แมนดูบา

ความยาวมาตรฐาน: 470 มม. SL ขนาดพื้นตู้: 400 × 120 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 5760 ลิตร

ปลาที่โตเต็มวัยต้องใช้ตู้ที่มีขนาดพื้นตู้ใหญ่กว่า 400 × 120 ซม. ปลาชนิดนี้จึงไม่เหมาะกับการเลี้ยงในตู้ปลาตามบ้านเป็นส่วนใหญ่1

อุณหภูมิ: 22.5–26 °C ค่า pH: 5.5–7.5 ความกระด้าง (GH): 1–20 dGH1

น่าจะชอบแสงสลัวและมีที่หลบซ่อน เช่น ขอนไม้ หินก้อนใหญ่ หรือท่อพลาสติก นอกจากนี้ยังต้องใช้ระบบกรองขนาดใหญ่มากและต้องมีแผนการเปลี่ยนน้ำที่จริงจังและเป็นระบบ การรักษาระดับออกซิเจนละลายน้ำให้สูงควรถือเป็นสิ่งจำเป็น เนื่องจากสภาพแหล่งอาศัยตามธรรมชาติของปลาชนิดนี้ ประกอบกับการที่มันไม่สามารถหายใจเอาออกซิเจนจากอากาศได้ ต่างจากปลาญาติใกล้ชิดบางชนิด1

Ageneiosus ชนิดที่มีขนาดใหญ่เป็นปลากินเนื้ออย่างเดียวโดยธรรมชาติ กินสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและปลาอื่น และกินเหยื่อขนาดใหญ่ได้อย่างน่าประหลาดใจ ปลาที่เพิ่งนำเข้ามาจึงมักไม่ยอมกินอะไรนอกจากปลาเป็น แต่ส่วนใหญ่สามารถฝึกให้เปลี่ยนมากินปลาตัวเล็กแช่แข็งที่ละลายแล้ว สัตว์น้ำเปลือกแข็งหรือหอย หรืออาหารลักษณะคล้ายกันได้ เมื่อปลาเรียนรู้แล้วว่าสิ่งเหล่านี้กินได้ บางตัวถึงขั้นยอมรับอาหารแห้ง เช่น อาหารเม็ดสูตรสำหรับปลากินเนื้อ

เช่นเดียวกับปลานักล่าส่วนใหญ่ ไม่ควรให้เนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหรือเนื้อสัตว์ปีก เช่น หัวใจวัวหรือไก่ ในทำนองเดียวกัน การให้ปลาเหยื่อ เช่น ปลาออกลูกเป็นตัวหรือปลาทองตัวเล็ก ในระยะยาวก็มีประโยชน์น้อย เพราะมีความเสี่ยงที่จะนำปรสิตหรือโรคเข้ามา และโดยทั่วไปมักมีคุณค่าทางอาหารไม่สูง เว้นแต่จะได้รับการเลี้ยงดูและให้อาหารอย่างเหมาะสมมาก่อน1

ปลาชนิดนี้กินเหยื่อขนาดใหญ่ได้ และน่าจะปลอดภัยเฉพาะเมื่อเลี้ยงร่วมกับปลาหนังขนาดใกล้เคียงกัน หรือปลาคาราซินที่ว่ายในมวลน้ำ เช่น Brycon, Colossoma หรือ Piaractus ซึ่งการเลี้ยงร่วมกันแบบนี้ในกรณีส่วนใหญ่ทำได้เฉพาะในอะควาเรียมสาธารณะเท่านั้น1

