
• Giâm cành. Đây là cách chính để nhân cây trong bể. Bạn chỉ cần cắt cành rồi cắm xuống nền. Mỗi đoạn cắt phải dài ít nhất 5 – 7 cm.

Trồng cạn (dry start)

Dry start, tức trồng cạn trước rồi mới đổ nước, là cách hiệu quả để trồng cây này. Cái lợi lớn nhất là cây có thể nhận rất nhiều CO2 mà không cần thêm thiết bị gì. Các bước như sau:

• Trồng xong thì chưa đổ đầy nước. Bạn chỉ cho nước vừa chạm tới mặt nền ở chỗ thấp nhất.
• Dùng nhíp cắm từng cành xuống nền thật cẩn thận.
• Phủ màng bọc thực phẩm lên miệng bể để giữ ẩm.
• Khoảng 5 đến 8 tuần sau thì đổ đầy nước vào bể.

Cách này giúp cây lớn tốt ở giai đoạn đầu, trước khi chuyển sang sống ngập nước.1

Ánh sáng

Ammannia gracilis là cây rất cần sáng. Muốn cây lên hết cỡ thì phải cho nó nhiều ánh sáng mạnh. Bạn cần một bộ đèn tốt, cho mức sáng ít nhất từ trung bình khá đến cao (30–50 PAR), bật 10-12 tiếng mỗi ngày theo chu kỳ chiếu sáng thông thường. Thiếu sáng thì cây có thể chảy lá.

Trên mạng có người nói cây sống được dưới đèn yếu. Nhưng dù có sống được thì cây cũng lớn chậm và trông èo uột. Lá sẽ gần như chỉ có màu xanh, rất ít hoặc không có sắc đỏ, mà sắc đỏ đó mới là thứ người chơi muốn có.

Nền

Cây thích nền tơi xốp, giàu dinh dưỡng. Ngoài tự nhiên, cây mọc khỏe trên đất cát ven sông và ở vùng ngập nước. Nền hai lớp là lựa chọn tốt, gồm một lớp đáy mỏng giàu dinh dưỡng và lớp sỏi mịn hoặc cát phủ bên trên.

CO2 và châm phân

CO2: rất nên châm CO2. Không có CO2 thì trồng cây này khá vất vả, vì cây sẽ mọc yếu, thân mềm và vống. Với cây cần nhiều sáng, bạn phải giữ CO2 và dinh dưỡng cân bằng với nhau. Không nên bật đèn mạnh mà không châm CO2, vì làm vậy có thể gây rêu hại nặng.

Châm phân: cây lớn nhanh nên cần đủ dinh dưỡng. Bạn phải châm đều cả phân đa lượng lẫn vi lượng, mỗi tuần 2-3 lần, thì cây mới lớn tốt và lên màu rực. Đạm (nitơ), lân (phốt pho) và sắt là ba chất đặc biệt quan trọng.

Nếu nuôi tép chung với cây này, bạn nhớ rằng CO2 cao và đồng cực kỳ nguy hiểm cho tép. Hầu hết các loại phân bón đều có đồng.1

Ammannia gracilis là loài đặc hữu của châu Phi. Có thể gặp cây này ở Guinea-Bissau, Gambia, Senegal, Guinea, Mali, Burkina Faso, Niger và Cộng hòa Trung Phi.

Guillemin và Perrottet mô tả loài này lần đầu vào năm 1833 trong “Florae Senegambiae Tentamen”. Tên chi đặt theo tên Paul Ammann (1634-1691), nhà thực vật học kiêm bác sĩ người Đức. Tên loài “gracilis” là tiếng Latin, nghĩa là thanh mảnh hoặc duyên dáng.1

Ammannia gracilis thường mọc ở vùng đất ngập nước, đầm lầy, đồng bằng ngập lũ và những nơi nước đứng hoặc chảy chậm. Cây bám trên các bờ sông cát và bãi bồi.1

Mô tả

Đây là cây thân rất dài và mảnh, mọc được cả dạng cạn (trên mặt nước) lẫn dạng thủy sinh (dưới nước). Hình dáng cây khác hẳn nhau tùy theo dạng mọc.

• Kích thước: cây cao 20 – 50 cm. Thân to nên trông cây chắc khỏe.
• Dạng mọc: ở dạng cạn, thân ít khi mọc thẳng đứng hẳn. Thân hay bị uốn, cong và ngả bò ra.
• Lá: lá không có cuống, mép trơn, mọc đối và xếp chéo chữ thập. Lá cạn có hình dải đến hình trứng ngược, dài 2-6 cm, rộng 1-2 cm, màu xanh ô liu. Lá thủy sinh hình mũi mác, dài 7-12 cm, rộng 0,7-1,8 cm. Mặt trên lá thủy sinh có màu từ xanh ô liu đến đỏ nâu, mặt dưới tím hoặc đỏ đậm.
• Hoa: mỗi cụm hoa có 3-7 bông nhỏ mọc thành chùm. Mỗi bông có 4 cánh màu tím và 4 hoặc 8 nhị.
• Rễ: rễ mảnh, nhưng cây phát triển một bộ rễ khá khỏe.

