Cách chọn cá khỏe khi mua: dấu hiệu cá bệnh cần tránh và câu nên hỏi tiệm

Là gì, vì sao cần

Chỉ một con cá bệnh mang về cũng đủ để cả bể dính theo. Mua một con bệnh rõ ràng với ý định về nhà chữa là đem cả bể ra đánh cược. Vì vậy, bạn nên dành vài phút đứng trước bể ở tiệm, nhìn kỹ từng con, nhìn cả bể và hỏi người bán vài câu.

Bể ở nhà cũng phải sẵn sàng trước. Bạn nên set bể cho đúng và để bể chạy một thời gian rồi mới thả con cá đầu tiên.

Tìm hiểu trước khi đi mua

Trước khi mua, bạn nên tìm hiểu loài cá mình định nuôi và kiểu bể nó cần. Bạn có thể hỏi bác sĩ thú y, đọc sách và tạp chí cá cảnh, tìm trên internet hoặc hỏi mấy tiệm cá gần nhà. Những thứ cần nắm gồm:

• tên khoa học của loài
• yêu cầu về nước
• tính nết và khả năng sống chung với loài khác
• thức ăn
• kích thước tối đa khi trưởng thành

Gặp con ưng ý mà chưa biết cách nuôi thì bạn cứ nhờ tiệm giữ lại. Về nhà tìm hiểu xong, bạn quay lại mua cũng chưa muộn. Lúc đi mua, bạn nên mang theo một tờ ghi thông tin bể nhà mình, gồm:

• kích thước bể và bể đã chạy được bao lâu
• thiết bị đang dùng
• những con đang nuôi
• thông số nước
• các loại thuốc đã dùng

Mỗi loài có kiểu bơi và cách cư xử bình thường riêng. Nếu bạn biết trước loài mình định mua lúc bình thường trông thế nào, việc soi sức khỏe ở tiệm sẽ dễ hơn nhiều.

Cá khỏe trông thế nào

• Vảy, vây và da trơn láng, không có vết. Vây xòe đủ, không tưa, không rách, không trắng mép, không rướm máu.
• Mắt sáng, trong, hai bên cân đối. Mắt không đục và không lồi.
• Cá bơi bình thường và vững. Con cá lanh lợi, hoạt bát nhưng không cuống cuồng hay giật mình liên tục.
• Bụng đầy đặn nhưng không chướng, cũng không hóp.
• Cá thở đều, nhịp nhàng, không gắng sức. Hai nắp mang cùng cử động.
• Thân sạch, màu tươi, không có đốm lạ hay lớp nhớt dày bất thường.
• Cá đang ăn và chịu đớp mồi.
• Với cá bầy, cả đàn bơi cùng nhau thành một nhóm lỏng.

Dấu hiệu cá bệnh cần tránh

Có vài dấu hiệu mà hễ thấy là bạn nên bỏ qua con đó ngay. Bảng dưới ghi các dấu hiệu này cùng những bệnh chúng hay đi kèm. Bảng chỉ để bạn quyết định có mua hay không, không dùng để chẩn đoán.

Dấu hiệu	Thường là dấu hiệu của	Có nên mua
Đốm trắng trên thân hoặc vây	Bệnh đốm trắng (ich), lây rất mạnh	Không
Mảng trắng như bông gòn	Nhiễm nấm	Không
Vảy dựng lên như quả thông	Bệnh phù (dropsy), khó chữa và thường chết	Không
Cột sống cong hoặc vẹo	Có thể do dị tật di truyền hoặc bệnh lao cá	Không
Mất mắt, vây hư nặng, thấy rõ ký sinh trùng	Cá đang có vấn đề rõ ràng	Không
Mang đỏ hoặc sưng	Có thể do nhiễm trùng hoặc bị amoniac làm tổn thương	Nên tránh
Màu nhợt so với loài	Có thể do stress, ăn uống kém hoặc bệnh	Nên tránh

Ngoài ra, bạn nên tránh những con có các biểu hiện sau:

• Bơi bất thường, như xoay vòng, bơi lộn ngược, bơi thành vòng hoặc xoắn ốc, lao loạn xạ, mất thăng bằng hay khó giữ độ nổi chìm.
• Lờ đờ, lơ lửng một chỗ, nằm im dưới nền hoặc trôi dạt gần mặt nước.
• Va vào đồ trang trí hay thành bể.
• Hoảng sợ quá mức.
• Thở nhanh, thở gắng sức, đớp khí trên mặt nước, hoặc có một nắp mang cứ khép lại.
• Mắt đục, có vệt đỏ trên thân, có vết thương, da hay vảy có vết.

Nhìn cả bể và cả tiệm

Con cá trông khỏe vẫn có thể đang mang bệnh lây từ những con chung bể. Vì thế, bạn phải nhìn cả bể chứ đừng chỉ nhìn con mình định mua.

• Bể phải sạch, và các con khác trong bể cũng phải trông khỏe.
• Trong bể chỉ cần có một con trông bệnh là bạn đừng mua con nào từ bể đó.
• Nếu bể từng có cá bệnh mà giờ có vẻ đã ổn, bạn nên chờ ít nhất hai tuần sau khi hết triệu chứng rồi mới mua.
• Nếu nhiều con trong cùng một bể thở khó, bạn nên tránh cả bể.
• Bạn nên hỏi các bể có lọc riêng hay dùng chung một hệ thống. Các bể chung nước thì bệnh dễ lan từ bể này sang bể khác.