ปลาเพศผู้ที่โตเต็มวัยของ Ageneiosus ทุกชนิดจะแสดงการเปลี่ยนแปลงทางเพศที่เห็นได้ชัดตามฤดูกาล โดยบริเวณระหว่างหัวกับจุดเริ่มต้นของครีบหลัง (บริเวณท้ายทอย) จะทำมุมชันกว่าปลาที่ไม่อยู่ในช่วงผสมพันธุ์มาก หนวดที่ขากรรไกรบนของตัวผู้ในช่วงผสมพันธุ์จะแข็งเป็นกระดูกและยาวขึ้น โดยมีหนามคล้ายฟัน (odontodes) ปรากฏให้เห็นที่ด้านบนและด้านใน ขณะที่ก้านครีบหลังก้านแรกที่แตกแขนงจะยาวขึ้นอย่างมาก ทำให้ครีบดูใหญ่และโค้ง โดยมีหนามคล้ายฟันที่แหลมคมเกิดขึ้นตามขอบด้านหน้า

ส่วนหน้าของครีบก้นในตัวผู้ที่พร้อมผสมพันธุ์ก็มีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลเช่นกัน โดยก้านครีบที่ไม่แตกแขนงและก้านครีบที่แตกแขนงสองสามก้านแรกจะหนาขึ้น ยาวขึ้น และเชื่อมติดกัน กลายเป็นโครงค้ำยันอวัยวะสืบพันธุ์ ซึ่งอวัยวะนี้เองก็เคลื่อนตำแหน่งไปจนรูเปิดอวัยวะเพศอยู่ที่ปลายของก้านครีบที่เปลี่ยนรูปไปนั้น เยื่อระหว่างก้านครีบและกล้ามเนื้อเอียงและยกครีบโดยรอบก็ขยายใหญ่ขึ้นด้วย ส่วนในตัวเมียที่โตเต็มวัย ก้านครีบก้นที่ไม่แตกแขนงและก้านที่แตกแขนงสองสามก้านแรกจะยาวกว่าก้านครีบอื่นมาก1

ยังไม่มีบันทึกการเพาะพันธุ์ในตู้ปลา แม้จะมีรายงานสั้น ๆ บางชิ้นเกี่ยวกับพฤติกรรมที่ดูเหมือนการเกี้ยวพาราสีใน A. marmoratus ซึ่งเป็นปลาสกุลเดียวกัน สิ่งที่ทราบคือการปฏิสนธิเกิดขึ้นภายในตัว ผ่านปุ่มอวัยวะเพศที่เปลี่ยนรูปไปของตัวผู้ตามที่อธิบายไว้ข้างต้น โดยตัวผู้ใช้หนวดที่ขากรรไกรบนซึ่งแข็งเป็นกระดูกและยาวขึ้น รวมทั้งก้านครีบหลัง ในการเกี้ยวพาราสีและสัมผัสจัดท่าทางตัวเมียโดยตรง

เนื่องจากในธรรมชาติปลาชนิดนี้วางไข่ตามฤดูกาล โดยถูกกระตุ้นจากการเริ่มต้นของฤดูฝน การจำลองสภาพดังกล่าวด้วยการเลี้ยงในน้ำอุ่นช่วงหนึ่ง แล้วตามด้วยการเปลี่ยนน้ำเย็นปริมาณมากหลายครั้ง อาจเป็นประโยชน์เมื่อเลี้ยงในที่เลี้ยง1

ถิ่นที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) ระบุไว้เพียงว่า 'Surinami' (ซูรินาม) แต่ดูเหมือนว่าปลาชนิดนี้กระจายพันธุ์กว้างขวางในพื้นที่ส่วนใหญ่ของทวีปอเมริกาใต้ทางตะวันออกของเทือกเขาแอนดีส โดยมีบันทึกการพบจากอาร์เจนตินา โบลิเวีย บราซิล โคลอมเบีย เอกวาดอร์ เฟรนช์เกียนา กายอานา ปารากวัย ซูรินาม เวเนซุเอลา และอาจรวมถึงอุรุกวัย จึงพบได้ในระบบแม่น้ำสายหลักหลายระบบ ได้แก่ แม่น้ำแอมะซอนและลำน้ำสาขาหลายสาย (แม่น้ำเนโกร มาเดรา ชิงกู ตาปาโฌส ฯลฯ) รวมทั้งแม่น้ำโตกันตินส์ โอรีโนโก ปาร์นาอีบา อุรุกวัย ปารานา และลาปลาตา1