Các vấn đề thường gặp

• Chảy lá: chuyện này thường xảy ra khi cây chuyển từ dạng cạn sang sống ngập nước. Nếu cây bạn vừa mua có lá xanh, hình trứng thì đó là cây trồng cạn. Bạn đừng hoảng. Phần lớn trường hợp cây sẽ ra lá lại, hoặc tiếp tục lớn bằng lá thủy sinh mới.
• Lá bị đen: thủ phạm thường là thiếu sáng. Bạn kiểm tra lại đèn và chỉnh cho phù hợp.
• Rụng lá nhiều: lá rụng nhiều là do thiếu sáng, thiếu dinh dưỡng hoặc cả hai. Bạn tăng sáng và châm phân đều đặn.

Lợi ích

• Bố cục: cây trang trí rất đẹp, hay được dùng trong bể phong cách Hà Lan, nhất là để làm điểm nhấn.
• Chỗ ẩn nấp: bụi cây là chỗ trốn và che bóng cho động vật không xương sống, ếch nhỏ và cá, kể cả cá bột và tép.
• Chỗ kiếm ăn: trên cây có cả một lớp màng vi sinh (biofilm). Đây là món ăn đầu đời rất tốt cho cá bột và tép con mới nở.
• Chống túi khí trong nền: bộ rễ phát triển mạnh giúp phá các túi kỵ khí trong nền. Túi khí hydro sunfua (H2S, mùi trứng thối) có thể rất nguy hiểm cho cá và tép.

Sinh vật nuôi chung phù hợp

Cá: hợp nhất là các loài cá cộng đồng nhỏ, hiền như cá neon, cá killifish, cá kiếm, cá bạch vân sơn, cá ngựa vằn, cá cherry barb, cá platy cam, cá Endler, cá molly, cá chuột otocinclus và cá chuột pygmy.

Tép: cây ưa nước hơi chua, nên bạn chọn những loài tép cũng ưa thông số như vậy, ví dụ tép crystal red, tép blue bolt, Caridina cf. babaulti.

Ốc nước ngọt: không nên nuôi ốc cảnh lâu ngày trong nước pH thấp, vì nước chua làm hại vỏ ốc. Nếu pH của bạn gần 7,0 thì gần như loại ốc hay tép cảnh nào cũng nuôi được, ví dụ ốc Japanese trapdoor, ốc ramshorn, ốc nerite, ốc Malaysian trumpet, ốc black devil, Asolene spixi, ốc rabbit.

Nên tránh hoặc cẩn thận: tránh những loài cá hay đào bới nền quanh gốc cây hoặc thích ăn cây này, ví dụ cá đô la bạc, cá tetra Buenos Aires, cá koi, cá vàng, cá oscar, cá cầu vồng, cá Jack Dempsey, cá chạch hề, cichlid châu Phi. Phần lớn tôm hùm đất và cua nước ngọt cũng không hợp, vì chúng có thể cắt, ăn và nhổ gần như mọi thứ trong bể.

Cách ly

Cây chỉ an toàn chắc chắn khi được nuôi cấy vô trùng trong phòng thí nghiệm (in vitro) và hũ in vitro còn nguyên, chưa mở. Nếu không hoàn toàn chắc cây sạch, bạn nên cách ly và khử trùng trước để tránh lây bệnh và ngộ độc cho bể. Cây khá nhạy với thuốc tẩy và oxy già (hydro peroxide), nên dùng hai thứ này phải cẩn thận.

Đừng mua cây về là thả ngay vào bể. Cây có thể mang theo ký sinh trùng, sinh vật hại như ốc, thậm chí cả sinh vật săn mồi như ấu trùng chuồn chuồn, chuồn chuồn kim. Trên cây cũng có thể còn sót thuốc trừ sâu, thứ cực độc với cá, tép và các loài không xương sống khác.

Kết luận

Đây là loài cây rất đẹp, trang trí bể rất ổn, nhưng cần chăm kỹ, nhất là nếu muốn giữ được màu nâu đỏ. Gặp điều kiện không hợp thì tốt lắm cây cũng chỉ còn màu xanh bình thường. Cây to nên bạn phải trồng trong bể đủ rộng. Ở bể nhỏ, cây sẽ vươn tới mặt nước và che bóng hết các cây xung quanh.1