ปลาหมอคอมเพรส

ความยาวมาตรฐาน: 125 มม. ขนาดพื้นตู้: 120 × 45 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 243 ลิตร

ขนาดพื้นตู้ขั้นต่ำควรเป็น 120 × 45 ซม. หรือเทียบเท่า1

• อุณหภูมิ: 24–28 °C
• ค่า pH: 8.0–9.0
• ความกระด้าง (GH): 7–25 dGH1

สภาพแวดล้อมที่เหมาะสมที่สุดคือพื้นทราย ร่วมกับโครงสร้างหินที่ซ้อนกันอย่างซับซ้อนจนกินพื้นที่ส่วนใหญ่ของตู้ ให้วางหินลงบนพื้นกระจกตู้โดยตรงก่อนใส่วัสดุปูพื้น เพื่อป้องกันไม่ให้หินล้มเพราะปลาขุดคุ้ย คุณภาพน้ำต้องอยู่ในระดับดีที่สุด ซึ่งหมายความว่าการเปลี่ยนน้ำทุกสัปดาห์สูงสุด 50% ควรถือเป็นสิ่งที่ต้องทำ1

เป็นปลากินเนื้อแบบเฉพาะทาง ในธรรมชาติกินสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง สัตว์น้ำเปลือกแข็ง และปลาที่เล็กกว่าเป็นหลัก โดยมีปากที่ยื่นยาวซึ่งปรับตัวมาเพื่อสอดเข้าไปในรอยแตกและซอกระหว่างหิน ในการศึกษาหนึ่งพบว่าอาหารในกระเพาะของปลาจากธรรมชาติมากกว่า 80% เป็นกุ้งหลายชนิด ปลาที่เลี้ยงในตู้ส่วนใหญ่ยอมกินอาหารแห้ง แต่ควรให้หนอนแดง ไส้เดือนน้ำ (Tubifex) อาร์ทีเมีย (ไรทะเล) แบบมีชีวิตหรือแช่แข็ง กุ้งสับ ไส้เดือนดินตัวเล็ก และอาหารทำนองเดียวกันจะดีกว่า การใช้ปลาเหยื่อ เช่น ปลาออกลูกเป็นตัวหรือปลาทองตัวเล็ก ไม่มีประโยชน์ใด ๆ เพราะเสี่ยงต่อการนำปรสิตหรือโรคเข้ามา และอย่างไรก็ตามมักมีคุณค่าทางอาหารไม่สูง เว้นแต่จะเลี้ยงด้วยอาหารที่มีคุณค่าก่อนอย่างเหมาะสม1

เลี้ยงเป็นคู่เดียวจะดีที่สุด แต่สามารถเลี้ยงเป็นกลุ่มได้ในตู้ที่ใหญ่ขึ้น ปลาชนิดนี้ไม่ค่อยหวงอาณาเขต และเหมาะจะเป็นส่วนหนึ่งของตู้รวมปลาจากทะเลสาบแทนกันยิกาที่คัดเลือกมาอย่างดี แต่ไม่ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวเล็กพอจะถูกมองว่าเป็นอาหาร และไม่เหมาะจะเลี้ยงร่วมกับ Tropheus หรือปลาชนิดอื่นที่ต้องการอาหารโปรตีนต่ำ1

ตัวผู้โตกว่าตัวเมียอย่างเห็นได้ชัด และเมื่อโตเต็มวัยครีบจะยื่นยาวขึ้นเล็กน้อย1

เป็นปลาที่วางไข่บนพื้นผิว ในธรรมชาติจะวางไข่ในซอกหรือโพรงระหว่างหิน ซึ่งโดยทั่วไปมีขนาดเล็กจนมีเพียงตัวเมียที่เข้าไปได้ ตัวผู้จะจากไปเมื่อผสมไข่แล้ว ส่วนตัวเมียจะอยู่เฝ้าไข่ระหว่างฟัก ซึ่งปกติใช้เวลา 3-5 วัน การดูแลลูกจะสิ้นสุดลงโดยสิ้นเชิงเมื่อลูกปลาเริ่มว่ายน้ำได้เอง ซึ่งเป็นช่วงที่ลูกปลาตัวใหญ่พอจะกินอาร์ทีเมียแรกฟักได้แล้ว ลูกปลาโตช้า และอาจใช้เวลาหนึ่งปีหรือมากกว่านั้นกว่าจะเจริญพันธุ์1

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบคือเมือง Kinyamkolo ซึ่งปัจจุบันเรียกว่า Mpulungu ตั้งอยู่ในประเทศแซมเบีย ทางปลายสุดด้านใต้ของทะเลสาบแทนกันยิกา ปลาชนิดนี้เป็นปลาเฉพาะถิ่นของทะเลสาบแห่งนี้ แต่กระจายพันธุ์ค่อนข้างกว้าง โดยมีแหล่งที่พบอื่น ๆ ได้แก่ Katoto, Kabemba, Cape Chaitika, Cape Nangu, Nkamba Bay, Lufubu, Kasenga, Kiku, Kanoni, Pemba, Bujumbura, Magara, Kigoma, Cape Kagobo, Mabilibili, Lyamembe, Kekese, Ikola, Cape Mpimbwe, Nkondwe, Kerenge, Kipili, Kirando, Ulwile, Mtosi, Namansi, เกาะ Malesa, Muzi, Kasanga, Kambwimba, Kantalamba, Kalambo, Isanga, Mwela, Chituta, Kasakalawe, เกาะ Mbete และเกาะ Mutondwe (หรือที่เรียกว่าเกาะ "Crocodile")

