ปลาไพไรบา

ความยาวมาตรฐาน: 2500 มม. SL ปลาชนิดนี้เหมาะกับอะควาเรียมสาธารณะและผู้เลี้ยงส่วนตัวเพียงส่วนน้อยมากเท่านั้น จึงไม่มีขนาดตู้ปลาที่แนะนำ1

• อุณหภูมิ: 22–28 °C
• ค่า pH: 6.0–8.0
• ความกระด้าง (GH): 1–20 dGH1

การเลือกของตกแต่งขึ้นอยู่กับความชอบส่วนตัวเป็นหลัก แต่ไม่เหมาะที่จะจัดตู้ไม้น้ำอย่างประณีตอย่างแน่นอน

พื้นทรายกับขอนไม้ชิ้นใหญ่ไม่กี่ชิ้น หรือตู้เปล่าไม่มีอะไรเลย น่าจะเป็นรูปแบบที่ผู้เลี้ยงส่วนตัวนิยมที่สุด แต่หากรักษาคุณภาพน้ำไว้ได้และแสงไม่จ้าเกินไป ปลาชนิดนี้ก็ค่อนข้างไม่เรื่องมาก ระบบกรองขนาดใหญ่มากที่เชื่อถือได้และการดูแลรักษาอย่างเข้มงวดถือเป็นสิ่งจำเป็น1

ในธรรมชาติเป็นปลากินปลาเกือบทั้งหมด ล่าปลาซัคเกอร์ (Loricariidae) และปลาหน้าดินอื่น ๆ แต่ในตู้ปลา ปลาส่วนใหญ่ปรับตัวกินอาหารที่ตายแล้วได้ง่าย เช่น กุ้ง หอยแมลงภู่ ปลาหมึก ปลาไวท์เบต เนื้อปลาขาวชนิดตัวใหญ่หั่นเป็นแถบ เป็นต้น ปลาโตเต็มวัยต้องการอาหารอย่างมากสัปดาห์ละมื้อเดียว1

ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวใหญ่พอจะไม่ถูกกินเท่านั้น1

ยังไม่มีบันทึกการเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยง ซึ่งอาจไม่น่าแปลกใจเมื่อพิจารณาวงจรชีวิตในธรรมชาติที่ซับซ้อน (ดูหัวข้อ 'แหล่งอาศัย')1

กระจายพันธุ์กว้างทั่วลุ่มน้ำแอมะซอนและโอรีโนโกเกือบทั้งหมด รวมถึงระบบแม่น้ำสำคัญอื่น ๆ ในแถบกายอานาและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของบราซิล ถิ่นที่พบตัวอย่างต้นแบบระบุไว้เพียงว่า 'บราซิล'1

พบได้ในแหล่งอาศัยหลายประเภท แต่ไม่ค่อยพบในลำน้ำสาขาขนาดเล็ก โดยทั่วไปชอบร่องน้ำไหลที่ลึก ซึ่งใช้เป็นเส้นทางเดินทางเป็นระยะไกลมากในบางช่วงของปี เช่นเดียวกับปลาวงศ์ Pimelodidae ขนาดใหญ่ชนิดอื่นที่อพยพย้ายถิ่น การเคลื่อนย้ายเหล่านี้มักเกิดในลุ่มน้ำขาว (white water) ที่อุดมด้วยธาตุอาหาร มากกว่าลุ่มน้ำดำ (black water) ที่มีธาตุอาหารน้อย

เมื่อระดับน้ำในแอมะซอนเริ่มสูงขึ้นในช่วงต้นฤดูฝน น้ำจืดจะถูกดันเข้าสู่ปากแม่น้ำและน้ำกร่อยที่ปกติอยู่บริเวณนั้นจะถอยออกไป ทำให้ลูกปลาและปลาโตที่ยังไม่เจริญพันธุ์ของปลาหนังอพยพหลายชนิด รวมถึง B. filamentosum เข้ามาหากินในบริเวณนี้ โดยกินไส้เดือนทะเล หอยสองฝา สัตว์จำพวกกุ้งกั้งปู และปลาอื่น ๆ

