Tôm hùm đất có phải thú nuôi tốt cho người mới chơi không? Ưu và nhược điểm

Nói đến thú nuôi trong bể, chắc bạn sẽ nghĩ ngay đến cá, ốc, có khi cả tép cảnh. Ít ai nghĩ tới tôm hùm đất (crayfish), dù đây cũng là con vật rất hợp cho người lần đầu nuôi.

Tôm hùm đất có nhiều nét riêng và mỗi con một tính, thả vào bể nhà là có ngay một điểm nhấn thú vị. Chúng thích nghi cực tốt. Chúng lại khỏe và dễ tính, nên người mới chơi cũng nuôi được mà không gặp rắc rối gì.

Dù vậy, nuôi con gì cũng là nhận trách nhiệm lo cho những nhu cầu cơ bản của nó, để nó sống khỏe và sống trọn đời.

Bài này nói cả cái hay lẫn cái dở khi nuôi tôm hùm đất. Phần ưu điểm đi trước, nhược điểm nói sau.

Ưu điểm và nhược điểm

Ưu điểm

• Ít tốn công chăm
• Dễ cho ăn
• Nuôi được trong nhiều kiểu bể
• Có cá tính
• Chi phí nuôi thấp
• Khỏe, bền
• Sống độc lập
• Nhiều kích cỡ để chọn
• Sinh sản được trong bể
• Con vật lạ, ít người nuôi

Nhược điểm

• Không sống bầy đàn (hung dữ và giữ lãnh thổ)
• Không gắn bó với chủ
• Không biết chơi đùa
• Không nên cầm bắt
• Bày bừa (hay phá)
• Rất giỏi trốn
• Lột xác và cần chăm sóc đặc biệt

Ưu điểm

1. Ít tốn công chăm

Người bận rộn mà nuôi thú cưng thì dễ bị quá tải. Bạn cần một con vật vẫn cho cảm giác có bạn trong nhà nhưng không vắt kiệt sức mình. Tôm hùm đất hợp với chuyện này.

Về cơ bản, chúng chỉ cần một bể đã chạy xong chu trình nitơ và có đủ chỗ trốn. Set bể xong rồi thì chăm chúng khá nhàn. So với các loài cá cảnh quen thuộc, tôm hùm đất dễ nuôi và dễ chăm hơn nhiều.

Có điều, ít tốn công không có nghĩa là bạn được bỏ mặc bể của chúng.

2. Dễ cho ăn

Cho tôm hùm đất ăn rất đơn giản. Chúng ăn tạp kiểu dọn xác, tìm được hay bắt được gì là ăn nấy, sống hay chết đều được, cả thịt lẫn thực vật.

Một vài loại thức ăn hợp với tôm hùm đất:

• Viên tảo
• Thức ăn cho cá
• Thức ăn cho tép
• Trùng huyết sống
• Thức ăn đông lạnh (trùng huyết đông lạnh, krill sấy đông khô, v.v.)
• Côn trùng
• Cây thủy sinh còn sống và/hoặc đang mục
• Rau củ, v.v.

Một điểm cộng lớn nữa là tôm hùm đất nhịn ăn vài ngày không sao. Kể cả khi bạn đi vắng một tuần, chỉ cần để thêm ít thức ăn (loại không làm hỏng nước) là chúng vẫn ổn.

3. Nuôi được trong nhiều kiểu bể

Phần lớn các loài tôm hùm đất sống hoàn toàn dưới nước. Tuy vậy, trong một số trường hợp chúng vẫn bò lên cạn được.

Vì thở được không khí, chúng cũng là con vật hợp với bể bán cạn (paludarium). Thay vì bể thủy sinh thường, bạn có thể nuôi chúng trong một bể bán cạn, tức môi trường nửa nước nửa cạn.

Thêm một chút về cách thở của chúng. Tôm hùm đất lấy oxy qua mang, và mang nằm trong hai khoang mang hẹp, mỗi bên một khoang. Để thay nước quanh mang, chúng dùng một hệ bơm rất hiệu quả gồm hai phần phụ chuyên biệt gọi là scaphognathite (phần phụ quạt nước).

4. Có cá tính

Mấy con vật nhỏ này có tính cách riêng, con nào cũng khác con nào.

Có con nhút nhát, có con bạo dạn hơn, có con hễ thấy gì xung quanh là giương càng thủ thế.

Nhìn chúng làm vậy lần nào bạn cũng phải bật cười.

5. Chi phí nuôi thấp

Nuôi tôm hùm đất không tốn kém gì nhiều, tính cả bể, thức ăn và phụ kiện cần thiết.