Còn với cả tiệm, bạn nên tránh những nơi có mùi hôi thối, phần lớn bể nước đục, hoặc có cá chết nổi trong bể trưng bày. Tiệm tốt là tiệm thay nước hằng tuần, theo dõi cá, và chữa hoặc cách ly con bệnh. Tiệm có nhân viên làm lâu năm còn tư vấn được về nước máy ở địa phương và chuyện loài nào sống chung được với nhau. Quen được một hai nhân viên thì bạn sẽ dễ nghe được câu trả lời thật về cá hơn.

Các bước chọn cá tại tiệm

1. Xem bể trước. Bể phải sạch và các con khác trong bể cũng phải khỏe.
2. Đứng nhìn con cá định mua ít nhất 2 đến 3 phút rồi mới quyết. Cá khỏe sẽ có phản ứng khi bạn lại gần kính.
3. Soi con cá theo các dấu hiệu khỏe và bệnh ở trên, gồm vây, mắt, thân, bụng, mang và cách bơi.
4. Hỏi người bán đàn cá này dạo này ra sao và trước đây có bị bệnh gì không.
5. Hỏi cá về tiệm từ khi nào. Bạn nên chọn cá đã ở tiệm 1 đến 2 tuần và đang ăn tốt.
6. Hỏi tiệm cho cá ăn gì, ngày mấy lần, rồi nhờ họ cho ăn để bạn xem cá có ăn không.
7. Hỏi thông số nước cá đang sống để bạn chuẩn bị bể cách ly cho khớp.
8. Đừng ngại hỏi. Nếu câu trả lời không làm bạn yên tâm, bạn cứ về tự tìm hiểu rồi hẵng mua.
9. Đưa cá về nhà càng nhanh càng tốt. Nếu đường xa, bạn xin túi lớn hơn hoặc thêm nước.
10. Về đến nhà, bạn cho cá làm quen dần với nhiệt độ và các chỉ số nước của bể mới để cá bớt stress.

Cách ly cá mới

Kể cả con trông khỏe nhất, bạn cũng nên cách ly. Trong thời gian này, bạn theo dõi xem cá có phát bệnh không và có ăn tốt không. Về thời gian cách ly, mỗi nguồn ghi một khác:

• Một nguồn ghi ít nhất 2 đến 3 tuần.
• Một nguồn ghi ít nhất 3 đến 4 tuần, và lâu hơn nếu có vấn đề xuất hiện.
• Một nguồn ghi 2 đến 4 tuần, trong bể 20 đến 40 lít có lọc vi sinh, sưởi và chỗ cho cá trốn.

Bể cách ly còn có thêm một cái lợi. Lỡ cá bệnh thì bạn chữa riêng trong đó, và cá khỏe ở bể chính không phải chịu thuốc. Trong lúc cách ly, bạn có thể xử lý ký sinh trùng thường gặp bằng praziquantel, nhưng bước này không bắt buộc.

Riêng với cá betta

Với betta, các dấu hiệu cần cảnh giác gồm:

• vết thương trên thân
• vệt bạc hoặc đốm trắng
• biếng ăn
• cọ mình vào đá hoặc cây
• nằm dưới đáy
• bơi ngửa hoặc bơi nghiêng
• phân trắng
• màu phai

Có một số dòng betta mang vệt bạc tự nhiên. Bạn nên nhìn kỹ trước khi cho đó là bệnh.

Nhìn nước và thức ăn thừa trong hũ betta là biết con cá được chăm kỹ tới đâu. Bạn nên mua betta ở tiệm hoặc người bán chăm cá tốt. Cá ở chỗ chăm kém dễ bị stress, dễ bệnh hoặc phải sống trong nước bẩn. Betta trông khỏe vẫn có thể lây bệnh từ những con chung bể, vì vậy bạn nhớ xem cả các con khác.

Betta non thường nhỏ hơn và vây chưa phát triển hết, dù không phải con nào cũng vậy. Bạn nên mua từng con một thay vì mua nhiều con cùng lúc.

Sai lầm hay gặp

• Thấy tiệm to, nhiều loài là tin tiệm chăm cá tốt. Quy mô và số loài không nói lên cách tiệm chăm cá.
• Không thấy cá chết là nghĩ tiệm tốt. Chuyện này chưa chứng minh được gì, vì nhân viên vẫn vớt xác đi.
• Mua cá bệnh rõ ràng vì nghĩ về nhà chữa được. Làm vậy dễ khiến cả bể nhà bị lây.
• Mua cá bỏ ăn hoặc hay cắn con khác. Những con này nên để lại tiệm, trừ khi bạn chăm đặc biệt được.

Kiểm tra lại

• Bạn đã biết tên khoa học, yêu cầu nước, tính nết, thức ăn và kích thước tối đa của loài chưa?
• Bể nhà đã set xong và chạy được một thời gian chưa?
• Bạn đã nhìn con cá ít nhất 2 đến 3 phút chưa?
• Vây, mắt, bụng, mang và cách bơi của cá có bình thường không?
• Các con khác trong cùng bể có khỏe không?
• Cá đã ở tiệm 1 đến 2 tuần và bạn đã thấy nó ăn chưa?
• Bạn đã hỏi thông số nước để chuẩn bị bể cách ly chưa?