แทนกันยิกาเป็นทะเลสาบที่เก่าแก่ที่สุดในกลุ่มทะเลสาบหุบเขาทรุดแห่งแอฟริกา (Great Rift Lakes) มีปลาหมอสีเฉพาะถิ่นที่ได้รับการบรรยายแล้วราว 250 ชนิด ซึ่งมีความหลากหลายสูงทั้งในด้านรูปร่าง พฤติกรรม และนิเวศวิทยา ความหลากหลายนี้เกิดจากกระบวนการแตกชนิดพันธุ์อย่างรวดเร็ว และมักถูกยกเป็นตัวอย่างต้นแบบของการแผ่ขยายเชิงปรับตัว (adaptive radiation) คือการที่บรรพบุรุษเพียงชนิดเดียวแยกตัวอย่างรวดเร็วออกเป็นหลายชนิดที่มีลักษณะต่างกัน เพื่อใช้ประโยชน์จากช่องว่างทางนิเวศเฉพาะด้านทั้งในแง่สภาพแวดล้อมและทรัพยากร1

พบจำกัดเฉพาะบริเวณที่พื้นส่วนใหญ่เป็นกองเศษหิน มีพื้นที่โล่งน้อย และมีไบโอฟิล์มปกคลุมหนาแน่น ปลาตัวเต็มวัยส่วนใหญ่พบที่ความลึก 10 เมตรขึ้นไป แต่ปลาวัยอ่อนจะเข้ามาในน้ำที่ตื้นกว่า ดูเหมือนว่าปลาชนิดนี้ไม่สามารถข้ามพื้นที่โล่งกว้าง ๆ ได้ เนื่องจากไม่พบในแหล่งหินที่อยู่โดดเดี่ยวส่วนใหญ่ในทะเลสาบ1

ปลาชนิดนี้มีลวดลายสีแตกต่างกันไปตามแหล่งที่พบ บางสายพันธุ์ท้องถิ่นถูกขายภายใต้หลายชื่อ ตัวอย่างเช่นสายพันธุ์จาก Kigoma ที่รู้จักกันในชื่อ A. compressiceps "Kigoma red", "Kigoma red fin", "Kigoma orange top" หรือ "firefin" โดยหลักแล้วควรเลี้ยงแต่ละประชากรแยกกันในตู้ และติดป้ายระบุแหล่งที่จับมาให้ชัดเจน เพื่อป้องกันการผสมข้ามสายพันธุ์

สายพันธุ์ที่นิยมในวงการปลาสวยงาม ได้แก่

• "Burundi red fin" จับจากปลายสุดด้านตะวันออกเฉียงเหนือของทะเลสาบในประเทศบุรุนดี
• "red fin Kigoma" มาจากด้านตะวันออกเฉียงเหนือเช่นกัน แต่ลงไปทางใต้มากกว่าในประเทศแทนซาเนีย
• "black cheek" จาก Cape Kagobo ประเทศแทนซาเนีย
• "green" จากบริเวณ Mabilibili และ Lyamembe ประเทศแทนซาเนีย
• "black" จาก Kekese ถึง Namansi ประเทศแทนซาเนีย
• "copper head" จากเกาะ Nkondwe ถึง Namansi ประเทศแทนซาเนีย
• "golden head" จาก Malasa ประเทศแทนซาเนีย ถึง Chituta ประเทศแซมเบีย
• "fire fin" จากเกาะ Mutondwe (หรือเกาะ Crocodile)
• "gold/yellow" จาก Kasakalwe ถึง Nkamba Bay ประเทศแซมเบีย
• "anthracite" จาก Nangu ประเทศแซมเบีย
• "gold" จาก Kiku สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
• "black", "black pearl" และ "Congo" จาก Kanoni ถึง Kavalla สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก

ปัจจุบันสกุลนี้มีเพียงสองชนิด อีกชนิดหนึ่งคือ A. calvus ซึ่งเป็นปลาเฉพาะถิ่นของทะเลสาบแทนกันยิกาเช่นกันและมีรูปร่างหน้าตาคล้ายกันมาก วิธีแยกจาก A. compressiceps ที่ง่ายที่สุดน่าจะเป็นส่วนปากและหัวรวมถึงรูปร่างลำตัวโดยรวมที่ยาวกว่า นอกจากนี้ยังมีปลาในสกุลนี้ที่ตัวเล็กกว่าและอาศัยอยู่ในเปลือกหอย ซึ่งมักขายในชื่อ A sp. compressiceps 'shell' แต่ดูเหมือนจะเป็นชนิดที่ยังไม่ได้รับการบรรยายทางวิทยาศาสตร์1