Về cơ bản, bạn có thể bắt đầu với một bể tiêu chuẩn, nền trơ, một bộ lọc và một máy sủi khí.

6. Khỏe, bền

Một lý do rất thực tế để nuôi tôm hùm đất là loài giáp xác này rất hiếm khi bệnh, nhất là khi so với cá hay tép cảnh.

Chúng có hệ miễn dịch bẩm sinh khá phức tạp. Nhờ vậy chúng ít gặp vấn đề sức khỏe, và tự nhiên đã miễn nhiễm với các bệnh của người.

Theo một nghiên cứu, hệ miễn dịch bẩm sinh của tôm hùm đất có một số cơ chế quan trọng gồm thực bào, tiết peptide kháng khuẩn, hệ pro-phenyloxidase, cơ chế đông máu và phản ứng bao bọc.

7. Sống độc lập

Tôm hùm đất sống đơn độc và thích ở một mình. Chúng chẳng mấy để ý tới con khác, trừ lúc muốn giao phối.

Chúng không gắn bó với chủ và cũng không cần bạn quan tâm. Vì thế, đến ngày chúng ra đi, bạn sẽ không quá đau lòng.

Ai không chịu nổi cảm giác mất thú nuôi thì tôm hùm đất là lựa chọn rất hợp.

8. Nhiều kích cỡ để chọn

Trên thị trường thủy sinh có vài chục loài tôm hùm đất được bán phổ biến. Có loài lớn khá to. Có loài nhỏ xíu nên chẳng chiếm bao nhiêu chỗ trong bể.

Bảng dưới đây là ví dụ về kích thước một số loài và dung tích bể chúng cần.

9. Sinh sản được trong bể

Tôm hùm đất khá dễ đẻ, kể cả trong bể nhà. Thường bạn chỉ cần thả chung đực cái vào một bể là chúng tự sinh sản.

Có một điều thú vị là phần lớn các loài tôm hùm đất chăm con rất kỹ. Tôm con nở ra sẽ bám vào chân bơi (pleopod) dưới bụng con cái. Tôm mẹ mang con theo và chỉ thả chúng ra khi chúng đủ lớn.

10. Con vật lạ, ít người nuôi

Nuôi cá thì chẳng làm ai ngạc nhiên. Chỉ riêng các hộ gia đình ở Mỹ đã nuôi hơn 140 triệu con cá nước ngọt! Tính theo tổng số, đây có lẽ là nhóm thú nuôi phổ biến nhất thế giới.

Nuôi tôm hùm đất thì lại là chuyện khác hẳn. Phải khá gan và thật sự mê loài này thì người ta mới nuôi chúng làm thú cưng.

Nhược điểm

1. Không sống bầy đàn (hung dữ và giữ lãnh thổ)

Nhìn chung, các loài tôm hùm đất không có tập tính xã hội. Những lúc chúng “sống chung” với nhau thường chỉ là khi giao phối và khi tôm mẹ chăm con.

Tôm hùm đất có thể hung dữ đến mức khó tin. Giống như ở loài người, thỉnh thoảng bạn sẽ gặp một con “điên”, thấy gì cũng lao vào đánh. Chúng cũng thường càng già càng dữ.

Ngay cả các loài tôm hùm đất lùn (Cambarellus spp.) cũng không hoàn toàn hiền lành vô hại. Muốn nuôi chung nhiều con trong một bể thì phải theo vài quy tắc, như bố trí thật nhiều chỗ trốn, cho ăn đủ và giữ tỷ lệ đực cái hợp lý. Con đực đặc biệt rất dễ đánh nhau.

Cần nói rõ là làm đủ các quy tắc trên vẫn không bảo đảm bể sẽ “yên bình”. Khi cần, bạn vẫn phải ra tay can thiệp.

2. Không gắn bó với chủ

Tôm hùm đất không gắn bó với chủ vì chúng không có trí nhớ dài hạn. Vì thế chúng không nhận ra chủ.

Nhiều lắm thì chúng chỉ coi bạn là thứ ít nguy hiểm. Ngoài chuyện đó ra, mọi thứ khác đều vượt quá khả năng của chúng.

3. Không biết chơi đùa

Tôm hùm đất không biết chơi. Mọi hành động của chúng hoàn toàn do bản năng.

Chúng không đủ khôn để hiểu thế nào là chơi. Chuyện đó vượt quá khả năng và hệ thần kinh của chúng.

Nói cho chính xác thì chúng còn không có não. Thay vào đó, các tế bào thần kinh của chúng tập trung thành một chuỗi hạch. Các hạch nối với nhau bằng những bó sợi thần kinh truyền tín hiệu rất nhanh. Đây chỉ là một kiểu “bộ não” rất sơ khai.