ปลาจะใช้แหล่งหากินอันอุดมสมบูรณ์นี้จนกระทั่งน้ำทะเลกลับเข้ามา จากนั้นจึงเริ่มอพยพทวนน้ำขึ้นไปเป็นจำนวนมหาศาลตามแม่น้ำแอมะซอนและลำน้ำสาขา โดยปกติไม่พบปลาที่เจริญพันธุ์แล้วในการอพยพเหล่านี้ จึงเชื่อกันว่าเป็นการอพยพเพื่อหากินและกระจายตัวมากกว่าเพื่อวางไข่

ระหว่างการอพยพทวนน้ำนี้ ปลาถูกจับอย่างหนักทั้งจากการประมงเชิงพาณิชย์และประมงพื้นบ้าน

การวางไข่เกิดขึ้นบริเวณต้นน้ำซึ่งมักอยู่ห่างไกล และลูกปลาจะถูกกระแสน้ำพัดลงมายังปากแม่น้ำ ซึ่งในปลาสกุลเดียวกันอย่าง B. rousseauxii ประเมินว่ากระบวนการนี้ใช้เวลา 13–20 วัน จากนั้นลูกปลาจะอาศัยอยู่ในบริเวณปากแม่น้ำราวสามปี โดยเข้าไปหากินในเขตดินดอนสามเหลี่ยมเมื่อสภาพเอื้ออำนวย แล้วจึงย้ายเข้าสู่แอมะซอนตอนล่างและตอนกลาง ซึ่งอาจอยู่ต่อไปอีกหนึ่งปีเพื่อหากินและเติบโต

หลังช่วงเติบโตนี้ ปลาโตเต็มวัยจะเริ่มรวมฝูงและเดินทางขึ้นสู่ต้นน้ำเพื่อวางไข่ ปลาแต่ละชนิดไม่ได้มีแหล่งวางไข่เพียงแห่งเดียว แต่ดูเหมือนจะมีประชากรแยกกันในแต่ละลุ่มน้ำ และมีหลักฐานบ่งชี้ว่าปลาแต่ละตัวอาจกลับไปวางไข่ในลำน้ำสาขาที่ตนเกิด

การศึกษา B. rousseauxii พบว่าปลาที่เจริญพันธุ์แล้วพบเฉพาะในแอมะซอนตะวันตกเท่านั้น ไม่เคยมีบันทึกปลาที่เจริญพันธุ์แล้วทางตะวันออกของเมืองมาเนาส์เลย แม้จะมีการประมงเชิงพาณิชย์อย่างหนักในบริเวณนั้น

ระยะทางรวมที่บางประชากรเดินทางอพยพจากปากแม่น้ำยาวถึง 5500 กม. นับเป็นการอพยพที่ไกลที่สุดเท่าที่ทราบในปลาน้ำจืด ส่วน B. filamentosum ที่เจริญพันธุ์แล้วเคยพบในลุ่มแม่น้ำอารากัวยาตอนบน ซึ่งห่างจากปากแม่น้ำราว 2000 กม.1

ในแถบแอมะซอน จะเรียกว่า 'Piraíba' เฉพาะปลาที่ยาวเกินประมาณ 160 ซม. และหนักเกิน 50 กก. ส่วนปลาที่เล็กกว่ามักเรียกว่า 'filhote' ชื่อท้องถิ่นอื่น ๆ ได้แก่ 'Salton catfish', 'Kumakuma' และ 'tiger antenna catfish' และปลาในสกุลนี้มักถูกเรียกรวม ๆ ว่า 'goliath catfishes'