ด้วยพื้นที่กระจายพันธุ์ตามธรรมชาติที่กว้างใหญ่มาก ปลาชนิดนี้น่าจะปรับตัวอยู่ได้ในแหล่งอาศัยหลากหลายรูปแบบ แต่บันทึกส่วนใหญ่ที่พบเกี่ยวข้องกับช่วงตอนล่างของลำน้ำสายหลักและลำน้ำสาขาขนาดใหญ่ จากรายงานของนักตกปลาเชิงกีฬา ปลาชนิดนี้ชอบอยู่ในช่วงลำน้ำที่ไหลเชี่ยว ตามโครงสร้างใต้น้ำหรือพืชน้ำที่จมอยู่1

สกุล Ageneiosus เคยถูกจัดอยู่ในวงศ์ Ageneiosidae ร่วมกับสกุล Tetranematichthys แต่ไม่ใช่นักวิชาการทุกคนจะยอมรับการจัดกลุ่มนี้ กลุ่มนี้ยังมีการศึกษาน้อย โดยการทบทวนอนุกรมวิธานครั้งใหญ่ครั้งล่าสุดทำโดย Walsh (1990) ในวิทยานิพนธ์ที่ไม่ได้ตีพิมพ์ ซึ่ง A. inermis ถูกรวมไว้ภายใต้ชื่อ A. brevifilis ที่ปัจจุบันถือเป็นชื่อพ้อง ปลาชนิดนี้แยกจากปลาส่วนใหญ่ในสกุลเดียวกัน (ยกเว้น A. marmoratus) ได้จากครีบหางที่มีปลายตัดตรง และแยกจาก A. marmoratus ได้จากการที่ลำตัวไม่มีลายด่าง รวมทั้งมีขนาดตัวเต็มวัยที่ใหญ่กว่า

ส่วนสกุล Ageneiosus แยกจากปลาในวงศ์ Auchenipteridae สกุลอื่นได้จากลักษณะสองประการที่พบร่วมกัน คือ ปลาที่โตเต็มวัยไม่มีหนวดที่คาง และตัวผู้ในช่วงผสมพันธุ์มีหนามคล้ายฟัน (odontodes) ขนาดใหญ่ ซึ่งเกิดจากส่วนที่งอกออกมาจากกระดูกขากรรไกรบน อยู่ที่ขอบด้านบนของหนวดที่ขากรรไกรบน ชนิดที่โตได้ใหญ่มักเป็นปลาที่นิยมจับมาบริโภคในประเทศถิ่นกำเนิด

วงศ์ Auchenipteridae เองแตกต่างจากปลาหนังอื่นทั้งหมดด้วยลักษณะต่อไปนี้: ลำตัวไม่มีแผ่นกระดูก ยกเว้นที่ด้านบนระหว่างหัวกับจุดเริ่มต้นของครีบหลัง ซึ่งมีแผ่นกระดูกเรียงเป็นแถวเชื่อมติดกันปกคลุมอยู่ และมองเห็นได้ชัดใต้หนังกำพร้าบาง ๆ; ไม่มีหนวดที่จมูก; ครีบไขมันเล็ก บางครั้งไม่มี; ตามีเนื้อเยื่อไขมันปกคลุม และไม่มีขอบเบ้าตาที่ชัดเจน; ก้านครีบก้นด้านหน้าขยายใหญ่และหนาขึ้นในตัวผู้ที่โตเต็มวัย; เมื่อพับหนวดที่ขากรรไกรบนเข้าหาลำตัว หนวดจะพอดีกับร่องเฉพาะที่อยู่ใต้ตา; และเมื่อพับเข้าร่องดังกล่าวแล้ว หนวดที่ขากรรไกรบนจะชี้ไปทางด้านข้างและด้านบน1