4. Không nên cầm bắt

Tôm hùm đất không thích bị cầm lên.

Chúng là động vật hoang dã và không thể thuần hóa. Bạn đừng bao giờ quên điều đó. Chúng không phải thú cưng để chơi cùng. Đừng bắt chúng ra chỉ vì mình thích.

Chúng còn có thể kẹp bạn. Vì thế bạn cần biết cách cầm chúng cho đúng, để dùng khi thật sự cần.

5. Bày bừa (hay phá)

Nền. Tôm hùm đất khá bày bừa. Chúng đào giỏi và hay đào hang. Chúng cũng đủ khỏe để kéo đồ vật đi chỗ khác.

Bởi vậy, khó mà mong bể giữ nguyên như lúc bạn mới set. Dần dần chúng sẽ sắp xếp lại bể theo kiểu của chúng, bới tung nền và kéo đi mọi thứ đủ nhẹ.

Bạn cứ chuẩn bị tinh thần là tôm hùm đất sẽ bày lại layout bể theo ý chúng.

Cây thủy sinh. Vì tính hay phá, tôm hùm đất không hợp với những bể cây đẹp. Ngoại lệ là các loài tôm hùm đất lùn như tôm hùm đất lùn Brazos, tôm hùm đất lùn Mexico, v.v.

Các loài tôm hùm đất lớn sẽ ăn, cắt và nhổ bật gốc bất kỳ cây nào trong bể. Chúng tuyệt đối không an toàn cho cây. Thả vào bể, chúng thường biến thành những chiếc máy cắt cỏ, và chẳng có cách nào ngăn được.

Thiết bị. Tôm hùm đất cỡ lớn còn có thể phá hỏng dây điện và lọc.

6. Rất giỏi trốn

Loài tôm hùm đất nào cũng trốn rất tài. Chúng bám vào đường keo silicone, dây điện, ống hay bất cứ thứ gì thò ra ngoài bể để leo ra.

Vì vậy miệng bể phải đậy nắp thật kín để chúng không thoát ra được.

7. Lột xác và cần chăm sóc đặc biệt

Tôm hùm đất có lớp vỏ ngoài cứng, và lớp vỏ này không lớn theo cơ thể. Muốn lớn lên và mọc lại chân càng đã mất, chúng phải lột bỏ vỏ cũ theo định kỳ. Quá trình này gọi là lột xác (ecdysis).

Lột xác là giai đoạn rất quan trọng nhưng cũng là lúc tôm hùm đất yếu ớt nhất. Vỏ mới còn mềm nên chúng không cử động bình thường được. Phải đợi vỏ mới cứng lại thì chúng mới đi lại được.

Bạn cần nhớ vài quy tắc quan trọng:

• TUYỆT ĐỐI KHÔNG làm phiền tôm hùm đất khi chúng đang lột xác.
• Sắp lột xác thì chúng thường đi trốn. Vài ngày liền không thấy chúng đâu cũng đừng hoảng.
• Vẫn tiếp tục bỏ thức ăn vào bể và thay phần cũ! Bạn không biết lúc nào chúng lột xong và chui ra.
• Tiếp tục cho chúng ăn thức ăn giàu canxi.
• Đừng vớt vỏ cũ ra khỏi bể. Vỏ chứa nhiều khoáng, và tôm hùm đất sẽ ăn nó sau.

Chọn tôm hùm đất phù hợp

Trước khi rước một con tôm hùm đất về, bạn cần tìm hiểu tập tính, khẩu vị và yêu cầu chăm sóc của nó. Như vậy bạn sẽ biết điều nên làm, điều cần tránh, và cách cầm bắt, chăm sóc cho đúng.

Bạn cũng nên xem tuổi thọ của loài mình định nuôi. Các loài nhỏ thường sống được tới 2 năm. Loài lớn có thể sống tới 8 năm, với điều kiện môi trường và chế độ ăn được lo chu đáo.

Một điều quan trọng nữa. Nếu nhà có trẻ nhỏ thì tôm hùm đất thuộc nhóm “chỉ nhìn, KHÔNG sờ”.

Kết luận

Dĩ nhiên chẳng có con vật nào hợp với tất cả mọi người. Dù vậy, bất chấp những nhược điểm kể trên, nuôi tôm hùm đất vẫn đem lại nhiều niềm vui hơn là phiền toái.

Tôm hùm đất rất đáng nuôi. Ngắm chúng vui mắt, mà chúng lại chẳng đòi bạn để tâm nhiều.