ภายนอกสามารถแยกจาก B. capapretum ซึ่งเป็นปลาสกุลเดียวกันที่หน้าตาคล้ายกันมากได้จากขนาดตัวเต็มวัยที่ใหญ่กว่า (ความยาวมาตรฐานสูงสุดที่บันทึกได้ของ B. capapretum คือ 880 มม.) หนวดขากรรไกรบนยาวกว่า (ยาวเลยฐานครีบไขมัน ส่วน B. capapretum ไม่เคยยาวเลยฐานครีบไขมัน) ครีบหางเว้าลึก โดยแฉกบนมักยาวกว่าแฉกล่าง (ส่วน B. capapretum เว้าปานกลางและสองแฉกเท่ากัน) และสีลำตัวของปลาโตเต็มวัยเข้มทางด้านหลัง แล้วค่อย ๆ จางลงตามด้านข้างลำตัวไปสู่สีอ่อนทางด้านท้อง (ส่วน B. capapretum ด้านหลังสีเข้มมากและเปลี่ยนเป็นสีอ่อนอย่างฉับพลันตามด้านข้างลำตัว)

แยกจากปลาสกุลเดียวกันชนิดอื่นทั้งหมดได้ด้วยลักษณะภายนอกดังนี้ ลวดลายสีของปลาโตเต็มวัยไล่จากเข้มไปอ่อนชัดเจนแต่ค่อยเป็นค่อยไปตามด้านข้างลำตัว ด้านหลังสีเทาเข้มถึงเทาอ่อน มักมีจุดสีเข้มเล็ก ๆ บนครีบหางหรือโคนหาง ลวดลายสีของลูกปลาประกอบด้วยจุดสีเข้มเล็ก ๆ บนและเหนือเส้นข้างลำตัว ครีบหางของปลาโตเต็มวัยเว้าลึก แฉกกว้าง โดยแฉกบนมักยาวกว่า ความยาวจะงอยปากประมาณ 5–7 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลางตา หนวดขากรรไกรบนของปลาโตเต็มวัยยาวเลยฐานครีบไขมัน บางครั้งยาวถึงฐานครีบหาง โคนหางแบนข้าง โดยความสูงมากกว่าความกว้าง จุดเริ่มของครีบไขมันและครีบก้นอยู่ในแนวเดียวกันโดยประมาณ ความยาวฐานครีบไขมันและครีบก้นใกล้เคียงกัน ครีบไขมันสูงประมาณสองเท่าของความยาว แผ่นปิดเหงือกเกือบเป็นรูปสี่เหลี่ยม ก้านครีบก้น 15–17 ก้าน

ปลาสองชนิดนี้เป็นปลาเพียงสองชนิดในสกุลที่ลูกปลามีจุดหรือปื้นสีเข้มบนลำตัวทั้งบนและเหนือเส้นข้างลำตัว โดยใน B. filamentosum จุดเหล่านี้ค่อนข้างเล็กกว่าใน B. capapretum

ปลาสกุล Brachyplatystoma แยกจากปลาหนังอื่นทั้งหมดได้ด้วยลักษณะร่วมที่เกิดขึ้นใหม่ (synapomorphy) สองประการ ประการแรกประกอบด้วยลักษณะทางสัณฐานหลายอย่างที่เกี่ยวกับกะโหลก กล่าวคือ mandibular suspensorium (ส่วนที่เชื่อมกระดูกขากรรไกรล่างกับกะโหลก) ขยายใหญ่มากไปทางด้านในและด้านบน กลายเป็นแผ่นขนาดใหญ่ที่เข้าใกล้กระดูก parasphenoid โดยกระดูก hyomandibula และ metapterygoid ก็ขยายใหญ่ในทำนองเดียวกัน

ประการที่สองคือมีเส้นยาวที่เกิดจากก้านครีบเดี่ยวไม่แตกแขนงอยู่บนแฉกครีบหางทั้งสองแฉกในลูกปลาและปลาวัยรุ่น เส้นนี้จะสั้นลงหรือหายไปในปลาโตเต็มวัยของ B. vaillantii, B. filamentosum, B. rousseauxii และ B. capapretum แต่ยังคงอยู่ใน B. juruense, B. platynema และ B. tigrinum1